Mới đây tại sự kiện “AWS Cloud and AI Day Hà Nội”, các diễn giả đã đề cập đến một nghịch lý tại thị trường nhân lực AI Việt Nam. Theo đó, mục tiêu chiến lược quốc gia hướng tới năm 2030 đặt ra con số ấn tượng với 10 triệu lao động sở hữu kỹ năng Cloud/AI cùng 15.000 chuyên gia cao cấp.
Tuy nhiên, bức tranh thực tế lại phản ánh sự vênh nhau đáng ngại khi nghiên cứu “Khai phá Tiềm năng AI Việt Nam 2026” do Strand Partners thực hiện theo ủy quyền của Amazon Web Services (AWS) cho thấy có tới 54% doanh nghiệp nhận định việc thiếu hụt kỹ năng AI và kỹ năng số là rào cản lớn nhất trong vận hành.
Thêm vào đó, 52% tổ chức thừa nhận họ chưa sẵn sàng cho thế hệ AI tiếp theo chỉ vì thiếu hụt nhân tài. Khoảng cách giữa chương trình đào tạo lý thuyết và đòi hỏi thực tế của thị trường không thể được khỏa lấp bằng những bài giảng trên bệ giảng. Lời giải duy nhất nằm ở sự chủ động kết nối giữa môi trường thực chiến tại doanh nghiệp và sự chuyển dịch tư duy toàn diện của người trẻ.
Góc nhìn nhà tuyển dụng và tiếng nói Gen Z
Dưới góc nhìn của nhà tuyển dụng, chị Nguyễn Vy, Group CHRO của Cloud Kinetics cho rằng khi đặt cán cân nhân lực Việt Nam lên bàn cân so sánh với các quốc gia trong khu vực như Singapore, Malaysia, Ấn Độ hay Indonesia, điểm mạnh vượt trội của người trẻ Việt Nam nằm ở sự tò mò, năng lực kỹ thuật tốt và đặc biệt là "độ liều" dám dấn thân. Họ sẵn sàng nhảy vào các lĩnh vực mới dù chưa nắm rõ 100% kiến thức. Nút thắt cổ chai lớn nhất và duy nhất cần tháo gỡ lúc này chính là năng lực giao tiếp và làm việc bằng tiếng Anh.
Tuy nhiên bên cạnh đó, chị Vy cũng bóc tách bẫy tư duy về "chuyên môn thuần túy". Việc chỉ giỏi gõ code hay thành thạo các công cụ AI đơn thuần giờ đây chỉ đem lại một "tương lai ngắn hạn". Khi AI làm giảm đáng kể chi phí và thời gian viết code hay thao tác kỹ thuật, giá trị cốt lõi của người kỹ sư lại dịch chuyển sang năng lực quản trị, tư duy kiểm chứng và khả năng giải quyết bài toán thực tế.
Theo chị Vy, khung năng lực sống còn của nhân sự AI hiện nay đứng vững trên ba trụ cột. Trụ cột đầu tiên là thấu hiểu vận hành kinh doanh (Business Operations), đòi hỏi nhân sự kỹ thuật phải ngồi lại với các phòng ban như Sales, Marketing hay Retail để đào sâu "nỗi đau" quy trình trước khi chạm vào công nghệ. Trụ cột thứ hai là bộ kỹ năng mềm toàn diện bao gồm giao tiếp, thuyết trình, giải quyết vấn đề, lắng nghe và năng lực tư vấn giải pháp.
Trụ cột thứ ba, cũng là yếu tố mang tính quyết định, chính là khả năng thúc đẩy sự chấp nhận của người dùng (User Adoption). Nhân sự AI phải giúp khách hàng và nhân viên nội bộ vượt qua tâm lý e ngại bị công nghệ thay thế, biến AI thành công cụ gia tăng giá trị công việc.
Để hiện thực hóa khung năng lực này, khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu việc làm cần được thu hẹp bằng mô hình Internship thực chiến rút ngắn từ 12 tháng xuống còn 3 đến 6 tháng. Thực tập sinh được yêu cầu dành tháng đầu tiên củng cố chứng chỉ chuyên môn và quy trình làm việc của công ty, sau đó lập tức được quăng vào "sàn đấu" là các dự án thực tế làm việc trực tiếp với khách hàng dưới sự giám sát sát sao của các Tech Leader trong dự án.
Minh chứng rõ nhất cho hiệu quả này là trường hợp của Lương Tiến Dũng, người đã ký hợp đồng chính thức chỉ sau 3 tháng thực tập.
Xuất phát từ số 0 ở năm hai đại học, Lương Tiến Dũng, sinh viên năm cuối Đại học Giao thông Vận tải, đã vượt qua nỗi sợ hãi nhờ sự đồng hành của cộng đồng mở First Cloud & AI journey (FCAJ) và lời khuyên kích hoạt tinh thần "Cứ chơi đi sợ gì" từ người mentor. Bạn Dũng đã chứng minh năng lực bằng dự án tự động cào báo, tóm tắt tin tức và tạo slide báo cáo tuần bằng AI, từ đó chuyển từ vị trí thực tập sinh thành Kỹ sư Cloud chính thức. Dũng khẳng định góc nhìn sắc bén rằng AI không thay thế con người, mà công việc của bạn sẽ bị thay thế bởi một người giỏi AI hơn bạn.
Cùng xuất thân từ Đại học Giao thông Vận tải và tham gia FCAJ, Nguyễn Đức Mạnh, hiện là Lead Trợ giảng Hạ tầng tại VinUni, lại trải qua bước chuyển dịch từ nghiên cứu lý thuyết AI thuần túy sang thực chiến Cloud/AWS.
Nhận thấy các mô hình lý thuyết quá nặng và chật vật khi chạy trên máy tính cá nhân, Mạnh tìm đến Cloud như một cầu nối đưa sản phẩm đến gần người dùng. Dự án AI Voice Agent hỗ trợ người già làm thủ tục Dịch vụ công bằng giọng nói do Mạnh phát triển đã xuất sắc đoạt giải Nhất cuộc thi Hackathon. Với Mạnh, sinh viên không có gì để mất, nếu sai thì sửa và khó khăn thì luôn có cộng đồng cùng mentor đồng hành.
Thông điệp mà hai bạn trẻ truyền đi rất rõ ràng: đừng chờ đợi một thời điểm hoàn hảo mới bắt đầu. Sự cạnh tranh trên thị trường hiện nay là giữa người biết dùng AI và người không biết dùng AI. Người trẻ cần chủ động dấn thân, lấy kỹ năng mềm và tư duy giải quyết vấn đề làm điểm tựa để kết nối với các mentor và làm nổi bật giá trị bản thân trước nhà tuyển dụng./
Vũ Hoàng
