Những thi thể được hiến tặng với mong muốn phục vụ nghiên cứu và đào tạo y khoa đã bị một cựu quản lý nhà xác của Harvard Medical School lấy nhiều bộ phận đem bán. Vụ việc kéo dài nhiều năm trước khi bị phát hiện, khiến Harvard phải đối mặt với hàng loạt vụ kiện từ gia đình người hiến xác.
Theo AP và The New York Times, các vụ kiện xuất phát từ hành vi của Cedric Lodge, cựu quản lý nhà xác thuộc Harvard Medical School. Trong nhiều năm, Lodge đã lấy trái phép các bộ phận từ thi thể được hiến cho nghiên cứu và giảng dạy, sau đó đưa chúng ra khỏi trường và bán cho những người mua ở nhiều bang của Mỹ.
Hai quỹ dàn xếp với tổng giá trị 53 triệu USD dự kiến được thành lập nếu thỏa thuận được tòa án phê chuẩn. Vụ kiện do 47 người thân của những người hiến xác có thi thể có khả năng đã bị xử lý sai hoặc lấy bộ phận đem bán khởi xướng.
Những bộ phận cơ thể bị lấy trước khi thi thể được hỏa táng
Cedric Lodge từng là người được giao trách nhiệm quản lý các thi thể thuộc Anatomical Gift Program của Harvard Medical School. Đây là chương trình tiếp nhận thi thể được tự nguyện hiến tặng để phục vụ nghiên cứu và đào tạo sinh viên y khoa, nha khoa, bác sĩ phẫu thuật cùng các chuyên gia y tế.
Thông thường, sau khi việc nghiên cứu hoặc giảng dạy hoàn tất, thi thể sẽ được xử lý theo thỏa thuận hiến tặng, bao gồm việc hỏa táng hoặc trả lại cho gia đình.
Tuy nhiên, các nhà điều tra liên bang phát hiện Lodge đã lấy các bộ phận cơ thể trong khoảng thời gian sau khi chúng được sử dụng cho nghiên cứu, giảng dạy nhưng trước khi được xử lý theo thỏa thuận với người hiến.
Danh sách được Bộ Tư pháp Mỹ công bố bao gồm nội tạng, não, da, bàn tay, khuôn mặt, đầu đã giải phẫu và nhiều bộ phận khác. Lodge đưa chúng từ nhà xác ở Boston về nhà riêng tại Goffstown, New Hampshire. Từ đây, ông cùng vợ là Denise Lodge bán chúng cho những người mua ở các bang khác. Có trường hợp bộ phận thi thể được gửi cho người mua, cũng có trường hợp người mua trực tiếp đến nhận.
Cuộc điều tra ban đầu còn hé lộ một tình tiết đáng chú ý hơn: có thời điểm Lodge cho một số người mua vào tận nhà xác của Harvard Medical School để xem các thi thể và lựa chọn thứ họ muốn mua. Việc mua bán được sắp xếp qua điện thoại và mạng xã hội.
Một số bộ phận sau đó tiếp tục được bán lại để kiếm lời. Theo AP, trong một trường hợp được công tố viên liên bang Alisan Martin đề cập trong hồ sơ tòa án, Lodge cung cấp da người cho một người mua để thuộc thành da và sử dụng trong việc đóng một cuốn sách. Công tố viên gọi đây là một thực tế “vô cùng kinh hoàng”.
Điều khiến vụ việc gây chấn động không chỉ nằm ở những gì đã bị lấy khỏi nhà xác, mà còn ở khoảng thời gian hành vi này diễn ra mà không bị phát hiện.
Thỏa thuận dàn xếp hiện bao gồm thân nhân hoặc người được chỉ định của những người hiến thi thể cho Harvard Medical School trong khoảng từ ngày 1/1/2018 đến ngày 31/3/2023. Harvard cho biết trường không thể xác định chính xác Lodge đã lấy bộ phận từ những người hiến nào.
Cedric Lodge, 55 tuổi, cựu quản lý nhà xác Trường Y Harvard, dùng bản cáo trạng che mặt khi rời tòa án liên bang ở Concord, bang New Hampshire, ngày 14/6/2023. Ảnh: Getty Images.
Sau khi Lodge bị truy tố năm 2023, Harvard phải rà soát thông tin do các nhà điều tra liên bang cung cấp, đối chiếu với hồ sơ về thời điểm thi thể được chuyển đi hỏa táng và những ngày Lodge có mặt tại trường để khoanh vùng những trường hợp có khả năng bị ảnh hưởng.
Harvard khẳng định Lodge hành động mà trường không biết hoặc cho phép.
Vụ việc bị phanh phui vào năm 2023 khi các công tố viên liên bang công bố cuộc điều tra về một mạng lưới mua bán hài cốt người bị đánh cắp trên phạm vi nhiều bang. Theo Bộ Tư pháp Mỹ, mạng lưới này không chỉ liên quan đến các bộ phận bị lấy từ Harvard Medical School mà còn có hài cốt bị đánh cắp từ một nhà xác ở Arkansas.
Tháng 5/2025, Lodge nhận tội vận chuyển hài cốt người bị đánh cắp qua các bang. Đến tháng 12 cùng năm, ông bị tuyên 96 tháng tù, tương đương 8 năm. Vợ ông, Denise Lodge, nhận mức án 12 tháng và một ngày tù vì vai trò trong vụ việc.
Nhiều người khác liên quan đến việc mua bán những bộ phận này cũng nhận tội. Harvard cho biết 6 người mua hài cốt từ Lodge đã nhận tội và bị kết án. Một số người sau khi mua còn tiếp tục bán lại để kiếm lời.
Harvard chi 53 triệu USD, lập học bổng tưởng nhớ người hiến xác
Sau khi vụ việc được công bố, gia đình những người hiến xác đã đưa Harvard ra tòa, cho rằng trường không bảo vệ và xử lý đúng cách thi thể của người thân mà họ đã tin tưởng giao cho chương trình.
Giờ đây, Harvard đã đạt được thỏa thuận dàn xếp trị giá 53 triệu USD. Nếu được tòa phê chuẩn, hai quỹ dàn xếp kiện tập thể sẽ được thành lập. Một đơn vị quản lý độc lập sẽ chịu trách nhiệm thông báo cho những người có khả năng đủ điều kiện và phân phối tiền.
Trong thông báo về thỏa thuận, George Q. Daley và Bernard S. Chang, hai lãnh đạo của Harvard Medical School, lên án hành động của Lodge là “đáng khinh, ghê tởm và là sự phản bội trắng trợn những giá trị của cộng đồng y khoa”.
Hai lãnh đạo trường nhấn mạnh hành vi của Lodge không phản ánh sự tôn kính mà Harvard dành cho những người đã vị tha hiến cơ thể để mang lại cơ hội đào tạo thiết yếu cho sinh viên và những người làm trong ngành y tế. Harvard đồng thời bày tỏ sự đau buồn và cảm thông với các gia đình có thể đã bị ảnh hưởng.
Ngoài khoản dàn xếp hàng chục triệu USD, Harvard Medical School đồng ý gửi tới các gia đình một tuyên bố chính thức lên án hành vi của Lodge, đồng thời trình bày những thay đổi đã được thực hiện nhằm cải thiện Anatomical Gift Program.
Trường cho biết đã áp dụng các khuyến nghị của một nhóm chuyên gia độc lập được thành lập năm 2023 để rà soát chương trình sau khi Lodge bị truy tố.
Từ năm học 2027-2028, Harvard Medical School cũng dự kiến lập một học bổng hỗ trợ tài chính thường niên dành cho sinh viên y khoa, nhằm tri ân và tưởng nhớ những người đã hiến thi thể cho hoạt động nghiên cứu, giảng dạy.
Dù bản án hình sự đối với Lodge đã được tuyên và thỏa thuận 53 triệu USD có thể khép lại các vụ kiện dân sự nếu hoàn tất, Harvard thừa nhận quá trình khắc phục hậu quả từ vụ việc vẫn chưa kết thúc.
Nguồn: The New York Times, AP, Harvard Medical School
Minh Ngọc
