Một bản hướng dẫn y khoa mới do trường môn tim mạch Hoa Kỳ và hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ cùng nhiều tổ chức chuyên môn khác công bố đang làm thay đổi cách giới y khoa nhìn nhận việc điều trị cholesterol cao. Thay vì chờ đến khi bệnh nhân bước vào tuổi trung niên, các chuyên gia cho rằng việc can thiệp sớm ngay từ độ tuổi 30 có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ đau tim và đột quỵ trong suốt cuộc đời.
Tài liệu hướng dẫn dài 123 trang tập trung vào nhiều khía cạnh của việc kiểm soát cholesterol và triglyceride. Tuy nhiên, thông điệp nổi bật nhất mà các chuyên gia muốn nhấn mạnh là không nên trì hoãn điều trị quá lâu, đặc biệt đối với những người có nguy cơ tim mạch cao.
Theo khuyến cáo cập nhật, liệu pháp statin có thể được xem xét cho người trưởng thành từ 30 tuổi nếu có mức cholesterol LDL từ 160 mg mỗi decilít máu trở lên, có tiền sử gia đình mắc bệnh tim sớm hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch trong vòng 30 năm tới. Bên cạnh thuốc, các bác sĩ vẫn khuyến nghị duy trì lối sống lành mạnh thông qua chế độ ăn uống hợp lý và tập thể dục thường xuyên.
Sự thay đổi đáng chú ý trong hướng dẫn lần này nằm ở cách đánh giá nguy cơ bệnh tim. Trong nhiều năm qua, các bác sĩ chủ yếu dựa vào mô hình dự đoán nguy cơ trong vòng 10 năm. Tuy nhiên, đối với những người ở độ tuổi 30, nguy cơ trong 10 năm thường khá thấp, khiến nhiều trường hợp có nguy cơ dài hạn bị bỏ sót.
Tiến sĩ Jennifer Haythe, đồng giám đốc trung tâm tim mạch phụ nữ tại NewYork-Presbyterian và đại học Columbia Irving, cho biết giới y khoa đang chuyển sang cách tiếp cận mới. Thay vì chỉ nhìn vào nguy cơ ngắn hạn, các bác sĩ ngày càng quan tâm nhiều hơn đến nguy cơ trong 30 năm.
Theo bà, các nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng thời gian tiếp xúc với mức cholesterol LDL cao càng dài thì lượng mảng bám tích tụ trong động mạch càng nhiều. Ngược lại, nếu giảm mức LDL từ sớm, quá trình hình thành mảng bám sẽ chậm lại đáng kể, qua đó giảm nguy cơ bệnh tim mạch về lâu dài.
Tại Mỹ hiện có khoảng 65 đến 70 triệu người trong độ tuổi từ 30 đến 44. Chỉ cần một tỷ lệ nhỏ trong số này có mức LDL cao hơn 160 mg mỗi decilít thì số người có thể đủ điều kiện điều trị theo tiêu chí mới cũng đã lên tới hàng triệu.
Statin hiện là một trong những nhóm thuốc được kê đơn phổ biến nhất trong điều trị cholesterol cao. Thuốc hoạt động bằng cách làm giảm mức cholesterol LDL, loại cholesterol thường được gọi là “cholesterol xấu”, vốn có thể tích tụ trong thành động mạch theo thời gian và dẫn đến tắc nghẽn.
Theo hướng dẫn mới, đối với những người từ 30 đến 79 tuổi có nguy cơ tim mạch trung bình và đã bắt đầu điều trị statin, mục tiêu là giảm mức LDL xuống dưới 100 mg mỗi decilít để ngăn ngừa cơn đau tim hoặc đột quỵ đầu tiên. Đối với nhóm có nguy cơ cao nhất, mục tiêu thậm chí còn thấp hơn, dưới 55 mg mỗi decilít.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị sử dụng một công cụ tính toán nguy cơ tim mạch hiện đại hơn mang tên PREVENT do hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ phát triển. Công cụ này cho phép đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim mạch trong cả 10 năm và 30 năm, từ đó giúp bác sĩ và bệnh nhân có cái nhìn toàn diện hơn về sức khỏe tim mạch.
Tuy nhiên, các tác giả của hướng dẫn nhấn mạnh rằng việc tính toán nguy cơ chỉ là bước khởi đầu cho cuộc trao đổi giữa bác sĩ và bệnh nhân. Quyết định cuối cùng về việc dùng thuốc hay không vẫn cần dựa trên nhiều yếu tố cá nhân và mục tiêu điều trị của từng người.
Câu chuyện của Gigi Gari Campos, một tình nguyện viên của hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ sống tại bang Florida, cho thấy rõ hậu quả của việc trì hoãn điều trị. Campos mắc chứng tăng cholesterol máu gia đình, một rối loạn di truyền khiến mức LDL cao ngay từ khi sinh ra.
Trong nhiều năm, cô biết rằng mình sẽ phải điều trị cholesterol, nhưng các cuộc trao đổi với bác sĩ thường xoay quanh việc chờ thêm vì cô còn trẻ. Các bác sĩ cũng tỏ ra thận trọng khi kê statin do cô đang ở độ tuổi có thể mang thai, bởi cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ khuyến cáo phụ nữ mang thai nên ngừng dùng thuốc này.
Campos cho biết cô không có kế hoạch sinh con và không muốn tiếp tục trì hoãn việc điều trị. Sau khi trao đổi với bác sĩ, cô bắt đầu dùng statin và mức cholesterol đã bắt đầu giảm.
Tuy nhiên, khi mới 34 tuổi, cô bất ngờ bị đau tim trong lúc đi bộ cùng chồng. Ban đầu cô chỉ cảm thấy áp lực ở ngực và cho rằng đó có thể là do ngủ sai tư thế. Nhưng cơn đau kéo dài nhiều giờ khiến cô phải đến phòng khám khẩn cấp.
Các xét nghiệm cho thấy nhịp tim của cô bất thường và cô được chuyển ngay đến bệnh viện. Tại đây, các bác sĩ phát hiện cần thực hiện thủ thuật thông tim để tìm và loại bỏ các điểm tắc nghẽn trong động mạch. Trong lúc chuẩn bị can thiệp, Campos bất ngờ bị ngừng tim và phải sốc điện để khôi phục nhịp tim.
Sau ca can thiệp, cô may mắn hồi phục. Hiện nay, Campos tiếp tục dùng statin mỗi ngày, kết hợp với hai loại thuốc khác, duy trì chế độ ăn lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.
Cholesterol toàn phần của cô đã giảm từ khoảng 400 mg mỗi decilít vào thời điểm xảy ra biến cố tim mạch xuống dưới 100 mg mỗi decilít. Mức LDL của cô hiện chỉ còn khoảng 20 mg mỗi decilít.
Các chuyên gia tim mạch cho rằng trường hợp của Campos cho thấy tầm quan trọng của việc kiểm soát cholesterol từ sớm. Theo tiến sĩ Steven Nissen tại Cleveland Clinic, mức LDL trung bình trong suốt cuộc đời là một trong những yếu tố dự đoán mạnh nhất đối với nguy cơ đau tim, đột quỵ hoặc tử vong đột ngột.
Ông cho rằng nếu bắt đầu điều trị sớm, bệnh nhân có thể đạt được lợi ích tích lũy theo thời gian và thậm chí không cần sử dụng liều statin quá cao sau này. Điều này cũng giúp giảm nguy cơ gặp phải các tác dụng phụ như đau cơ, yếu cơ hoặc tổn thương gan, vốn thường xảy ra khi dùng liều cao.
Trong bối cảnh bệnh tim vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Mỹ, với thống kê cho thấy cứ mỗi 34 giây lại có một người tử vong vì bệnh tim mạch, các chuyên gia cho rằng thay đổi trong hướng dẫn điều trị lần này có thể giúp nhiều người phòng tránh những biến cố nguy hiểm trong tương lai.
Đối với Campos, trải nghiệm suýt mất mạng đã khiến cô nhìn nhận sức khỏe theo một cách hoàn toàn khác. Cô cho rằng điều quan trọng nhất là mỗi người cần hiểu rõ nguy cơ của bản thân và chủ động trao đổi với bác sĩ về các lựa chọn điều trị.
Theo cô, việc kiểm soát cholesterol không chỉ là vấn đề sức khỏe cá nhân mà còn liên quan đến trách nhiệm với gia đình và những người thân yêu. Với Campos, đó thực sự là cuộc chiến giữa sự sống và cái chết.
Đức Khương
