AI đang giúp việc học tập và tiếp cận thông tin trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ với vài câu lệnh, người dùng có thể tìm kiếm kiến thức, tạo nội dung, tóm tắt tài liệu hay giải quyết nhiều công việc trong thời gian ngắn.
Tuy nhiên, cùng với những cơ hội mới, công nghệ cũng đặt ra nhiều thách thức về khả năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và trách nhiệm khi sử dụng các công cụ số.
Điều này khiến nhiều phụ huynh, học sinh lẫn những người làm giáo dục không khỏi trăn trở rằng trong thời đại AI, người trẻ không chỉ cần giỏi công nghệ mà còn phải trở thành những công dân số có trách nhiệm.
Khi AI giúp mọi thứ dễ dàng hơn, nguy cơ phụ thuộc công nghệ cũng lớn hơn
Sự phát triển của AI đang làm thay đổi cách con người học tập và tiếp cận tri thức. Nếu trước đây việc tìm kiếm thông tin có thể mất hàng giờ đồng hồ, thì nay nhiều câu hỏi có thể được giải đáp chỉ trong vài giây. Điều này giúp người học tiết kiệm thời gian, tiếp cận nguồn kiến thức đa dạng và nâng cao hiệu quả trong học tập cũng như công việc.
Tuy nhiên, sự thuận tiện ấy cũng kéo theo không ít lo ngại. Khi mọi thứ trở nên dễ dàng hơn, nhiều người có xu hướng tiếp nhận thông tin mà không dành đủ thời gian để kiểm chứng hoặc phân tích. Trong khi đó, AI dù ngày càng thông minh nhưng vẫn có thể đưa ra những nội dung thiếu chính xác, chưa đầy đủ hoặc thậm chí sai lệch nếu dữ liệu đầu vào chưa được kiểm chứng.
Việc phụ thuộc quá mức vào công nghệ có thể khiến người học dần mất đi thói quen đặt câu hỏi, suy nghĩ độc lập và đánh giá vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau. Nếu trước đây quá trình tìm kiếm kiến thức đòi hỏi người học phải đọc, đối chiếu và tự tổng hợp thông tin, thì hiện nay nhiều người có xu hướng chấp nhận câu trả lời có sẵn mà chưa thực sự hiểu bản chất của vấn đề.
Trong bối cảnh lượng thông tin trên môi trường số ngày càng lớn, khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả hay đánh giá độ tin cậy của nguồn tin đang trở thành một kỹ năng quan trọng không kém việc sử dụng công nghệ. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng AI không làm giảm vai trò của tư duy phản biện, mà ngược lại càng khiến kỹ năng này trở nên cần thiết hơn.
Công dân số của thời đại AI cần nhiều hơn kỹ năng công nghệ
Nếu như trước đây, việc thành thạo các công cụ số được xem là lợi thế lớn thì trong thời đại AI, điều đó có thể chưa đủ. Người trẻ ngày nay được kỳ vọng không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn hiểu cách sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, biết chọn lọc thông tin, tôn trọng các chuẩn mực đạo đức trên môi trường số và nhận thức được tác động của những hành vi trực tuyến đối với cộng đồng.
Những kỹ năng như tư duy phản biện, khả năng tự học, tinh thần trách nhiệm và đạo đức số sẽ ngày càng trở thành nền tảng quan trọng của nguồn nhân lực trong tương lai. Khi công nghệ có thể hỗ trợ xử lý thông tin, những giá trị mang tính con người như khả năng đánh giá, đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm với quyết định của mình sẽ càng được đề cao.
Chính vì vậy, nhiều trường đại học đang từng bước điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng phát triển toàn diện hơn. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người học được khuyến khích rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng giải quyết vấn đề và năng lực sử dụng công nghệ một cách hiệu quả, có trách nhiệm.
Các hoạt động trải nghiệm thực tế, học tập theo dự án hay tiếp cận doanh nghiệp từ sớm cũng là những phương thức giúp sinh viên hiểu rõ hơn tác động của công nghệ đối với xã hội và nghề nghiệp.
Xu hướng này cũng đang được Trường Đại học Trưng Vương chú trọng trong quá trình xây dựng môi trường đào tạo. Nhà trường định hướng giúp sinh viên không chỉ tiếp cận kiến thức chuyên môn mà còn phát triển kỹ năng mềm, tư duy phản biện và khả năng thích ứng với những thay đổi của thời đại số.
Bên cạnh việc tăng cường các hoạt động học tập gắn với thực tiễn, nhà trường cũng khuyến khích sinh viên chủ động nghiên cứu, tìm kiếm thông tin và sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ cho quá trình học tập, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.
Theo định hướng đào tạo của nhà trường, mục tiêu không chỉ là trang bị cho sinh viên khả năng làm việc trong môi trường số mà còn giúp người học hình thành ý thức trách nhiệm khi tham gia không gian mạng và sử dụng các công cụ công nghệ mới. Đây là yếu tố quan trọng để người trẻ phát triển bền vững trong bối cảnh AI ngày càng hiện diện sâu rộng trong đời sống và công việc.
Khi AI ngày càng thông minh hơn, giá trị khác biệt của con người không nằm ở việc ai sử dụng công nghệ nhanh hơn, mà ở khả năng suy nghĩ độc lập, đưa ra quyết định có trách nhiệm và sử dụng công nghệ để tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để hình thành những công dân số tử tế trong thời đại mới.
Nhật Linh
