Theo trang tin Men’s Health, từ một môn thể thao gắn với những sân đấu truyền thống, tennis đang trở thành một hiện tượng văn hóa mới.
Sau sức hút của bộ phim điện ảnh “Challengers” (tựa Việt: Những kẻ thách đấu), thời trang “tennis-core” và những giải đấu lớn như US Open, môn thể thao dùng vợt này tiếp tục thu hút đông đảo người chơi ở nhiều độ tuổi.
Nhưng phía sau những cú giao bóng, những pha đôi công và cuộc đua giành từng điểm số, tennis còn mang lại một câu hỏi đáng chú ý hơn: liệu chơi tennis thường xuyên có thể giúp con người sống lâu hơn?
Câu trả lời, ít nhất từ những dữ liệu khoa học hiện có, là tennis thực sự có liên hệ đáng kể với nhiều yếu tố quan trọng của sức khỏe và tuổi thọ.
Khi tennis trở thành một bài tập toàn diện
Tại Giải Quần vợt Mỹ mở rộng 2024 (US Open 2024), hơn 1 triệu khán giả đã đến Trung tâm Quần vợt Quốc gia USTA Billie Jean King của Mỹ, thiết lập kỷ lục về lượng người tham dự. Sức hút ấy phản ánh phần nào sự bùng nổ của tennis trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở số người theo dõi hay cầm vợt. Tennis là một trong số ít môn thể thao kết hợp đồng thời nhiều dạng vận động. Người chơi phải liên tục chạy, đổi hướng, nhún nhảy và điều chỉnh vị trí để đón bóng, trong khi mỗi cú đánh lại đòi hỏi sức mạnh và khả năng phát lực trong thời gian ngắn.
Nói cách khác, tennis huy động cả hệ thống hiếu khí và yếm khí. Hệ thống hiếu khí cung cấp năng lượng cho những chuyển động kéo dài, trong khi hệ thống yếm khí đảm nhiệm những pha vận động cường độ cao diễn ra nhanh chóng.
Sự kết hợp này có lợi cho sức khỏe tim mạch. Khi hệ tim mạch hoạt động hiệu quả, lưu lượng máu được cải thiện, chức năng não bộ được hỗ trợ và nguy cơ mắc bệnh tim mạch cũng giảm xuống.
Nhưng nếu chỉ xét riêng những lợi ích thể chất, tennis vẫn chưa phải điểm đặc biệt nhất.
Một trong những bằng chứng đáng chú ý nhất đến từ nghiên cứu công bố năm 2018. Các nhà nghiên cứu theo dõi 8.577 cư dân Đan Mạch trong độ tuổi từ 20 đến 93, trong khoảng thời gian từ năm 1991 đến 2017. Kết quả cho thấy những người thường xuyên chơi tennis có tuổi thọ trung bình cao hơn 9,7 năm so với nhóm ít vận động.
Con số này gây chú ý bởi mức chênh lệch được ghi nhận ở tennis cao hơn một số hoạt động khác trong cùng nghiên cứu. Cầu lông gắn với mức tăng 6,2 năm, bóng đá 4,7 năm, đạp xe 3,7 năm, bơi lội 3,4 năm, chạy bộ 3,2 năm và thể dục nhịp điệu 3,1 năm. Nhóm hoạt động tại câu lạc bộ sức khỏe, bao gồm máy chạy bộ, máy tập elliptical, máy leo cầu thang, xe đạp tại chỗ và giàn tạ, có mức tăng 1,5 năm.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận những con số này một cách thận trọng. Nghiên cứu không bao phủ tất cả các môn thể thao phổ biến và những người tham gia không nhất thiết chỉ chơi một môn duy nhất.
Vì vậy, kết quả cho thấy mối liên hệ giữa việc chơi tennis và tuổi thọ, chứ chưa thể khẳng định tennis là nguyên nhân trực tiếp khiến một người sống lâu hơn.
Dẫu vậy, đây vẫn là một tín hiệu đáng chú ý.
Không chỉ vận động, tennis còn tạo ra kết nối xã hội
Một trong những lời giải thích được các nhà nghiên cứu đưa ra nằm ở yếu tố xã hội.
Khác với nhiều hình thức tập luyện cá nhân, tennis thường cần ít nhất hai người. Người chơi không chỉ vận động mà còn giao tiếp, cạnh tranh, phối hợp và duy trì một mối quan hệ xã hội thông qua hoạt động thể thao.
Đây có thể là một yếu tố quan trọng đối với tuổi thọ. Tiến sĩ Deborah Kado, giáo sư y khoa chuyên ngành lão khoa kiêm đồng giám đốc Trung tâm Trường thọ Stanford (Mỹ), cho biết những kết nối xã hội thường gắn với cảm giác có mục đích sống.
Chính cảm giác đó có thể giúp con người tiếp tục tiến về phía trước khi đối mặt với những giai đoạn khó khăn.
Kết nối xã hội cũng có liên hệ với việc giảm sự cô đơn, trong khi cô đơn được nhắc đến như một yếu tố làm tăng nguy cơ mắc Alzheimer và chứng mất trí nhớ.
Điều này phần nào giải thích vì sao các hoạt động thể thao cần tương tác với người khác lại xuất hiện nổi bật trong nghiên cứu về tuổi thọ.
Nhưng tennis còn có một đặc điểm khác biệt, đó là cách cơ thể vận động trên sân.
Trong phòng tập, phần lớn các bài tập quen thuộc diễn ra theo mặt phẳng dọc, chẳng hạn đi bộ, chạy, bài tập tạ phức hợp hay đẩy tạ trên ghế (bench press). Một số môn thể thao như bóng đá và bóng rổ cũng có xu hướng khiến cơ thể di chuyển theo một số hướng nhất định trước khi thay đổi hướng.
Nhưng có lẽ Tennis thì khác. Người chơi phải liên tục di chuyển sang hai bên, bước chéo, tăng tốc, dừng lại và xoay người. Một cú giao bóng, cú đánh thuận tay (forehand), cú đánh trái tay (backhand) đều yêu cầu sự phối hợp giữa chân, hông, thân trên và cánh tay.
Theo David Otey, chuyên gia thể thao và là cố vấn của trang tin Men’s Health, các chuyển động xoay có thể hỗ trợ cải thiện độ linh hoạt, sự nhanh nhẹn và sức mạnh. Việc cơ thể thường xuyên phải thích nghi với nhiều hướng vận động cũng có ý nghĩa đối với khả năng duy trì chức năng thể chất khi tuổi tác tăng lên.
Đây là một khía cạnh quan trọng của quá trình lão hóa. Sống lâu không chỉ là kéo dài số năm tồn tại mà còn phải duy trì khả năng vận động và thực hiện các hoạt động thường ngày.
Một nghiên cứu năm 2019 càng củng cố thêm góc nhìn này. Khi so sánh 43 người chơi tennis với 47 người không chơi tennis trong độ tuổi từ 18 đến 65, các nhà nghiên cứu nhận thấy nhóm chơi tennis có lực bóp tay và sức mạnh đầu gối tốt hơn.
Đáng chú ý, lực bóp tay được xem là một dấu ấn sinh học liên quan đến tuổi thọ. Theo nhiều chuyên gia, sức mạnh cơ bắp thấp có liên quan đến nguy cơ tử vong cao hơn, trong khi lực bóp tay là một trong những cách đơn giản để đánh giá sức mạnh và chức năng cơ bắp.
Tennis tốt, nhưng đừng quên tập sức mạnh
Có một nghịch lý khi chính những yếu tố khiến tennis trở thành bài tập hiệu quả cũng có thể khiến cơ thể chịu nhiều áp lực.
Việc liên tục tăng tốc, dừng lại, đổi hướng và xoay người tạo ra lực tác động đáng kể lên cơ, gân, dây chằng và các cấu trúc khác. Theo David Otey, quá trình này có thể kích thích cơ thể thích nghi để trở nên mạnh mẽ và bền bỉ hơn.
Ông giải thích rằng khi cơ thể phải chịu áp lực, nó sẽ thích nghi để đáp ứng tốt hơn với những yêu cầu của môn thể thao. Tuy nhiên, áp lực đó cũng đồng nghĩa với nguy cơ chấn thương nếu người chơi thiếu sự chuẩn bị cần thiết.
Đó là lý do tập luyện sức mạnh đóng vai trò quan trọng đối với người chơi tennis.
Ông Otey lưu ý rằng quan niệm tập tạ có thể làm ảnh hưởng đến khả năng chơi tennis là không chính xác. Ngược lại, việc không rèn luyện sức mạnh mới có thể khiến người chơi thiếu nền tảng thể chất cần thiết để duy trì môn thể thao này lâu dài.
Theo ông, những người dễ gặp chấn thương thường là những người không tập thể hình hoặc không thực hiện các bài tập bổ trợ.
Vì thế, nếu mục tiêu là chơi tennis trong nhiều năm, việc chỉ cầm vợt ra sân có thể chưa đủ. Một cơ thể khỏe mạnh cần được xây dựng từ nhiều yếu tố, trong đó sức mạnh cơ bắp và khả năng vận động đóng vai trò nền tảng.
Tennis vì vậy không phải “chiếc chìa khóa” bảo đảm con người sống trường thọ. Không có bảng xếp hạng chính thức nào xác nhận đâu là môn thể thao lành mạnh nhất hành tinh, và nghiên cứu hiện có cũng chưa thể chứng minh tennis trực tiếp làm tăng tuổi thọ.
Nhưng những dữ liệu hiện tại cho thấy đây là một hình thức vận động đáng chú ý khi vừa rèn luyện tim mạch, vừa phát triển sức mạnh, sự nhanh nhẹn và khả năng phối hợp; đồng thời tạo ra những tương tác xã hội mà nhiều hình thức tập luyện cá nhân khó mang lại.
Có lẽ giá trị lớn nhất của tennis nằm ở chỗ: Người chơi không chỉ vận động để khỏe hơn trong hiện tại, mà còn duy trì một hoạt động có thể gắn bó lâu dài với cơ thể, trí óc và cộng đồng.
Nếu một môn thể thao khiến bạn muốn tiếp tục ra sân, tiếp tục di chuyển và tiếp tục gặp gỡ những người khác trong nhiều năm, đó đã là một lợi ích đáng kể. Còn việc nó có giúp bạn sống thêm bao nhiêu năm hay không, khoa học vẫn cần thêm thời gian để trả lời.
* Nguồn: Men’s Health.
Vũ Hoàng
