Hiện tượng El Niño, một trong những yếu tố khí hậu có tác động mạnh nhất đến thời tiết toàn cầu, đã chính thức hình thành và có khả năng tăng cường độ lên mức lịch sử vào cuối năm nay, theo thông báo ngày 11/6 của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA).
Các nhà dự báo của NOAA xác nhận El Niño đã xuất hiện tại khu vực Thái Bình Dương gần đường xích đạo, nơi nhiệt độ mặt nước biển hiện cao hơn bình thường. Sự thay đổi này có khả năng làm xáo trộn các hình thái thời tiết trên khắp thế giới.
Trước đó, nhiều nhà khoa học đã cảnh báo El Niño năm nay có thể trở thành đợt mạnh nhất trong thế kỷ này. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres gọi sự xuất hiện của El Niño là một "cảnh báo khí hậu khẩn cấp".
Theo NOAA, khả năng El Niño phát triển mạnh đến mức nằm trong nhóm các sự kiện lớn nhất từng được ghi nhận kể từ năm 1950 là khoảng 63% trong giai đoạn cuối mùa thu và đầu mùa đông năm nay.
Tại Mỹ, El Niño thường liên quan đến thời tiết nhiều bão hơn ở các bang phía Nam, làm tăng nguy cơ ngập lụt do triều cường, thúc đẩy hiện tượng tảo nở hoa dọc bờ Tây và ảnh hưởng đến đường di cư của nhiều loài sinh vật biển. Tuy nhiên, tác động của hiện tượng này không chỉ giới hạn ở Mỹ.
Các nhà khoa học cho biết El Niño làm thay đổi dòng tia (jet stream) trong khí quyển và các mô hình mưa trên toàn cầu, từ đó có thể dẫn đến bão mạnh hơn, nhiệt độ gia tăng và hạn hán ở nhiều khu vực.
Ông Ken Graham, Giám đốc Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ (NWS), nhận định mỗi đợt El Niño đều có những đặc điểm riêng và tạo ra dấu ấn khác nhau đối với thời tiết. Theo ông, những tiến bộ trong công tác giám sát và hiểu biết về El Niño hiện nay giúp cơ quan khí tượng dự báo chính xác hơn và chuẩn bị tốt hơn cho các tác động sắp tới.
Bà Abby Frazier, nhà khoa học khí hậu thuộc Clark University, cho biết El Niño đưa lượng nhiệt lớn hơn lên bề mặt đại dương và khí quyển, qua đó tiếp thêm năng lượng cho nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan trên thế giới.
"Diễn biến có thể trở nên nghiêm trọng rất nhanh, đặc biệt tại khu vực Thái Bình Dương", bà nói.
El Niño tác động thế nào đến từng khu vực
Tác động của El Niño không giống nhau ở mọi nơi. Hiện tượng này thường làm giảm, nhưng không hoàn toàn loại bỏ, hoạt động của mùa bão Đại Tây Dương, trong khi lại làm gia tăng số lượng và cường độ bão ở Thái Bình Dương. Điều đó đồng nghĩa bờ Đông và vùng Vịnh của Mỹ có thể được hưởng lợi phần nào, nhưng Hawaii và nhiều đảo quốc Thái Bình Dương sẽ phải đối mặt với rủi ro lớn hơn.
El Niño cũng thường mang đến mùa đông ẩm ướt hơn cho bang California.
Tại Trung Đông, khu vực đang chịu hạn hán kéo dài, El Niño có thể mang lại lượng mưa cần thiết. Trong khi đó, nhiều nơi khác lại đứng trước nguy cơ gia tăng thiên tai.
Các khu vực phía tây Nam Mỹ, nơi hiện tượng El Niño lần đầu được ghi nhận từ nhiều thập kỷ trước, thường phải đối mặt với mưa lớn, lũ lụt và mùa hè nóng bất thường. Ấn Độ có nguy cơ xuất hiện các đợt nắng nóng dữ dội hơn, còn Australia có thể đối mặt với hạn hán, cháy rừng và nhiệt độ cực cao.
Ông Muhammad Azhar Ehsan, chuyên gia về El Niño thuộc Columbia University, cho biết khu vực Đông Bắc châu Phi nhiều khả năng sẽ trải qua sự chuyển đổi đột ngột từ hạn hán nghiêm trọng sang những đợt mưa lớn nguy hiểm.
Ở khía cạnh kinh tế, một số chuyên gia nhận định El Niño có thể mang lại lợi ích nhất định cho ngành nông nghiệp Mỹ. Ông Jon Gottschalck, phụ trách hoạt động tại Trung tâm Dự báo Khí hậu của NOAA, cho rằng nhiều khu vực sản xuất nông nghiệp của Mỹ có thể hưởng lợi từ những thay đổi về lượng mưa.
Ông Michael Ferrari, nhà khí tượng học kiêm trưởng bộ phận nghiên cứu của công ty đầu tư Moby, đánh giá điều kiện thời tiết tại 18 bang trồng trọt lớn của Mỹ đang khá thuận lợi cho các loại ngũ cốc và cây lấy hạt, đặc biệt là đậu tương. Tuy nhiên, triển vọng đối với ngành chăn nuôi bò sữa và gia súc lại không đồng đều.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cảnh báo El Niño có thể gây ra những cú sốc đối với nguồn cung lương thực toàn cầu. Các loại cây trồng như ngô và lúa gạo được đánh giá đặc biệt dễ bị tổn thương trước tình trạng hạn hán liên quan đến El Niño.
Nam Phi, Ấn Độ, Indonesia, Việt Nam và Brazil là những quốc gia có nguy cơ chứng kiến sản lượng nông nghiệp sụt giảm nếu điều kiện khô hạn kéo dài.
Tại Mỹ, các khu vực phía bắc dãy núi Rocky và vùng Tây Nam, nơi đang trải qua tình trạng thiếu tuyết nghiêm trọng, có thể đón nhận những đợt mưa mùa hè mạnh hơn bình thường. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết tác động rõ rệt nhất của El Niño tại Mỹ thường xuất hiện vào mùa đông, khi các bang miền Nam trở nên ẩm ướt hơn, trong khi vùng Tây Bắc Thái Bình Dương có xu hướng ấm và khô hơn.
Tuy nhiên, xét trên tổng thể, tình trạng nhiệt độ gia tăng do El Niño gây ra có thể làm chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế của Mỹ, theo ông Marshall Burke, chuyên gia kinh tế khí hậu tại Stanford University.
Một số nhà khoa học khí hậu dự báo năm 2027 có thể trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận do những tác động kéo dài của đợt El Niño hiện nay, vốn được dự báo đạt đỉnh vào mùa thu hoặc mùa đông tới. "Chúng tôi có bằng chứng khá rõ ràng cho thấy nền kinh tế Mỹ tăng trưởng chậm hơn khi nhiệt độ cao hơn mức bình thường", ông Burke nhận định.
Các chuyên gia cũng cho biết mức độ nghiêm trọng của những hiện tượng thời tiết cực đoan do El Niño gây ra còn phụ thuộc vào thời điểm hiện tượng này hình thành.
Thông thường, El Niño xuất hiện vào mùa hè, đạt đỉnh vào cuối mùa thu hoặc đầu mùa đông rồi suy yếu dần và chấm dứt vào mùa xuân năm sau.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu của ông Muhammad Azhar Ehsan dự báo đợt El Niño lần này có thể đạt đỉnh sớm hơn từ một đến hai tháng dựa trên những tín hiệu mạnh xuất hiện trong vài tuần gần đây. Trong khi đó, ông Gabriel Vecchi, nhà khoa học khí hậu của Princeton University, cho rằng những đợt El Niño cường độ lớn như lần này thường có xu hướng kéo dài hơn bình thường.
Theo ông Vecchi, các dấu hiệu ban đầu như khối nước ấm đang dâng lên bề mặt Thái Bình Dương đã mạnh và rõ rệt đến mức hầu hết các cơ quan dự báo đều cùng đưa ra nhận định về một đợt El Niño cực mạnh. Ông lưu ý rằng vào thời điểm này trong năm, các dự báo về El Niño thường có nhiều khác biệt hơn.
Bà Abby Frazier và nhiều nhà khoa học khác cho rằng các đợt El Niño mạnh sẽ xuất hiện thường xuyên hơn khi Trái Đất tiếp tục nóng lên do việc đốt than đá, dầu mỏ và khí đốt. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh hiện vẫn còn quá sớm để khẳng định đợt El Niño hiện nay có phải là hệ quả trực tiếp của xu hướng đó hay không.
Ngay cả trước khi chính thức hình thành, hiện tượng El Niño lần này đã được giới chuyên môn và truyền thông đặt cho nhiều biệt danh như "siêu El Niño" hay "Godzilla".
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng không phải là hoảng sợ mà là chủ động chuẩn bị ứng phó.
"Thay vì sợ hãi, chúng ta nên khuyến khích mọi người chuẩn bị sẵn sàng", ông Ehsan nói.
Trong khi đó, Cơ quan Khí tượng Vương quốc Anh (Met Office) cho biết El Niño có thể làm gia tăng khả năng xuất hiện các hình thái thời tiết bất ổn tại Anh vào cuối năm nay, bao gồm nguy cơ thời tiết ôn hòa hơn, mưa nhiều hơn và gió mạnh hơn trong mùa thu cũng như đầu mùa đông.
Nguồn: The Guardian
Phạm Trang
