Năm 1962, tại hang băng hà Scarasson trong dãy Alps của Pháp, Michel Siffre bước vào một cuộc thám hiểm mà ngay cả bản thân ông cũng không thể hình dung được tầm ảnh hưởng về sau. Với mục tiêu ban đầu chỉ là nghiên cứu địa chất, Siffre quyết định sống dưới lòng đất trong bóng tối hoàn toàn, không đồng hồ, không ánh sáng Mặt trời và không tiếp xúc với con người trong suốt hơn hai tháng.
Quyết định kéo dài thời gian ở lại từ mười lăm ngày lên hai tháng xuất phát từ suy nghĩ thuần túy khoa học. Theo Siffre, khoảng thời gian ngắn là không đủ để quan sát và hiểu một hệ thống băng hà phức tạp. Tuy nhiên, chính việc tự tách mình khỏi mọi dấu hiệu của thời gian đã biến ông thành đối tượng thí nghiệm sống cho một phát hiện ngoài dự đoán.
Trong điều kiện khắc nghiệt với nhiệt độ dưới 0 độ C, độ ẩm gần như bão hòa và trang thiết bị thô sơ, Siffre phải chịu đựng sự suy giảm thể lực nghiêm trọng. Thân nhiệt của ông có lúc xuống chỉ còn 34 độ C, chân luôn ẩm ướt và tinh thần rơi vào trạng thái lơ mơ. Nhưng chính trong hoàn cảnh đó, những thay đổi sâu sắc về nhận thức và sinh lý bắt đầu lộ rõ.
Khi trở lại mặt đất, Siffre nhận ra rằng cảm nhận về thời gian của mình đã hoàn toàn bị bóp méo. Ông không chỉ mất khả năng ước lượng ngày tháng, mà nhịp sinh học ngày đêm cũng không còn tuân theo chu kỳ 24 giờ quen thuộc. Cơ thể ông tự thiết lập một nhịp riêng, dài hơn, chậm hơn và không phụ thuộc vào ánh sáng Mặt trời.
Phát hiện này đi ngược lại quan niệm phổ biến thời bấy giờ, vốn cho rằng nhịp sinh học của con người chủ yếu bị chi phối bởi môi trường bên ngoài, đặc biệt là chu kỳ ngày đêm. Những dữ liệu mà Siffre thu thập cho thấy cơ thể con người sở hữu một “đồng hồ” nội tại, có thể tiếp tục hoạt động ngay cả khi bị tách khỏi mọi tín hiệu thời gian.
Ban đầu, cộng đồng khoa học tỏ ra hoài nghi. Một nhà địa chất, không được đào tạo bài bản về sinh học, lại tự mình thiết kế và tiến hành một thí nghiệm cực đoan, khó tránh khỏi những chỉ trích về tính khoa học và an toàn. Tuy nhiên, các thí nghiệm tiếp theo, do chính Siffre và những người khác thực hiện, đã liên tục củng cố kết luận ban đầu.
Những người tham gia sau này đều trải qua các biến đổi bất thường về nhịp ngủ thức, từ những “ngày” kéo dài 25 giờ cho đến việc thức liền nhiều ngày hoặc ngủ suốt hơn một ngày. Các kết quả này cho thấy hiện tượng mà Siffre quan sát được không phải là cá biệt.
Theo thời gian, công trình của Siffre đã đặt nền móng cho ngành sinh học nhịp sinh học của con người, một lĩnh vực nghiên cứu ảnh hưởng sâu rộng tới y học, sinh học phân tử và khoa học thần kinh. Những hiểu biết về đồng hồ sinh học đã góp phần lý giải hiện tượng lệch múi giờ, cơ chế hoạt động của gen và thậm chí cả sự phát triển của một số bệnh ung thư.
Không chỉ giới khoa học, quân đội và các cơ quan vũ trụ cũng nhanh chóng nhận ra giá trị của phát hiện này. Trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, việc tổ chức chu kỳ ngủ nghỉ cho phi hành gia hay thủy thủ tàu ngầm hạt nhân trở thành vấn đề sống còn. Các dữ liệu từ thí nghiệm của Siffre đã được phân tích và ứng dụng vào những lĩnh vực này.
Dù phương pháp nghiên cứu mang tính cá nhân và mạo hiểm của Michel Siffre khó có thể lặp lại trong thời đại ngày nay, di sản khoa học mà ông để lại vẫn tiếp tục ảnh hưởng mạnh mẽ. Từ một chuyến thám hiểm địa chất tưởng chừng đơn giản, Siffre đã chứng minh rằng đôi khi, những khám phá lớn nhất lại đến từ việc dám bước ra khỏi ánh sáng quen thuộc và đối mặt với bóng tối của điều chưa biết.
Đức Khương
