Hạt gạo Việt Nam sắp không chỉ bán theo tấn ra quốc tế: Đột phá từ thành công suốt 731 ngày

Vượt 197%: Thành công bùng nổ của Đề án lúa gạo Việt Nam

Năm 2026 đánh dấu mốc quan trọng, khởi đầu cho Giai đoạn 2 (2026-2030) của Đề án "Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030" (sau đây viết tắt là Đề án) do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 27/11/2023.

Đề án là chương trình chuyển đổi canh tác lúa quy mô lớn bậc nhất lịch sử Việt Nam, đồng thời đánh dấu lần đầu tiên gắn hạt gạo Việt với tiêu chuẩn carbon quốc tế.

Giai đoạn 1 (2024-2025) của Đề án đạt được thành công rực rỡ. Vượt 197% mục tiêu đề ra trong tổng 731 ngày. Cụ thể: Bộ Nông nghiệp và Môi trường sơ kết vào tháng 3/2026, diện tích thực hiện đã đạt 354.839 héc-ta so với mục tiêu 180.000 héc-ta của Giai đoạn 1, tương đương 197% kế hoạch đề ra; đồng thời thu nhập của bà con thực hiện Đề án tăng trung bình 13,4% trở lên so với canh tác truyền thống.

Trong con số 354.839 héc-ta đó, có không ít những đóng góp to lớn của các tập đoàn, doanh nghiệp Việt như Tập đoàn Lộc Trời, Tập đoàn Vinaseed...

Riêng Vinaseed (thành viên của Tập đoàn PAN) công bố tin vui khi mở rộng diện tích canh tác lúa giảm phát thải lên hơn 47.520 héc-ta năm 2025 — tăng gấp 47 lần so với năm 2024.

Đây không phải con số trên giấy tờ. Đó là 47.520 héc-ta thực sự đang áp dụng quy trình canh tác mới, hướng đến chứng nhận quốc tế: Ít giống hơn, ít phân hơn, ít thuốc hơn, ít nước hơn — và ít khí thải nhà kính hơn đáng kể.

Con số này càng có ý nghĩa hơn khi đặt vào bối cảnh lớn hơn: Toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long ở Giai đoạn 1 đạt hơn 354.839 héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Có nghĩa là Vinaseed một mình đóng góp khoảng 13,4% tổng diện tích toàn vùng — một tỷ lệ đáng kể với một doanh nghiệp tư nhân.

Giá trị mới của hạt gạo Việt Nam: Không chỉ bán theo tấn

Để hiểu tại sao những đơn vị như Vinaseed đang cùng nông dân Việt đang mở rộng quy mô diện tích trồng lúa và đẩy nhanh phương pháp canh tác xanh/bền vững đến vậy, cần hiểu bức tranh phía sau - đó là Tín chỉ carbon ngành lúa.

Hạt gạo Việt đang dần có thêm một giá trị mới bên cạnh trọng lượng: Lượng khí thải mà nó không tạo ra. Đây chính là điều khiến Đề án này khác biệt đó là, lần đầu tiên, hạt gạo Việt Nam không chỉ được bán theo cân/theo tấn — mà còn được bán theo lượng CO2 đã tiết kiệm được.

Đơn cử, vào năm 2024, Vinarice (thuộc Vinaseed) nhận giải thưởng trị giá 28.600 Đô la Úc từ chính phủ Úc khi tham gia Dự án TRVC (2024 - 2027). Số tiền này không phải từ bán gạo, mà từ lượng CO2 mà những cánh đồng đó đã không thải ra [giảm được 3.888 tấn CO2]. 

[TRVC là viết tắt của Dự án "Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững ở khu vực ĐBSCL"].

Tuy chưa phải thị trường tín chỉ carbon chính thức, nhưng là tín hiệu rõ nhất cho thấy hạt gạo Việt đang dần có thêm một giá trị mới mà không cân nào đo được.

Theo quy chuẩn quốc tế Gold Standard, mỗi tấn CO2 tương đương giảm phát thải có thể tạo ra 1 tín chỉ carbon được giao dịch. Với giá dao động từ 5 đến 50 USD/tín chỉ tùy thuộc vào chuẩn và khu vực, tiềm năng tăng thu nhập từ lúa giảm phát thải của bà con vùng ĐBSCL đang được tính đến.

Gạo Việt xanh từng bước chinh phục thị trường quốc tế

Đây mới là câu hỏi lớn nhất: Tất cả nỗ lực này dẫn đến đâu?

Thực hiện thành công Đề án 1 triệu héc-ta không chỉ là bước đi tất yếu trong tái cơ cấu ngành lúa gạo, mà còn là tiền đề quan trọng để xây dựng thương hiệu gạo Việt vững vàng trên thị trường quốc tế.

Trong khi gạo Thái Lan đang định vị bằng thương hiệu "Hom Mali", gạo Nhật bằng "Koshihikari" — gạo Việt đang cố gắng tìm cho mình một điểm khác biệt có thể cạnh tranh ở thị trường cao cấp. Và "Gạo xanh, phát thải thấp, chứng nhận quốc tế" đang là hướng đi đó.

Châu Âu — thị trường mà các tiêu chuẩn nhằm tuân thủ EUDR (Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu) về phát triển bền vững ngày càng siết chặt — chính là nơi loại gạo có chứng nhận giảm phát thải sẽ có lợi thế cạnh tranh so với gạo thông thường.

Cách đây không lâu, vào tháng 4/2025, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) lần đầu tiên cấp chứng nhận nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” cho 7 doanh nghiệp với tổng lượng gạo 19.200 tấn. Tính lũy kế đến tháng 11/2025, tổng khối lượng gạo mang nhãn hiệu này đã vượt trên 70.000 tấn.

Tháng 6/2025, Lễ xuất khẩu lô “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đầu tiên của Việt Nam sang Nhật Bản đánh dấu bước đi mang tính biểu tượng cho hành trình đưa gạo carbon thấp của người Việt vươn ra thị trường "khó tính".

Đến nay, Đề án quốc gia 1 triệu héc-ta vẫn đang được bà con nông dân viết tiếp trên những cánh đồng lúa thơm hương đất trời. Họ chính là những người trực tiếp góp phần thay đổi cách thế giới nghĩ về một bát cơm: Không chỉ giúp người dùng ăn ngon, ăn sạch mà còn giúp bầu trời xanh đúng nghĩa.

Trang Ly