Cách làm của Sơn La chính là: Tập trung vào chất lượng thay vì số lượng.
Hiện tượng El Nino với những đợt nắng nóng kéo dài đã tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp trên cả nước. Tại Sơn La - một trong những vùng trồng xoài lớn của miền Bắc, nhiều diện tích cây trồng rơi vào tình trạng thiếu nước tưới nghiêm trọng.
Không ít nhà vườn vẫn phải kéo vòi tưới thủ công hoặc tận dụng nguồn nước ít ỏi để duy trì sự sinh trưởng của cây. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt khiến năng suất xoài năm nay giảm so với nhiều niên vụ trước.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là dù sản lượng giảm, giá trị thu về của người trồng xoài lại tăng. Nhiều hộ dân vẫn đạt lợi nhuận cao nhờ giá bán ổn định ở mức tốt, thậm chí cao hơn các năm trước.
Trên VTV thông tin các hợp tác xã tại Sơn La đã thay đổi phương thức sản xuất.
Thay vì canh tác nhỏ lẻ, tự phát, hàng trăm hộ dân đã liên kết tham gia các hợp tác xã, áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP trên hơn 300 ha.
Toàn bộ quy trình chăm sóc đều được kiểm soát chặt chẽ. Từ bón phân phục hồi sau thu hoạch, cắt tỉa cành, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh đến thời gian sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và thời gian cách ly đều được ghi chép đầy đủ trong nhật ký sản xuất.
Đặc biệt, kỹ thuật bao trái từ khi quả còn non được áp dụng đồng bộ giúp hạn chế sự tấn công của ruồi vàng, giảm tác động của nắng nóng và mưa gió, đồng thời tạo mẫu mã đẹp, đồng đều, đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Nhờ đó, dù sản lượng giảm, chất lượng quả lại được nâng lên rõ rệt. Xoài Sơn La vì thế luôn được thương lái từ nhiều tỉnh, thành và các doanh nghiệp xuất khẩu tìm mua với giá cao, bù đắp hoàn toàn phần sản lượng bị mất do thời tiết bất lợi.
Sản phẩm xoài của Sơn La hiện đã có mặt tại hệ thống siêu thị trong nước và được xuất khẩu sang các thị trường Hàn Quốc, Trung Quốc, Úc, Mỹ.
Muốn phát triển bền vững phải thay đổi tư duy
Câu chuyện của người trồng xoài Sơn La cho thấy, trước những biến động của khí hậu, nông nghiệp không còn có thể phát triển theo hướng mở rộng diện tích hay chạy theo sản lượng.
Để ngành hàng xoài phát triển bền vững, các chuyên gia cho rằng cần đồng thời thực hiện nhiều giải pháp.
Trước hết là tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP hoặc tương đương nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Bên cạnh đó, cần đầu tư mạnh vào hệ thống tưới tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa cục bộ kết hợp các biện pháp giữ ẩm, phủ gốc để thích ứng với tình trạng hạn hán ngày càng gia tăng.
Việc tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cũng cần được đẩy mạnh nhằm đảm bảo đầu ra ổn định, hạn chế tình trạng được mùa mất giá.
Ngoài ra, người trồng xoài cần ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, ghi chép nhật ký điện tử và giám sát quy trình sản xuất. Đây là những yêu cầu ngày càng phổ biến từ các thị trường xuất khẩu lớn.
Song song với đó là đầu tư bảo quản sau thu hoạch, kho lạnh, sơ chế, chế biến sâu nhằm kéo dài thời gian bảo quản, giảm thất thoát và nâng cao giá trị gia tăng cho quả xoài.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh việc lựa chọn giống phù hợp, quản lý sâu bệnh theo hướng sinh học, sử dụng phân bón hợp lý và bảo vệ đất canh tác sẽ giúp duy trì năng suất lâu dài, giảm tác động đến môi trường.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến khó lường, câu chuyện của người trồng xoài Sơn La cho thấy một thực tế rõ ràng: làm nông nghiệp hiện đại không còn là cuộc đua về sản lượng mà là cuộc cạnh tranh về chất lượng, độ an toàn và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường. Chỉ khi người nông dân sẵn sàng thay đổi tư duy, chấp nhận sản xuất bài bản và minh bạch, trái xoài Việt mới có thể giữ vững giá trị và phát triển bền vững trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Minh Khang
