Elon Musk được biết đến với những ý tưởng táo bạo, từ phát triển xe điện đến chế tạo tên lửa có khả năng tái sử dụng. Tuy nhiên, phía sau sự nghiệp của tỷ phú sinh năm 1971 là tuổi thơ không ít khó khăn, đặc biệt là quãng thời gian bị bắt nạt nghiêm trọng tại trường học ở Nam Phi.
Những trải nghiệm này không chỉ ảnh hưởng đến cách Musk nhìn nhận cuộc sống mà còn được cho là một trong những yếu tố định hình quan điểm của ông về giáo dục, nuôi dạy con cái và hành trình theo đuổi những mục tiêu lớn.
Bị bắt nạt đến mức phải nhập viện
Sinh năm 1971 tại Pretoria, Nam Phi, Elon Musk là con của Maye Haldeman, người gốc Canada, và Errol Musk. Sau khi cha mẹ ly hôn khi ông 8 tuổi, Musk sống cùng cha và em trai Kimbal, trong khi em gái ở với mẹ.
Ngay từ nhỏ, Musk đã bộc lộ niềm yêu thích đặc biệt với sách và công nghệ. Theo mẹ ông, Musk từng là một trong những học sinh nhỏ con nhất trường, thường dành nhiều thời gian đọc sách, kể cả những bộ bách khoa toàn thư.
Năm 10 tuổi, Musk bắt đầu quan tâm đến lập trình máy tính. Hai năm sau, ông bán trò chơi điện tử đầu tiên mang tên Blastar cho một tạp chí máy tính với giá 500 USD. Dù sớm thể hiện năng lực nổi bật, Musk lại gặp nhiều khó khăn trong việc hòa nhập với bạn bè.
Theo những lời kể về thời đi học, ông thường bị các học sinh khác nhắm đến vì vóc dáng nhỏ bé và tính cách khép kín. Em trai Kimbal Musk từng mô tả môi trường học đường khi đó rất khắc nghiệt, nơi những đứa trẻ bị bắt nạt gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục đến trường.
Một vụ việc nghiêm trọng xảy ra khi Musk còn học trung học tại Nam Phi. Ông bị một nhóm học sinh hành hung đến mức phải nhập viện điều trị và phẫu thuật.
Cha Musk, Errol Musk, cho biết con trai bị thương nặng đến mức ông gần như không nhận ra khi đến bệnh viện. Musk phải chịu đựng những cơn đau thể xác trong thời gian dài, trong khi những tổn thương tinh thần tiếp tục ảnh hưởng đến ông về sau.
Errol cũng kể rằng ông từng tìm cách yêu cầu cảnh sát can thiệp nhưng vụ việc không được xử lý như mong muốn. Theo lời ông, nhà trường cũng không nhận trách nhiệm đối với sự việc xảy ra với con trai.
Sau đó, Musk chuyển sang trường trung học nam sinh Pretoria. Môi trường mới được ông mô tả là có kỷ luật tốt hơn và ít xảy ra tình trạng bắt nạt. Cha ông thường xuyên đưa đón con đi học.
Dù vậy, những trải nghiệm tiêu cực vẫn để lại dấu ấn sâu sắc. Ở tuổi 17, Musk rời Nam Phi sang Canada, mở đầu hành trình học tập và lập nghiệp bên ngoài quê nhà.
Máy tính và kinh doanh trở thành lối thoát
Trong bài viết trên tạp chí Esquire năm 2012, nhà báo Tom Junod cho rằng Musk tìm cách vượt qua những năm tháng bị bắt nạt bằng hai con đường: xây dựng niềm tin vào bản thân và tập trung vào máy tính, kinh doanh.
Gia đình Musk có truyền thống đề cao tinh thần phiêu lưu và khát vọng chinh phục những mục tiêu lớn. Những câu chuyện về các thành viên trong gia đình từng thực hiện những hành trình khác thường được xem là nguồn cảm hứng đối với ông.
Bên cạnh đó, máy tính mang đến cho Musk một không gian để phát huy khả năng và theo đuổi sở thích riêng. Từ trò chơi điện tử đầu tiên, ông dần chuyển sự quan tâm sang lĩnh vực công nghệ và các cơ hội kinh doanh.
Sau thời gian học tại Đại học Queen's ở Canada, Musk chuyển đến Đại học Pennsylvania, Mỹ, nơi ông theo học kinh tế và vật lý. Trong thời gian này, ông cũng thử sức với hoạt động kinh doanh, cùng bạn bè tổ chức các sự kiện tại một căn nhà thuê.
Năm 1995, Musk đến Đại học Stanford để theo học chương trình sau đại học về vật lý ứng dụng và khoa học vật liệu. Tuy nhiên, ông sớm rời trường để tập trung khởi nghiệp trong bối cảnh Internet bắt đầu phát triển mạnh.
Cùng em trai Kimbal, Musk thành lập Zip2, công ty cung cấp giải pháp phần mềm và nội dung trực tuyến cho các tổ chức truyền thông. Năm 1999, Compaq mua lại Zip2 với giá khoảng 341 triệu USD bằng tiền mặt và cổ phiếu, tạo bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của hai anh em.
Sau thương vụ này, Musk tiếp tục đầu tư vào lĩnh vực tài chính trực tuyến với X.com. Công ty sau đó sáp nhập với Confinity, đơn vị phát triển dịch vụ thanh toán trực tuyến, hình thành nền tảng PayPal. Khi PayPal được eBay mua lại năm 2002, Musk thu về một khoản tiền lớn, tạo nguồn lực cho những dự án tham vọng hơn.
Từ lĩnh vực thanh toán trực tuyến, Musk chuyển hướng sang ngành công nghiệp ôtô và hàng không vũ trụ. Ông tham gia Tesla, công ty phát triển xe điện, đồng thời thành lập SpaceX với mục tiêu giảm chi phí vận chuyển vào không gian và mở rộng khả năng tiếp cận vũ trụ.
Những dự án này từng bị đánh giá là quá mạo hiểm, nhưng dần đưa Musk trở thành một trong những nhân vật nổi bật nhất của ngành công nghệ toàn cầu. Hình ảnh doanh nhân sẵn sàng theo đuổi các mục tiêu khó khăn cũng khiến ông được so sánh với nhân vật Iron Man trong văn hóa đại chúng.
Lập trường học riêng cho các con
Những trải nghiệm không mấy dễ chịu trong trường học cũng góp phần định hình cách Elon Musk nhìn nhận giáo dục. Ông cho rằng mô hình giảng dạy truyền thống chưa chắc phù hợp với mọi đứa trẻ, đặc biệt khi việc học quá chú trọng ghi nhớ thay vì khả năng giải quyết vấn đề.
Năm 2014, Musk thành lập Ad Astra, một trường học thử nghiệm tại California, Mỹ. Ban đầu, trường phục vụ việc học tập của các con ông và con em một số nhân viên SpaceX, sau đó mới mở rộng hoạt động.
Khác với mô hình giáo dục truyền thống, Ad Astra hướng đến việc phát triển khả năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và ứng dụng kiến thức vào thực tế. Thay vì chỉ truyền đạt lý thuyết, phương pháp giảng dạy tại đây tập trung vào việc giúp học sinh hiểu bản chất của sự vật, hiện tượng.
Musk từng sử dụng ví dụ về động cơ để giải thích triết lý giáo dục của mình. Theo ông, muốn trẻ hiểu cách một động cơ hoạt động, giáo viên có thể cho các em quan sát, tháo rời các bộ phận và tìm hiểu mối liên hệ giữa chúng, thay vì bắt đầu bằng việc ghi nhớ tên từng dụng cụ.
Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình Trung Quốc, Musk cho biết ông quyết định xây dựng trường riêng vì không hài lòng với cách các trường học hiện có tổ chức việc giảng dạy.
Quan điểm này có liên hệ với chính trải nghiệm của ông khi còn nhỏ. Dù có năng khiếu về toán học, vật lý và máy tính, Musk từng không thích đến trường và gặp khó khăn với những môn học đòi hỏi ghi nhớ nhiều kiến thức.
Ông cũng thừa nhận lo ngại các con có thể lớn lên trong điều kiện quá thuận lợi, không phải đối mặt với những thử thách như mình từng trải qua. Musk từng bày tỏ nỗi lo rằng các con không phải trải nghiệm đủ khó khăn để hình thành khả năng thích nghi.
Dù vậy, theo lời kể của ông, các con lại thích đến trường và thường không muốn kỳ nghỉ kéo dài. Điều này cho thấy Musk mong muốn tạo ra một môi trường học tập khác biệt, nơi trẻ có thể chủ động khám phá kiến thức thay vì xem việc đến trường là nghĩa vụ.
Từ một cậu bé từng chịu tổn thương vì bạo lực học đường đến doanh nhân theo đuổi những dự án công nghệ quy mô lớn, hành trình của Elon Musk cho thấy tuổi thơ có thể để lại ảnh hưởng lâu dài đến cách một người lựa chọn con đường phát triển. Với Musk, việc xây dựng trường học riêng cũng là một cách đưa những quan niệm hình thành từ trải nghiệm cá nhân vào thực tế.
Tham khảo The Guardian, Esquire
Huỳnh Duy
