Tại Mỹ, hơn 1.100 giảng viên thuộc hệ thống Đại học California (UC) đã ký thư ngỏ cảnh báo ngày càng nhiều sinh viên năm nhất bước vào đại học nhưng thiếu những kiến thức nền tảng cần thiết. Tình trạng này nghiêm trọng đến mức một số sinh viên phải học lại những khái niệm toán học vốn được kỳ vọng đã nắm vững từ bậc THCS.
Tại Đại học California, Berkeley (UC Berkeley), khoảng 20-30% sinh viên theo học môn Giải tích nhập môn được đánh giá là có “lỗ hổng nghiêm trọng về kiến thức nền tảng”. Giáo sư Zvezdelina Stankova, giảng viên Toán của trường, thậm chí cho biết một số sinh viên đang tụt từ 5-8 năm về trình độ toán học.
“Những giờ tư vấn đáng lẽ dành để thảo luận về tích phân lại trở thành những buổi học về phân số và đại số cơ bản, những kiến thức mà sinh viên lẽ ra phải học từ THCS”, bà Stankova viết trong một bài bình luận đăng ngày 15/8 trên San Francisco Standard.
UC Berkeley là một trong những trường đại học công lập có tính chọn lọc cao nhất nước Mỹ. Theo bảng xếp hạng Academic Ranking of World Universities 2026 của ShanghaiRanking, trường đứng thứ 5 thế giới và chỉ tuyển khoảng 10,5% số ứng viên.
Theo bà Stankova, năng lực toán học của sinh viên đã suy giảm đáng kể kể từ khi hệ thống Đại học California ngừng yêu cầu điểm SAT và ACT trong tuyển sinh năm 2020. Bà cho rằng việc bỏ các bài thi chuẩn hóa khiến các trường khó đánh giá chính xác năng lực học thuật thực tế của ứng viên, nhất là trong bối cảnh điểm số ở bậc phổ thông ngày càng cao.
Dữ liệu từ bài kiểm tra đầu vào môn Giải tích I mà bà Stankova dẫn lại cho thấy trước năm 2020, khoảng 71% sinh viên được đánh giá là “đã sẵn sàng hoặc gần sẵn sàng” để học giải tích. Tuy nhiên, tỷ lệ này giảm xuống còn 44% trong giai đoạn 2021-2023.
Đến năm học 2022-2023, hơn 1/3 sinh viên học giải tích được xác định có lỗ hổng toán học nghiêm trọng. Thậm chí, điểm 0 trở thành mức điểm phổ biến nhất trong bài kiểm tra đánh giá kiến thức nền tảng.
Tại UC San Diego, một báo cáo công bố hồi tháng 11 cũng cho thấy số sinh viên năm nhất có trình độ toán thấp hơn mức THPT đã tăng gần 30 lần chỉ trong 5 năm, chiếm gần 1/8 tổng số sinh viên. Đáng chú ý, khoảng 70% trong nhóm này có năng lực toán học thấp hơn mức được kỳ vọng ở một học sinh 14 tuổi.
Không chỉ toán học, năng lực đọc hiểu cũng đáng lo ngại
Vấn đề không chỉ xuất hiện ở môn Toán. Một số giảng viên cho biết sinh viên ngành văn học ngày nay dường như gặp khó khăn ngay cả khi phải đọc hết một cuốn sách. Các giáo sư ngành Nhân văn và Khoa học xã hội tại Harvard nhận thấy sinh viên hiện nay ít có kinh nghiệm đọc những văn bản phức tạp và khó duy trì sự tập trung trong thời gian dài hơn so với khoảng 10 năm trước.
Khoảng 8% sinh viên được đánh giá có năng lực đọc hiểu chỉ tương đương một đứa trẻ 10 tuổi.
Đây cũng không phải hiện tượng riêng biệt tại Mỹ. Khảo sát Kỹ năng người trưởng thành của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), công bố cuối năm 2024, đã đánh giá kỹ năng đọc hiểu và toán học của khoảng 160.000 người dưới 35 tuổi đang theo học giáo dục sau phổ thông.
Kết quả cho thấy tại các quốc gia giàu, khoảng 8% sinh viên có năng lực đọc hiểu không cao hơn mức thường thấy ở một đứa trẻ 10 tuổi. Tỷ lệ tương tự cũng xuất hiện ở năng lực toán học. Đáng chú ý, nhóm sinh viên có trình độ rất thấp đã tăng lên so với hơn một thập kỷ trước, riêng tỷ lệ có năng lực đọc hiểu thấp đã tăng hơn gấp đôi.
Tại Mỹ, khoảng 1/7 sinh viên sau THPT có năng lực đọc hiểu tương đương hoặc thấp hơn học sinh tiểu học, tăng từ khoảng 1/20 cách đây một thập kỷ. Với toán học, tỷ lệ này lên tới gần 1/5.
Đại dịch COVID-19 chắc chắn đã khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi nhiều quốc gia phải đóng cửa trường học trong khoảng 20 tuần và quá trình học tập sau đó tiếp tục bị gián đoạn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng không thể đổ toàn bộ nguyên nhân cho đại dịch, bởi thành tích học tập tại nhiều nơi đã bắt đầu suy giảm từ trước đó.
Tại Mỹ, kết quả đánh giá NAEP bắt đầu đi xuống từ đầu những năm 2010. Điểm số PISA của học sinh 15 tuổi cũng giảm tại nhiều quốc gia như Pháp, Đức, Hà Lan và New Zealand. Những nguyên nhân được tranh luận gồm thay đổi chương trình học, giảm yêu cầu kiểm tra, tác động của thiết bị màn hình và những thay đổi trong thói quen đọc sách. Tại Mỹ, tỷ lệ trẻ 9 tuổi đọc sách vì yêu thích đã giảm từ gần 60% vào những năm 1990 xuống còn 37% hiện nay.
Các trường đại học cũng khó đứng ngoài vấn đề này. Một trong những thay đổi đáng chú ý tại Mỹ là ngày càng ít trường yêu cầu thí sinh nộp điểm SAT hoặc ACT. Trước đại dịch, hơn một nửa số trường đại học hệ cử nhân yêu cầu các bài thi này, nhưng hiện tỷ lệ chỉ còn khoảng 10%.
Việc bỏ SAT và ACT xuất phát một phần từ lo ngại những bài thi chuẩn hóa có thể gây bất lợi cho một số nhóm học sinh. Tuy nhiên, hệ quả là các trường phải dựa nhiều hơn vào những tiêu chí khác để đánh giá ứng viên. Trong khi đó, bài luận có thể dễ dàng được AI hỗ trợ viết hoặc chỉnh sửa, còn điểm trung bình THPT tại Mỹ lại tăng nhanh.
Tại UC San Diego, khoảng 1/4 sinh viên được xếp vào lớp toán bổ trợ có trình độ thấp nhất từng đạt điểm tuyệt đối môn Toán trong những năm cuối THPT. Điều này khiến một số giảng viên đặt câu hỏi liệu quy trình tuyển sinh hiện nay có còn phản ánh chính xác năng lực thực tế của sinh viên hay không.
Tình trạng “lạm phát điểm số” cũng xuất hiện ngay trong đại học. Tại Đại học Yale, 79% sinh viên nhận điểm A hoặc A- trong năm học 2022-2023, tăng từ 67% vào năm học 2010-2011. Một số học giả cho rằng điểm số ngày càng cao đang làm giảm giá trị của điểm số như một thước đo thành tích học tập.
AI tiếp tục khiến vấn đề phức tạp hơn. Một khảo sát tại Anh cho thấy 94% sinh viên đại học sử dụng AI trong các bài tập được chấm điểm, trong đó 12% thừa nhận trực tiếp đưa nội dung do AI tạo ra vào bài làm, tăng từ 3% vào năm 2024. Tại Mỹ, một nghiên cứu trong năm học 2023-2024 ước tính khoảng 9% sinh viên tại các trường đại học công lập sử dụng AI để gian lận.
Một nghiên cứu phân tích 500.000 điểm số tại một trường đại học ở Texas cho thấy tỷ lệ điểm A ở những môn có thể được AI hỗ trợ như viết và lập trình đã tăng 13 điểm phần trăm kể từ khi ChatGPT ra mắt, trong khi các môn khác không ghi nhận mức tăng tương tự.
Nhiều trường đại học đang đưa các bài kiểm tra có giám sát trở lại nhằm hạn chế gian lận. Tuy nhiên, một số học giả cho rằng vấn đề lớn hơn nằm ở cách giáo dục đại học thích ứng với AI. Có ý kiến cho rằng trong tương lai, sinh viên có thể không cần quá giỏi các kiến thức nền tảng vì công việc chủ yếu sẽ là chỉnh sửa sản phẩm do AI tạo ra. Nhưng theo The Economist, đó không phải là sự thực dụng mà là “đầu hàng”.
Trong bối cảnh đó, hơn 1.100 giảng viên của Đại học California đã ký thư ngỏ kêu gọi khôi phục các bài thi chuẩn hóa đối với những ngành STEM. Bức thư do các nhà toán học UC Berkeley khởi xướng cho rằng khoảng cách kiến thức toán học ngày càng lớn đang khiến giảng viên khó giảng dạy ở trình độ cần thiết cho các khóa học STEM nâng cao, đồng thời có thể ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế công nghệ của California.
Bà Stankova, một trong những người ký thư, cho rằng Đại học California đang “đi theo hướng ngược lại” khi không có chính sách tuyển sinh mới nào dự kiến được áp dụng trước mùa thu năm 2028.
“Nhưng sinh viên không có nhiều thời gian như vậy. Họ chỉ có một lần để học đại học”, bà viết.
Tổng hợp
Nhật Linh
