Fred DeLuca (sinh năm 1948 - mất năm 2015) trong một gia đình lao động ở Bridgeport, bang Connecticut, Mỹ.
Ông sinh ra trong một gia đình lao động nhập cư tại New York, nơi cơ hội việc làm hạn chế và tài chính luôn thiếu thốn. Từ khi còn nhỏ, ông đã chứng kiến cha mẹ vật lộn với cuộc sống từng ngày, khiến ông sớm hình thành ý thức tự lập và quyết tâm theo đuổi con đường học vấn.
Tuy nhiên, khi bước sang tuổi 17, DeLuca nhận ra rằng gia đình không thể giúp ông trang trải học phí đại học, buộc ông phải tìm cách kiếm tiền ngay lập tức nếu muốn tiếp tục học tập.
Cuộc gặp gỡ định mệnh
Trong lúc loay hoay tìm việc làm, DeLuca đã chia sẻ khó khăn của mình với Peter Buck – một người bạn thân của gia đình, đang làm trong lĩnh vực tài chính. Buck gợi ý: “Tại sao không mở một cửa hàng bán sandwich? Tôi có thể cho cháu vay một ít tiền”.
Gợi ý tưởng như đơn giản và không có nhiều cơ sở này lại trở thành bước ngoặt lớn. Buck cho Fred vay 1.000 USD – số vốn nhỏ nhưng đủ để hai người bắt tay mở cửa hàng sandwich đầu tiên. Họ thống nhất mục tiêu: xây dựng một chuỗi cửa hàng 32 điểm trong vòng 10 năm, dù lúc ấy cả hai đều không hề biết gì về ngành F&B (Food and Beverage, thực phẩm & đồ uống).
Chuỗi cửa hàng Subway.
Hành trình xây dựng đế chế đồ ăn nhanh Subway
Năm 1965, cửa hàng sandwich đầu tiên của Fred mở tại Bridgeport (Connecticut). Thời gian đầu, mọi thứ gần như thất bại: khách vắng, doanh thu thấp, quy trình chưa chuẩn, thậm chí tên thương hiệu cũng không gây ấn tượng.
Tuy nhiên, thay vì bỏ cuộc, DeLuca chọn cách quan sát từng chi tiết, hỏi khách hàng những điều họ thực sự muốn và điều chỉnh sản phẩm từng ngày. Ông học cách tối ưu chi phí, cải thiện chất lượng nguyên liệu, nâng cấp hương vị bánh mì và không ngừng thử nghiệm công thức mới. Chính sự kiên trì này giúp cửa hàng dần thu hút khách và tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài.
Trong thời kỳ các thương hiệu fast food cạnh tranh bằng tốc độ và sự chuẩn hóa, Fred DeLuca lại chọn hướng đi riêng: cho khách hàng quyền tự chọn.
Ông xây dựng mô hình nơi khách có thể chọn loại bánh, rau, thịt, nước sốt theo sở thích. Cách làm này không chỉ tạo sự cá nhân hóa, mà còn khiến Subway trở thành lựa chọn “lành mạnh” hơn so với các thương hiệu burger chiên rán. Đây chính là chiến lược tạo ra bản sắc riêng, giúp Subway phát triển nhanh và bền vững trong nhiều thập kỷ.
Fred DeLuca xây dựng "đế chế Subway". (Ảnh: The New York Times)
Nhờ mô hình linh hoạt, ít chi phí, dễ nhượng quyền và tập trung vào sự đơn giản vận hành, Subway nhanh chóng mở rộng khắp nước Mỹ. Đến thập niên 1990, thương hiệu này bắt đầu bước ra thị trường quốc tế và liên tục tăng trưởng mạnh mẽ.
Đỉnh cao là năm 2015, Subway vượt qua McDonald’s về số lượng cửa hàng, trở thành chuỗi fast food lớn nhất thế giới tính theo số điểm bán, với hơn 44.000 cửa hàng tại hơn 100 quốc gia.
Đây là cột mốc chứng minh tầm nhìn của Fred DeLuca – từ một thanh niên 17 tuổi chỉ muốn kiếm học phí trở thành doanh nhân tạo dựng một thương hiệu toàn cầu.
Di sản của Fred DeLuca và bài học dành cho người khởi nghiệp
Fred DeLuca mất năm 2015 nhưng dấu ấn của ông vẫn còn nguyên trong cách Subway vận hành: đơn giản, chi phí thấp, tập trung vào trải nghiệm cá nhân hóa và luôn thích nghi với nhu cầu thị trường. Hành trình của ông để lại nhiều bài học giá trị cho thế hệ trẻ: khởi nghiệp không cần bắt đầu với nguồn vốn lớn; điều quan trọng nhất là sự kiên trì, khả năng học hỏi từ sai lầm và dám đi con đường khác biệt.
