Khổng Tử qua đời cách đây hơn 2.400 năm, nhưng tên tuổi và dòng dõi của ông vẫn hiện diện trong một bộ gia phả đồ sộ đến mức được Guinness World Records ghi nhận là cây gia phả dài nhất thế giới.
Phiên bản thứ năm của Khổng Tử thế gia phổ - gia phả dòng họ Khổng - được hoàn thành năm 2009 sau khoảng một thập kỷ biên soạn. Bộ gia phả gồm 80 tập, khoảng 43.000 trang và ghi lại 83 thế hệ hậu duệ, với tổng cộng khoảng 2 triệu người.
Sơ đồ phả hệ dòng họ Khổng, thể hiện các nhánh hậu duệ qua nhiều thế hệ. Ảnh: Khổng Tử thế gia phổ
Đằng sau những con số khổng lồ này là một truyền thống ghi chép dòng họ đã kéo dài qua nhiều thế kỷ, đồng thời phản ánh vị trí đặc biệt của gia đình Khổng trong lịch sử Trung Quốc.
Gia phả kéo dài qua 83 thế hệ
Khổng Tử, tên thật Khổng Khâu, sinh năm 551 trước Công nguyên tại nước Lỗ, nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Những tư tưởng của ông về giáo dục, đạo đức, trật tự xã hội và cách ứng xử đã ảnh hưởng sâu rộng đến Trung Quốc và nhiều xã hội Đông Á trong hàng nghìn năm.
Nhưng với dòng họ Khổng, di sản của ông không chỉ nằm trong những trước tác hay các câu chuyện lịch sử. Nó còn được lưu lại bằng một hệ thống gia phả đặc biệt quy mô.
Theo Xinhua, phiên bản gia phả được chỉnh lý năm 2009 ghi nhận toàn bộ 83 thế hệ hậu duệ của Khổng Tử. Bản in gồm khoảng 43.000 trang, đóng thành 80 tập và chứa hơn 20 triệu ký tự.
New York Times dẫn thông tin từ những người thuộc dòng họ Khổng cho biết bộ gia phả năm 2009 nặng hơn nửa tấn và ghi nhận khoảng 2 triệu hậu duệ. Guinness World Records cũng công nhận dòng họ Khổng sở hữu gia phả dài nhất thế giới.
Điều khiến bộ gia phả đặc biệt không chỉ là số lượng người được ghi tên, mà còn nằm ở chiều dài lịch sử của nó.
Việc biên soạn gia phả họ Khổng có thể truy nguyên từ nhiều thế kỷ trước. Một trong những bản gia phả được biết đến sớm nhất được xuất bản vào năm 1080, dưới thời Bắc Tống. Đến thời nhà Minh, dòng họ thống nhất nguyên tắc định kỳ cập nhật danh sách thành viên, với những lần chỉnh lý lớn được thực hiện theo chu kỳ dài hơn.
Hơn 400 hậu duệ Khổng Tử từ Trung Quốc và Hàn Quốc chụp ảnh tập thể tại Khổng Lâm, Khúc Phụ, Sơn Đông, Trung Quốc, trong dịp lễ Thanh Minh năm 2018. Ảnh: China News Service
Tuy nhiên, kế hoạch không phải lúc nào cũng được thực hiện đúng định kỳ. Trước phiên bản năm 2009, gia phả từng trải qua bốn lần chỉnh lý lớn. Bản trước đó được hoàn thành vào thập niên 1930.
Đợt chỉnh lý thứ năm bắt đầu từ năm 1998 và kéo dài khoảng 10 năm. Những người biên soạn phải thu thập thông tin từ nhiều nhánh gia đình ở Trung Quốc cũng như các hậu duệ sống ở nước ngoài.
Từ vài trăm nghìn người đến khoảng 2 triệu hậu duệ
Quy mô của gia phả tăng mạnh qua mỗi lần cập nhật.
Bản chỉnh lý trước đó vào năm 1937 ghi nhận khoảng 600.000 thành viên. Khi quá trình biên soạn phiên bản mới bắt đầu năm 1998, nhóm thực hiện đã thu thập thông tin của hơn 1,3 triệu người mới. Sau quá trình xác minh, tổng số người được ghi nhận trong gia phả vượt 2 triệu.
Đáng chú ý, phiên bản mới cũng mở rộng phạm vi ghi nhận. Lần đầu tiên, gia phả đưa vào danh sách phụ nữ, người thuộc các dân tộc thiểu số và những hậu duệ sống ở nước ngoài.
Điều này phần nào giải thích vì sao số lượng thành viên tăng mạnh so với phiên bản cũ.
Một câu hỏi tự nhiên được đặt ra là làm thế nào Khổng Tử - người được cho là chỉ có ba người con - lại có thể có một dòng hậu duệ lên tới hàng triệu người.
Câu trả lời nằm ở khoảng thời gian hơn hai thiên niên kỷ và sự mở rộng của hàng chục thế hệ. Mỗi thế hệ lại hình thành thêm nhiều nhánh gia đình, sau đó tiếp tục phát triển qua các thế hệ tiếp theo. Quan trọng hơn, dòng họ Khổng có một truyền thống ghi chép gia phả rất lâu đời, giúp những nhánh này được đưa vào cùng một hệ thống.
Vì vậy, con số khoảng 2 triệu không nên được hiểu là số người đang sống hay số người có mặt trong một gia đình theo nghĩa thông thường. Đây là số thành viên được ghi nhận trong hệ thống gia phả qua nhiều thế hệ.
Từ những cuốn sách khổng lồ đến gia phả kỹ thuật số
Quy mô của bộ gia phả khiến việc lưu trữ và tra cứu bản giấy trở thành một thách thức lớn.
Năm 2017, Xinhua đưa tin gia phả họ Khổng đã được số hóa hoàn toàn. Phiên bản kỹ thuật số dựa trên bản chỉnh lý năm 2009, chứa thông tin về khoảng 2 triệu hậu duệ và hơn 20 triệu ký tự.
Việc số hóa không chỉ giúp giảm gánh nặng lưu trữ. Theo những người quản lý tư liệu, dữ liệu điện tử còn giúp việc chỉnh sửa, tìm kiếm, xác minh và thống kê các thành viên dễ dàng hơn.
Đây cũng là bước chuyển đáng chú ý của một truyền thống vốn bắt đầu từ những cuốn gia phả được viết và in trên giấy cách đây hàng trăm năm.
Các trang gia phả dòng họ Khổng, gồm phần văn bản và sơ đồ ghi lại quan hệ huyết thống giữa các thế hệ. Nguồn: Khổng Tử thế gia phổ.
Các ấn bản và tư liệu của 《孔子世家谱》 (Khổng Tử thế gia phổ), gia phả dòng họ Khổng qua nhiều thời kỳ. Nguồn: Khổng Tử thế gia phổ.
Với dòng họ Khổng, việc cập nhật gia phả không đơn thuần là ghi thêm tên của những thành viên mới. Nó duy trì một sợi dây liên kết giữa những người đang sống với một nhân vật đã qua đời hơn 2.400 năm.
Richard Kong, hậu duệ đời thứ 78 của Khổng Tử, từng nói với New York Times rằng dòng họ Khổng có “cây gia phả dài nhất và đầy đủ nhất”, đồng thời xem việc tiếp nối di sản này là trách nhiệm của các thế hệ sau.
Từ một học giả sống ở Trung Quốc cổ đại, Khổng Tử ngày nay có một mạng lưới hậu duệ trải qua hàng chục thế hệ và nhiều khu vực trên thế giới. Bộ gia phả 80 tập vì thế không chỉ là danh sách hàng triệu cái tên, mà còn là hồ sơ về cách một dòng họ đã cố gắng lưu giữ ký ức về nguồn gốc của mình qua hơn 2.000 năm.
Và chính sự liên tục ấy đã đưa gia phả họ Khổng trở thành một trong những hồ sơ gia đình đặc biệt nhất từng được ghi nhận.
Nguồn: Business Standard/IANS, The New York Times, Guinness World Records
Minh Ngọc
