Theo trang tin The Guardian, bạn có thể đánh đổi bao nhiêu để đổi lấy một thành tích marathon ấn tượng hay một kỷ lục cá nhân tại Hyrox? Một buổi tối đi uống rượu có thể được thay bằng tám tiếng ngủ, những món ăn vặt nhiều đường được đổi lấy protein lắc, còn lịch sinh hoạt có thể xoay quanh một chế độ tập luyện khắc nghiệt trong nhiều tuần.
Với nhiều vận động viên, việc dốc toàn lực khi ngày thi đấu đến là một phần tất yếu của cuộc chơi.
Nhưng trường hợp của Joanna Wietrzyk, vận động viên Hyrox người Úc, đã đẩy tư duy ấy tới một giới hạn gây tranh cãi.
Khi Wietrzyk vẫn tiếp tục thi đấu tại một sự kiện Hyrox ở Bắc Kinh dù trên người có dính “chất thải” rõ rệt. Cô được phép hoàn thành phần thi và sau đó giành chiến thắng. Trong một bài đăng trên Instagram, sau này đã bị xóa, Wietrzyk thể hiện thái độ khá cứng rắn trước sự việc rằng: “Chơi hết mình hoặc về nhà… chiến thắng là chiến thắng.”
Ban tổ chức Hyrox ban đầu dường như cũng ủng hộ lập trường này. Một tuyên bố sau đó bị xóa có đoạn: “Chúng tôi yêu cầu các vận động viên của mình đẩy bản thân đến mức giới hạn cao nhất. Đôi khi, họ sẽ vượt qua cả những gì mà ngay cả chúng tôi cũng nghĩ là có thể”.
Thế nhưng, khi những hình ảnh chất thải bài tiết rỉ xuống đôi chân Wietrzyk trong lúc cô tiếp tục sử dụng các thiết bị tập luyện chung lan truyền trên mạng xã hội, phản ứng của công chúng nhanh chóng thay đổi.
Thay vì được xem như biểu tượng của sự tận tụy hay ý chí thi đấu, sự việc làm dấy lên lo ngại về nguy cơ sức khỏe đối với những vận động viên khác.
Wietrzyk sau đó thừa nhận cô đáng lẽ nên “rời khỏi đường đua” và rằng “cuộc sống còn nhiều điều quan trọng hơn việc đua tranh”.
Đồng sáng lập Hyrox, ông Moritz Fürste, cũng thừa nhận: “Hyrox đã mắc sai lầm khi không phản ứng ngay lập tức trong cuộc đua”, đồng thời xác nhận “các quy tắc và thủ tục mới đã được thiết lập để ngăn chặn những tình huống như thế này tái diễn”.
Sự cố vì thế không chỉ dừng lại ở câu chuyện về một vận động viên vượt quá giới hạn trong ngày thi đấu. Nó mở ra câu hỏi rộng hơn về chính văn hóa tập luyện cường độ cao: khi nào sự kiên cường trở thành liều lĩnh, và liệu việc “chơi hết mình hoặc về nhà” có còn là lý tưởng mà cộng đồng thể hình muốn ca ngợi?
Khi “càng nhiều càng tốt” bắt đầu được đặt dấu hỏi
Hybrid training, mô hình kết hợp giữa bài tập tim mạch và sức mạnh, đã phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, song hành với sự phổ biến của các cuộc thi như Hyrox, ATHX và CrossFit Games.
Điểm hấp dẫn của những bộ môn này nằm ở khả năng biến quá trình tập luyện thành một mục tiêu cụ thể: một mốc thời gian cần đi qua, một thành tích cần vượt qua hoặc một giới hạn thể chất cần chinh phục.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là một cuộc thảo luận ngày càng rõ ràng về cái giá của việc theo đuổi hiệu suất cực đoan.
Harvey Smith, nhà tâm lý học thể thao và vận động chuyên hỗ trợ các vận động viên đối mặt với những nhu cầu tâm lý trong biểu diễn, tập luyện và thi đấu, cho biết ông nhận thấy sự thay đổi trong cách nhiều người nhìn nhận mối quan hệ giữa thành tích và sức khỏe.
Ông Smith nói: “Gần đây, tôi nhận thấy các cá nhân đang thể hiện sự quan tâm nhiều hơn đến phúc lợi của bản thân”. Một số khách hàng của ông tham gia các sự kiện sức bền và thể hình kết hợp như Hyrox, bên cạnh nhiều môn thể thao khác.
Theo ông Smith, “ngày càng có nhiều nhận thức rằng việc theo đuổi các mốc hiệu suất cực đoan không phải lúc nào cũng đồng hành với sức khỏe thể chất hoặc tinh thần lâu dài, và nhiều người đang tích cực suy ngẫm về sự đánh đổi đó thay vì mặc định rằng tập nặng hơn luôn là tốt hơn”.
Dù vậy, ông cho rằng sự thay đổi trong văn hóa cạnh tranh sẽ không diễn ra ngay lập tức. Nỗ lực cực độ vẫn thường được tôn vinh, “vì vậy tôi muốn nói rằng chúng ta đang trong giai đoạn chuyển đổi chứ chưa phải là một sự thay đổi hoàn toàn”.
Theo ông Smith, sự việc xảy ra ở Bắc Kinh đã mở ra một cuộc thảo luận quan trọng về ranh giới giữa sự kiên cường đáng ngưỡng mộ và một nền văn hóa thúc đẩy con người phớt lờ các tín hiệu từ cơ thể với cái giá phải trả thực sự.
Ông Daniel Lieberman, nhà nhân chủng học tiến hóa tại Đại học Harvard và tác giả của những cuốn sách, trong đó có cuốn “Exercised: Why Something We Never Evolved to Do is Healthy and Rewarding” (Vận động: Tại sao việc tập thể dục không có trong gen tiến hoá lại tốt cho sức khoẻ và đáng giá đến vậy), thậm chí đặt vấn đề trực diện hơn.
Ông Lieberman cho rằng: “Tôi nghĩ điều đó là hiển nhiên rằng việc tập Hyrox không phải vì sức khỏe, mà là vì sự cạnh tranh”.
Lieberman cho rằng con người có khả năng thực hiện những hoạt động cực đoan, nhưng điều đó không đồng nghĩa cơ thể tiến hóa để thực hiện chúng theo cách của một cuộc thi hiện đại.
Điểm đáng chú ý trong lập luận của Lieberman nằm ở khoảng cách giữa vận động vì sức khỏe và vận động vì cạnh tranh.
Ông nói: “Chúng ta hiện có hàng trăm nghiên cứu cho thấy bạn không cần phải hoạt động thể chất quá nhiều để thúc đẩy sức khỏe. Tập nhiều hơn có thể mang lại lợi ích lớn hơn nhưng chỉ đến một ngưỡng nhất định, tại điểm đó lợi ích sẽ giảm dần và có lẽ còn đảo ngược”.
Đó cũng là lý do câu chuyện tại Bắc Kinh có sức nặng vượt ra ngoài một khoảnh khắc gây tranh cãi trên mạng. Nếu mục tiêu ban đầu của tập luyện là nâng cao sức khỏe, việc liên tục đẩy cơ thể tới giới hạn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một kết quả tốt hơn.
Huấn luyện viên thể thao và hiệu suất Matteo Massaini nhìn nhận vấn đề theo hướng cân bằng hơn. Ông từng tham gia Hyrox cũng như nhiều cuộc thi chạy khác, ông cho rằng bản thân việc đặt ra thử thách và theo đuổi thành tích vẫn có giá trị.
Ông nói: “Tôi nghĩ việc mọi người thử thách bản thân và phấn đấu để tốt hơn là thực sự quan trọng, và tôi nghĩ Hyrox thực sự đã giúp ích rất nhiều trong việc đó. Nhưng sự cạnh tranh khắc nghiệt cũng có thể mang tính độc hại”.
Theo ông Massaini, không có một công thức duy nhất dành cho tất cả mọi người. Thành tích cá nhân không nên được đặt cao hơn phúc lợi của những người khác, dù ông hiểu tại sao vận động viên rất dễ rơi vào trạng thái u mê tập trung vào một mục tiêu duy nhất trong ngày thi đấu.
Vấn đề vì thế không nhất thiết nằm ở việc con người muốn tập luyện chăm chỉ hay muốn cạnh tranh. Câu hỏi quan trọng hơn là họ sẵn sàng đánh đổi bao nhiêu để đạt được mục tiêu đó, và liệu kết quả có bắt đầu chi phối cách họ nhìn nhận chính mình hay không.
Nhìn tổng thế, có thể Hyrox hay những cuộc thi thể hình cường độ cao khác vẫn sẽ tiếp tục được xây dựng quanh giới hạn thể chất của con người. Nhưng sự cố của Wietrzyk cho thấy giới hạn ấy không chỉ nằm ở khả năng cơ thể chịu đựng bao nhiêu.
Nó còn nằm ở thời điểm một vận động viên cần biết dừng lại, ở trách nhiệm đối với những người cùng thi đấu và ở cách một cộng đồng thể thao định nghĩa thế nào là một thành tích đáng tự hào.
Sau cùng, “chơi hết mình” có thể vẫn là một động lực mạnh mẽ. Nhưng câu chuyện ở Bắc Kinh cho thấy điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải tiếp tục bằng mọi giá.
* Nguồn: The Guardian.
Vũ Hoàng
