Mạng lưới Thông tin Đa dạng Sinh học Toàn cầu (GBIF) - một tổ chức quốc tế chuyên thu thập, tổng hợp và chia sẻ dữ liệu về các loài sinh vật trên toàn thế giới - năm 2025 đăng tải công trình nghiên cứu của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga về loài cây gỗ rất quý hiếm tại Việt Nam và trên thế giới: Cây Xá xị (còn gọi là Vù hương, Rè hương). Danh pháp khoa học: Cinnamomum parthenoxylon (Jack) Meisn..
Xá xị sở hữu mùi hương ngọt ngào đặc trưng.
Sử dụng Hệ thống Định vị Toàn cầu (Garmin GPSMAP 64s) với hệ tọa độ WGS84, các nhà khoa học Việt-Nga đã thực hiện cuộc khảo sát quy mô lớn trong 4 năm, nhằm định vị và thu thập mẫu sinh học của Xá xị.
Kết quả, sau hơn 1.400 ngày, các nhà khoa học thu thập được 117 mẫu vật Xá xị (lá và vỏ cây) tại các khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ và rừng sản xuất khắp Việt Nam.
Garmin GPS MAP 64s là thiết bị GPS cầm tay bền chắc, vận hành bằng nút bấm, được những người đam các nhà khảo sát ưa chuộng.
Tất cả các mẫu đều được thu thập bằng tay, sau đó được vận chuyển đến phòng thí nghiệm tại Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga trong các thùng nhựa.
Để xác định đặc điểm của hệ gen biểu hiện toàn diện của Cinnamomum parthenoxylon (Jack) Meisn., các nhà khoa học đã tiến hành đông lạnh riêng lẻ ngay lập tức các mẫu vật quý hiếm trong nitơ lỏng và bảo quản ở -80 °C cho đến khi chiết xuất RNA.
Mục đích của cuộc khảo sát dày công này là thiết lập bản đồ số chính xác về tọa độ địa lý và sự phân bố của loài cây gỗ Xá xị tại Việt Nam.
Từ đó, giới chuyên gia có thể dự báo được sự dịch chuyển của quần thể thực vật dưới tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu toàn cầu, tìm kiếm các vùng thổ nhưỡng và khí hậu tối ưu để triển khai các chiến lược phục hồi, tái trồng rừng nhằm bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững nguồn tài nguyên quý báu của khu vực châu Á.
Xá xị/Vù hương sở hữu chất gỗ "mối, mọt khó phá hủy"
Trong Danh lục Đỏ Việt Nam, cây Xá xị được phân loại CR (Rất nguy cấp) bởi số lượng trong tự nhiên của loài cây gỗ quý hiếm này đang dần suy giảm do bị khai thác ồ ạt để lấy gỗ và tinh dầu.
Loài cây gỗ quý này chủ yếu chỉ có tại khoảng 10 nước ở châu Á, mọc ở độ cao từ 1.500m so với mặt nước biển trở lên. Về đặc điểm sinh học, cây Xá xị có thể cao đến 25 mét, thân cây hình trụ, gốc cây to.
Thân gỗ của Xá xị.
Hai "báu vật sống" trong Xá xị chính là gỗ và tinh dầu:
Cả lá, thân, gỗ và rễ của Xá xị đều chứa tinh dầu đặc trưng với hàm lượng 2-4%. Thành phần chủ yếu trong tinh dầu Xá xị là Safrol (75%) có mùi thơm ngọt đặc trưng.
Riêng lõi gỗ Xá xị thuộc hàng "cực phẩm": Ít thấm nước và mối mọt không thể phá hủy. Sở dĩ, mối mọt khó "ăn" gỗ Xá xị là nhờ mùi hương đặc trưng của nó.
Đối với con người, mùi hương này rất dễ chịu, giúp thư giãn; Đối với côn trùng (mối, mọt, kiến, muỗi), các hợp chất hóa học trong tinh dầu này (đặc biệt là Safrol) lại là một chất xua đuổi tự nhiên cực mạnh. Khứu giác của mối mọt rất nhạy, chúng sẽ chủ động né tránh những thớ gỗ đậm mùi tinh dầu này.
Trang Ly
