Theo các quan chức Ukraine, việc Mỹ chưa chấp thuận cho Kiev tự sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot đang khiến nước này rơi vào thế bị động. Họ cho rằng nếu Washington đồng ý cấp phép từ vài năm trước, Ukraine đến nay đã có thể tự sản xuất loại tên lửa quan trọng này để đối phó các cuộc tấn công của Nga. Tuy nhiên, đề xuất đó khi ấy đã bị phía Mỹ từ chối.
Theo các quan chức Ukraine, Kiev đã theo đuổi việc xin giấy phép sản xuất tên lửa Patriot trong gần hai năm qua. Họ cho biết nếu chính quyền Mỹ trước đây chấp thuận, Ukraine hiện có thể đã tự sản xuất được các tên lửa đánh chặn cần thiết để bảo vệ các thành phố trước những đợt tấn công bằng tên lửa đạn đạo ngày càng dữ dội của Nga.
"Chúng tôi đã nhiều lần đề xuất và đưa ra nhiều phương án khác nhau, nhưng chỉ nhận được câu trả lời là 'không', mà không có bất kỳ lời giải thích nào", một quan chức Ukraine tiết lộ với Kyiv Independent.
Kiev đã nhìn thấy nguy cơ từ sớm
Ngay từ khi kho tên lửa Patriot chưa cạn, Ukraine đã bắt đầu tìm cách giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Mỹ. Theo giới chức nước này, họ nhận thấy nếu chỉ trông chờ vào các lô viện trợ từ Washington thì sớm muộn cũng sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu tên lửa để đối phó các cuộc tấn công của Nga. Vì vậy, Kiev đã chủ động đề xuất được cấp phép để tự sản xuất tên lửa đánh chặn trong nước, nhưng kế hoạch đó không được phía Mỹ chấp nhận.
Khi chính quyền của cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden bước vào những tháng cuối nhiệm kỳ, các nhà đàm phán Ukraine lo ngại việc ông Donald Trump có thể trở lại Nhà Trắng sẽ làm thay đổi chính sách hỗ trợ của Washington đối với Kiev. Thay vì chờ đợi diễn biến, họ đã tìm cách xây dựng một phương án dự phòng cho dài hạn.
Một trong những đề xuất quan trọng là cho phép Ukraine được sản xuất tên lửa đánh chặn của hệ thống phòng không Patriot theo giấy phép, ngay tại Ukraine hoặc phối hợp sản xuất cùng các đối tác châu Âu.
Tên lửa đánh chặn Patriot hiện được xem là loại vũ khí duy nhất có thể đánh chặn hiệu quả các tên lửa đạn đạo của Nga. Vì vậy, các quan chức Ukraine cho rằng việc phụ thuộc hoàn toàn vào các đợt viện trợ từ Mỹ tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Đề xuất này đã được các nhà đàm phán cấp cao của Ukraine trình bày trực tiếp với Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ khi đó là Lloyd Austin và Cố vấn An ninh Quốc gia Jake Sullivan, với hy vọng Washington sẽ cấp phép để Ukraine chủ động sản xuất loại vũ khí phòng không quan trọng này.
Đáp lại đề xuất của Ukraine, phía Mỹ chỉ đưa ra một câu trả lời ngắn gọn: "Không."
"Không có bất kỳ lời giải thích nào. Họ đơn giản chỉ nói 'không'", một quan chức Ukraine cho biết.
Ukraine lại đưa ra đề nghị cũ
Gần hai năm đã trôi qua, nhưng Ukraine một lần nữa phải quay lại đúng đề xuất trước đây. Khác biệt là lần này, Kiev đang ở trong hoàn cảnh khó khăn hơn nhiều khi các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga gia tăng, còn nguồn tên lửa đánh chặn Patriot ngày càng trở nên khan hiếm.
Trong thời gian gần đây, Nga đã tăng mạnh các đợt tấn công bằng tên lửa nhằm vào Kyiv và nhiều thành phố khác của Ukraine, trong khi Kiev đang đối mặt với tình trạng thiếu nghiêm trọng tên lửa đánh chặn Patriot.
Mức độ cấp bách của vấn đề được thể hiện rõ trong cuộc tập kích của Nga ngày 1/8. Theo không quân Ukraine, Nga đã phóng 35 tên lửa, trong đó có 27 tên lửa đạn đạo. Phần lớn số tên lửa này nhằm vào thủ đô Kiev.
Tuy nhiên, lực lượng phòng không Ukraine chỉ đánh chặn được 2 tên lửa, cho thấy khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo đang suy giảm đáng kể do thiếu tên lửa Patriot.
Động thái mới của Ukraine nhằm thúc đẩy việc được cấp phép sản xuất tên lửa Patriot diễn ra đúng thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như rút lại những tín hiệu tích cực trước đó về khả năng chấp thuận đề xuất này.
Ngày 31/7, ông Trump cho biết Nhà Trắng vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về việc có cho phép Ukraine tự sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot hay không.
Phát biểu này cho thấy đề xuất mà Kiev theo đuổi suốt gần hai năm qua vẫn chưa nhận được cái gật đầu từ Washington, trong bối cảnh Ukraine đang thiếu nghiêm trọng tên lửa Patriot để đối phó với các cuộc tập kích bằng tên lửa đạn đạo của Nga.
Chỉ vài tuần trước đó, Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố sẽ chấp thuận đề nghị của Ukraine về việc tự sản xuất tên lửa Patriot.
Tuy nhiên, phát biểu mới nhất của ông cho thấy lập trường dường như đã thay đổi.
Điều này cũng khác với những gì Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chia sẻ sau cuộc gặp với ông Trump tại Nhà Trắng hôm 28/7. Khi đó, ông Zelensky cho biết Tổng thống Mỹ đã đồng ý cấp giấy phép để Ukraine sản xuất tên lửa Patriot.
"Ông ấy đã chấp thuận việc cấp cho chúng tôi giấy phép (sản xuất tên lửa Patriot)," ông Zelensky nói sau cuộc gặp.
Việc ông Trump sau đó khẳng định Nhà Trắng vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng khiến tương lai của kế hoạch Ukraine tự sản xuất tên lửa Patriot một lần nữa rơi vào trạng thái chưa rõ ràng.
Mua tên lửa cũng ngày càng khó khăn
Vấn đề được cấp phép sản xuất tên lửa Patriot càng trở nên cấp bách hơn khi việc mua thêm tên lửa đánh chặn qua các kênh hiện có cũng không hề dễ dàng.
Dù Ukraine vẫn có thể nhận tên lửa Patriot thông qua cơ chế mua sắm do NATO điều phối, các quan chức nước này cho biết tiến độ bàn giao đã chậm đi đáng kể.
Một trong những nguyên nhân là chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran đã làm hao hụt kho dự trữ tên lửa Patriot của Washington, khiến Nhà Trắng ngày càng thận trọng hơn trong việc chuyển giao thêm loại tên lửa này cho Kyiv.
Trong cuộc gặp với Tổng thống Donald Trump hôm 28/7, ông Zelensky cho biết nước này sẽ cần ít nhất 300 tên lửa Patriot trước mùa đông để ngăn Nga phá hủy hệ thống hạ tầng năng lượng.
Theo phía Ukraine, nếu không được bổ sung đủ tên lửa đánh chặn, các đợt tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho lưới điện và các cơ sở năng lượng khi mùa đông đến.
Theo các quan chức Ukraine, trong cuộc gặp với ông Zelensky, Tổng thống Trump không đưa ra cam kết sẽ cung cấp số tên lửa Patriot mà Kiev đề nghị.
Đối với các quan chức Ukraine, tình trạng thiếu tên lửa Patriot hiện nay không chỉ xuất phát từ năng lực sản xuất hạn chế hay việc Mỹ thay đổi ưu tiên chiến lược. Theo họ, đây còn là hệ quả của một quyết định được đưa ra từ vài năm trước.
Các quan chức Ukraine cho rằng nếu Washington chấp thuận đề xuất cấp phép sản xuất tên lửa Patriot ngay từ khi Kiev lần đầu đưa ra, nước này đến nay đã có thể tự chủ nguồn cung tên lửa đánh chặn. Khi đó, chiến dịch tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga sẽ không còn tạo được sức ép lớn như hiện nay.
Quan chức Ukraine nói: "Đến lúc này, chúng tôi đã có thể tự sản xuất số lượng tên lửa cần thiết và sẽ không rơi vào tình cảnh như hiện nay".
An An (Theo Kyiv Independent)
