Trẻ em luôn phải được bảo vệ tối đa
Trao đổi tại buổi họp báo, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Việt Đức, cho biết Việt Đức là cơ sở ghép tạng nhiều nhất cả nước, thực hiện ghép tim, gan, thận. Nhu cầu tạng ghép luôn vượt quá nguồn cung tạng hiến từ người chết não. Đây là tình trạng chung trên toàn thế giới. Việc sửa đổi luật, mở rộng độ tuổi hiến tạng từ người chết não, có thể mở ra cơ hội bổ sung nguồn tạng ghép cho người bệnh đang mòn mỏi chờ tạng hiến.
“Tôi nhớ mãi trường hợp một bệnh nhân 17 tuổi, 9 tháng 20 ngày bị chết não. Gia đình có nhu cầu hiến tạng, nhưng pháp luật lúc đó chưa có quy định cho phép. Trong khi đó, có một đứa trẻ nằm ở Bệnh viện Nhi Trung ương cần ghép tim, đang thở ECMO. Chúng tôi biết chắc, nếu được ghép tim, đứa trẻ đang mắc bệnh tim sẽ có cơ hội sống. Tuy nhiên, chưa có hành lang pháp lý nên chúng tôi không dám lấy tạng”, PGS Hùng nói.
Từ thực hiện lâm sàng hằng ngày, PGS Hùng chứng kiến nhiều bệnh nhân tử vong vì không có tạng để ghép. Nhưng luật bị bó hẹp thì không có nguồn tạng. Do đó cần mở rộng nguồn tạng từ người chết não. Tuy nhiên, với người hiến sống, phải hết sức cân nhắc, hạn chế việc mua bán.
Chuyên gia cũng cho biết cần phải phân biệt tạng hiện nay có hai nguồn: người hiến sống và người hiến chết não.
Nếu người chết não dưới 18 tuổi, theo quy định của luật cũ, không được lấy tạng để ghép dù gia đình có nhu cầu hiến. Vì vậy, cần mở rộng nhóm đối tượng dưới 18 tuổi theo quy định sửa đổi của luật mới.
Riêng với nhóm người hiến sống, hiện có nhiều tranh luận về độ tuổi. PGS Hùng lý giải, mốc 18 tuổi được quy định theo pháp luật vì người từ đủ 18 tuổi đã trưởng thành và có thể tự quyết định. Đối với người dưới 18 tuổi, cần có người giám hộ. Với trẻ em, cần có những quy định đặc biệt, không được phép hiến tạng khi còn sống trong mọi tình huống.
“Tôi theo dõi trên mạng xã hội và thấy có nhiều ý kiến về việc trẻ em tự nguyện hiến mô, tạng. Tuy nhiên, trẻ chưa đủ nhận thức để quyết định có nên hiến mô, tạng hay không. Do đó, ngành y tế cần vào cuộc.”, PGS Hùng nói.
PGS Hùng khẳng định, pháp luật Việt Nam luôn bảo vệ trẻ em một cách tối đa. Do đó, khi lấy mô tái sinh, phải khẳng định được việc lấy mô không ảnh hưởng đến sức khỏe, không để lại di chứng thì mới được thực hiện.
Có ý kiến cho rằng cần hỏi ý kiến đứa trẻ. Tuy nhiên, theo PGS Hùng, vấn đề này phải được cân nhắc. Một đứa trẻ 10 tuổi, nhận thức chưa đầy đủ thì hỏi ý kiến như thế nào? Bản thân ông vừa là người làm cha, vừa làm trong ngành y, cũng không đồng ý với việc dựa vào ý kiến của trẻ nhỏ để quyết định.
PGS Hùng cũng cho rằng việc hiến mô tái sinh chỉ nên giới hạn trong phạm vi gia đình, giữa những người có quan hệ huyết thống.
“Việc hiến tạng phải hướng tới lợi ích của chính chúng ta và con cháu, chứ không phải để phục vụ một ai đó. Tôi theo dõi rất sát diễn biến trên mạng xã hội và thấy có phản ứng là rất dễ hiểu”, PGS nói.
Theo PGS Hùng, khi xây dựng luật, Việt Nam cần căn cứ vào văn hóa, phong tục, tập quán, phù hợp với người Việt Nam. Việc xây dựng luật phải bám sát thực tế mới đáp ứng được những vấn đề đang diễn ra, tham khảo kinh nghiệm quốc tế cũng phải tuân thủ pháp luật.
PGS Hùng hy vọng có một bộ luật tháo gỡ được những vấn đề vướng mắc. Chúng ta cần xây dựng một bộ luật có giá trị lâu dài nên rất cần sự đóng góp của nhân dân.
Vấn đề nhạy cảm, cần tiếp cận thận trọng
GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết trẻ em có thể bày tỏ nguyện vọng hiến mô, tạng nhưng vẫn cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Đăng ký hiến chỉ là nguyện vọng, không đồng nghĩa với việc đã đủ điều kiện hiến.
Với mô tái sinh và tế bào gốc, người dưới 18 tuổi có thể hiến nhưng phải đáp ứng những điều kiện rất nghiêm ngặt. Việc hiến chỉ được thực hiện cho anh, chị, em ruột.
“Đối với các cơ quan như phổi, gan, thận, trẻ em không được phép hiến khi còn sống. Chỉ nên mở rộng nguồn hiến từ người chết não, nhưng phải có sự đồng ý của gia đình”, GS Điển khẳng định.
Nhu cầu ghép tạng của người bệnh và gia đình người bệnh rất lớn. Theo GS Điển, mô ghép phải có tỷ lệ hòa hợp phù hợp mới có thể đạt được thành công.
“Chúng ta cố gắng tăng nguồn hiến từ người chết não để nhiều người bệnh có cơ hội được ghép tạng hơn”, GS Điển nói.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho biết vấn đề hiến mô, tạng ở người chưa thành niên là vấn đề nhạy cảm, cần được tiếp cận một cách thận trọng.
“Là mẹ của hai đứa con nhỏ, tôi không mong muốn phải đưa ra quyết định hiến tạng hoặc nhận tạng từ người khác. Tuy nhiên, nếu điều đó xảy ra, cần có một hệ thống bảo đảm công bằng, minh bạch. Đây cũng là mục tiêu Việt Nam hướng tới thông qua việc sửa đổi luật”, bà Pratt nói.
Đối với người chưa thành niên, việc cho phép hiến cần được xem xét trên phương diện đạo đức, đồng thời phải tuân thủ những quy định pháp luật nghiêm ngặt.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, ý kiến của người dân trong thời gian vừa qua cũng là một kênh để Ban soạn thảo lắng nghe, tiếp thu. Mục đích xây dựng dự án Luật là khắc phục những vướng mắc, bất cập trong việc hiến, lấy, ghép mô, tạng, làm sao để cứu sống được nhiều bệnh nhân hơn, với mong mỏi cứu người.
“Trước ranh giới sinh tử của người bệnh, đây là những trăn trở của những người xây dựng pháp luật. Nếu người xây dựng pháp luật bàng quan, thờ ơ trước sinh mệnh của người bệnh thì chúng ta có lỗi. Chính vì vậy, chúng tôi quyết tâm xây dựng luật này để mang lại nhiều lợi ích nhất cho người dân, không thờ ơ với sức khỏe nhân dân”, Bộ trưởng nói.
Ngọc Minh
