PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết ung thư phổi xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính: yếu tố ngoại sinh và nội sinh. Trong đó, hút thuốc lá vẫn là nguyên nhân hàng đầu, chiếm tới 90% số ca mắc. Khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, bao gồm khoảng 70 chất gây ung thư như benzene, formaldehyde và nitrosamine. Những hợp chất này có thể gây tổn thương tế bào phổi, dẫn đến đột biến gen và hình thành khối u.
Bên cạnh thuốc lá, các yếu tố môi trường như phơi nhiễm amiăng, asen, khí radon, ô nhiễm không khí hay tiếp xúc với phóng xạ cũng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Ở khía cạnh nội sinh, các đột biến gen như EGFR, KRAS, ALK… có thể khiến tế bào tăng sinh bất thường, thúc đẩy quá trình hình thành ung thư.
Tại Việt Nam, ung thư phổi hiện đứng thứ 3 về tỷ lệ mắc nhưng lại đứng thứ 2 về tỷ lệ tử vong. Trong đó, ung thư phổi không tế bào nhỏ chiếm khoảng 80–85% tổng số ca. Đáng chú ý, ung thư biểu mô tuyến chiếm tới 80% trong nhóm này – cao hơn đáng kể so với các quốc gia châu Âu.
Một điểm khác biệt quan trọng là tỷ lệ đột biến EGFR ở phụ nữ châu Á không hút thuốc lên tới khoảng 40%, gần gấp đôi so với phương Tây. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về chiến lược tầm soát và điều trị phù hợp với đặc điểm riêng của người bệnh Việt Nam.
Cá thể hóa điều trị: Xu hướng tất yếu
PGS Phạm Cẩm Phương cho biết, hiện nay mọi quyết định điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai đều dựa trên “hồ sơ phân tử” của từng bệnh nhân. Đây là bước tiến quan trọng trong y học chính xác, giúp lựa chọn phác đồ phù hợp nhất với đặc điểm sinh học của khối u.
Các kỹ thuật hiện đại như nội soi phế quản siêu âm (EBUS) hay phân tích cell block từ dịch màng phổi cho phép xác định chính xác mô bệnh học, ngay cả khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Nhờ đó, người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận các liệu pháp nhắm trúng đích hoặc miễn dịch – những phương pháp đang thay đổi đáng kể tiên lượng sống.
Bệnh viện Bạch Mai cũng đang xây dựng mô hình điều trị toàn diện, kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo (AI), đội ngũ chuyên gia đầu ngành và hội chẩn đa chuyên khoa (MDT).
“Chúng tôi không chỉ dừng lại ở phát hiện bệnh mà hướng tới điều trị cá thể hóa ngay từ đầu, dựa trên đặc điểm di truyền của từng bệnh nhân”, PGS Phạm Cẩm Phương nhấn mạnh.
Hệ sinh thái điều trị tại đây bao gồm Trung tâm Giải phẫu bệnh hiện đại, Khoa Phẫu thuật lồng ngực và Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, đồng thời cập nhật các phác đồ quốc tế mới như FLAURA2, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng sống cho người bệnh.
Trí tuệ nhân tạo mở rộng cơ hội phát hiện sớm
Trong bối cảnh lượng bệnh nhân ngày càng tăng, việc phát hiện sớm ung thư phổi đóng vai trò then chốt. TS.BS Ngô Gia Khánh, Trưởng Khoa Phẫu thuật lồng ngực, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, với 8.000–10.000 lượt khám mỗi ngày, Bệnh viện Bạch Mai đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo để sàng lọc khoảng 4.000 phim X-quang/ngày.
Công nghệ này giúp phát hiện sớm các nốt phổi có kích thước rất nhỏ – yếu tố quan trọng trong chẩn đoán sớm ung thư. Thực tế cho thấy, gần 70% các nốt phổi dưới 3 cm là ác tính; ngay cả với các nốt nhỏ dưới 1 cm, tỷ lệ ung thư cũng lên tới 64,3%. Việc phát hiện ở giai đoạn sớm giúp tăng khả năng điều trị triệt căn, hạn chế các can thiệp phức tạp và kéo dài thời gian sống cho người bệnh.
Ai cần tầm soát ung thư phổi?
Ung thư phổi thường tiến triển âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Do đó, việc chủ động tầm soát định kỳ có ý nghĩa quyết định trong việc phát hiện sớm và điều trị hiệu quả.
Theo khuyến cáo của các chuyên gia, những nhóm đối tượng sau cần được tầm soát ung thư phổi:
- Nhóm nguy cơ cao do hút thuốc: Người từ 50–80 tuổi, đang hút thuốc hoặc đã bỏ trong vòng 15 năm, với tiền sử hút từ 20 gói/năm trở lên.
- Nhóm nguy cơ nghề nghiệp và môi trường: Người tiếp xúc lâu dài với amiăng, radon, asen, crom, niken, khí thải diesel hoặc từng xạ trị vùng ngực.
- Nhóm có yếu tố bệnh lý và di truyền: Người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi hoặc mắc các bệnh phổi mạn tính như COPD, xơ phổi, từng bị lao phổi.
- Nhóm đặc thù tại Việt Nam: Phụ nữ không hút thuốc nhưng thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động; người sống và làm việc trong môi trường ô nhiễm, nhiều khói bụi.
Các chuyên gia nhấn mạnh, ung thư phổi không còn là “án tử” nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng. Việc kết hợp giữa tầm soát chủ động, công nghệ hiện đại và chiến lược điều trị cá thể hóa đang mở ra cơ hội sống mới cho nhiều bệnh nhân.
Ngọc Minh
