Có một nghịch lý đang xuất hiện trên bầu trời. Máy bay chở khách ngày càng lớn, hiện đại, được trang bị hàng loạt hệ thống radar, cảm biến cùng công nghệ hỗ trợ phi công. Ở phía đối diện, một trong những mối nguy mới lại có thể đến từ một thiết bị nhỏ gọn, giá chỉ vài triệu đồng, nằm trong ba lô của bất kỳ ai.
Đó là drone.
Tại Mỹ, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) hiện vẫn tiếp nhận hơn 100 báo cáo về việc nhìn thấy drone gần sân bay mỗi tháng. Cơ quan này cảnh báo việc vận hành drone gần máy bay, trực thăng cùng sân bay là nguy hiểm, đồng thời có thể vi phạm pháp luật.
Đáng chú ý hơn, dữ liệu mới nhất cho thấy vấn đề chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Trong quý II/2026, FAA ghi nhận 601 vụ nhìn thấy drone gần sân bay, tăng mạnh so với 320 vụ trong quý I. Con số này tương đương mức tăng gần 88% chỉ sau một quý.
Đây không còn là câu chuyện của những chiếc drone vô tình bay nhầm vào khu vực sân bay.
Mối nguy tiềm tàng
Năm 2025, dữ liệu từ hệ thống báo cáo an toàn hàng không của NASA cho thấy trong năm 2024, drone liên quan đến gần hai phần ba số vụ suýt va chạm trên không được báo cáo tại 30 sân bay bận rộn nhất nước Mỹ. Trong khoảng thời gian 10 năm, drone xuất hiện trong 122 trên tổng số 240 vụ suýt va chạm được ghi nhận trong tập dữ liệu này.
Điều quan trọng là con số gần hai phần ba nói trên không phải thống kê của năm 2026. Đây là dữ liệu năm 2024 được phân tích. Tuy nhiên, các số liệu mới hơn của FAA cho thấy hiện tượng drone xuất hiện gần sân bay vẫn đang diễn ra với tần suất đáng kể.
Thậm chí, năm 2026 đã xuất hiện những tình huống cho thấy chỉ một báo cáo nhìn thấy drone cũng đủ làm đảo lộn hoạt động của một sân bay lớn.
Ngày 30/5/2026, hai phi công tại sân bay Munich, Đức, báo cáo nhìn thấy một drone phía trên sân bay. Nhà chức trách lập tức tạm dừng hoạt động bay trong khoảng một giờ, khiến hơn 20 chuyến bay dự kiến hạ cánh phải chuyển hướng sang các sân bay khác. Cảnh sát triển khai chiến dịch tìm kiếm, trong đó có trực thăng, song không phát hiện được drone. Hoạt động bay được nối lại lúc 10 giờ 05 phút sau khi nhà chức trách xác định không còn mối đe dọa đối với hàng không.
Tuy vậy, vấn đề nằm ở chỗ hàng không không thể đánh cược.
Một chiếc máy bay chở hàng nặng hàng chục tấn đang bay với tốc độ hàng trăm km/h không thể chờ đến khi xác định chắc chắn vật thể phía trước là drone hay chim, bóng bay hoặc một vật thể khác mới đưa ra phản ứng. Chỉ cần nguy cơ đủ lớn, sân bay có thể phải đóng cửa đường băng, máy bay phải bay vòng hoặc chuyển hướng.
Điều đáng sợ hơn xuất hiện ngay trong tháng 8/2026. Ngày 5/8, một máy bay chở hàng DHL đã va chạm giữa không trung với một vật thể chưa xác định ngay sau khi cất cánh từ sân bay Leipzig/Halle, buộc máy bay phải hạ cánh ngoài kế hoạch tại Hanover. Reuters sau đó cho biết nhà chức trách nghi ngờ chiếc máy bay đã va phải một drone trong lúc thực hiện động tác bay vòng, khiến máy bay bị hư hỏng nhẹ.
Từ đây, câu chuyện về drone đã bước sang một cấp độ hoàn toàn khác.
Trước đây, mối lo chủ yếu là một người dùng drone thiếu hiểu biết bay quá gần sân bay. Sau đó, bài toán chuyển sang việc hàng nghìn, thậm chí hàng triệu thiết bị bay được đưa vào không phận ở độ cao thấp. Hiện tại, nhà chức trách còn phải tính tới khả năng drone được sử dụng có chủ đích để gây gián đoạn hoặc tấn công cơ sở hạ tầng.
Đó cũng là lý do ngành hàng không đang phải đầu tư mạnh hơn vào công nghệ phát hiện drone.
FAA hiện duy trì hệ thống theo dõi các báo cáo drone gần sân bay, đồng thời triển khai nhiều chương trình tăng cường khả năng nhận diện, theo dõi cùng xử lý các mối đe dọa từ thiết bị bay không người lái. Tại Mỹ, vấn đề này đã trở thành một phần của bài toán an toàn không phận thay vì chỉ là câu chuyện quản lý người chơi drone.
Tại châu Âu, bài toán còn phức tạp hơn khi drone ngày càng phổ biến trong đời sống dân sự, trong thương mại cùng trong các hoạt động an ninh.
Đây chính là điểm khiến drone trở thành một bài toán đặc biệt khó đối với ngành hàng không.
Máy bay chở khách được thiết kế để đối phó với những rủi ro có thể dự đoán. Chim có kích thước, hành vi cùng đặc điểm bay tương đối rõ ràng. Máy bay khác được quản lý bằng hệ thống kiểm soát không lưu. Drone lại nằm ở một khoảng trống khó kiểm soát hơn. Nó có thể nhỏ, bay thấp, thay đổi hướng nhanh, xuất hiện bất ngờ, đồng thời người điều khiển có thể đứng cách xa hàng kilomet.
Một thiết bị giá vài triệu đồng vì thế có thể tạo ra phản ứng trị giá hàng triệu USD.
Một sân bay phải tạm dừng hoạt động, hàng chục chuyến bay bị chuyển hướng, hàng nghìn hành khách bị mắc kẹt. Các hãng hàng không phải tiêu tốn thêm nhiên liệu, nhân lực cùng thời gian. Cơ quan an ninh phải triển khai radar, camera, trực thăng cùng các hệ thống chống drone.
Khó khăn hơn, ngành hàng không không chỉ phải tìm cách ngăn drone va vào máy bay. Họ còn phải tìm cách xác định drone nào là vô hại, drone nào là nguy hiểm, drone nào chỉ là sự cố, drone nào có thể là một cuộc tấn công có chủ đích.
Khi hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu thiết bị bay nhỏ xuất hiện trên bầu trời, bài toán bảo vệ máy bay sẽ không còn đơn giản là xây dựng những chiếc máy bay tốt hơn. Đó sẽ là cuộc chạy đua để nhìn thấy một vật thể nhỏ trước khi nó trở thành vấn đề quá lớn.
Lâm Mộc
