Trang trại thịt nuôi cấy tiên phong
Đầu tháng 6/2026, thế giới chứng kiến một sự kiện chưa từng có tiền lệ trong ngành nông nghiệp: Một trang trại chuyên dụng để nuôi cấy thịt từ tế bào chính thức đi vào hoạt động tại thị trấn Schipluiden, Hà Lan.
Mục tiêu cốt lõi của dự án là lắp đặt các hệ thống lò phản ứng sinh học quy mô lớn để đạt sản lượng 150 tấn thịt bò nuôi cấy mỗi năm vào năm 2030. Quy trình sản xuất hoàn toàn không cần đến việc giết mổ. Các kỹ sư chỉ cần lấy một mẫu mô nhỏ chứa hàng triệu tế bào của con vật, sau đó nuôi dưỡng chúng trong môi trường vô trùng để nhân bản thành các thớ cơ vững chắc. Thành phẩm cho ra có mùi vị, cấu trúc và độ mọng nước khi chiên trên chảo không khác gì thịt bò tự nhiên, trong khi con vật hiến tế bào vẫn sống khỏe mạnh trên đồng cỏ.
Bên cạnh yếu tố nhân đạo, mô hình này sở hữu những chỉ số môi trường ấn tượng mà chăn nuôi truyền thống không bao giờ đạt được. Theo tính toán của các nhà điều phối dự án, công nghệ nuôi cấy tế bào có thể giảm tới 78% lượng nước tiêu thụ, tiết kiệm 95% tài nguyên đất và cắt giảm 93% lượng khí thải độc hại ra khí quyển. Đây được coi là lời giải cho bài toán nhức nhối của ngành chăn nuôi bò hiện nay – lĩnh vực tiêu tốn tài nguyên và phát thải khí methane thuộc hàng cao nhất hành tinh.
Dấu ấn công nghệ Nga
Dù trang trại thương mại đầu tiên đặt tại châu Âu, nhưng nền tảng công nghệ cốt lõi lại có sự đóng góp không nhỏ từ các thành tựu nghiên cứu của Nga. Ngay từ năm 2019, một dự án thực nghiệm quy mô dưới sự dẫn dắt của Giáo sư Nikolai Shimanovsky, thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Nga, đã nuôi cấy thành công thịt từ mô cơ bê tại Moscow. Với kinh phí ban đầu khoảng 1 triệu rúp, các nhà khoa học Nga khi đó đã mất hai năm để tạo ra 40 gram thịt thành phẩm đầu tiên – viên gạch nền móng cho các hệ thống bioreactor hiện đại ngày nay.
Không dừng lại ở mặt đất, công nghệ này thậm chí đã được thử nghiệm trong môi trường khắc nghiệt nhất: Ranh giới vũ trụ. Ông Sergey Kosogor, trưởng phân khúc Chuỗi cung ứng thông minh thuộc nhóm công tác FoodNet NTI (Nga), cho biết các phi hành gia đã sử dụng máy in sinh học từ tính trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) để in thành công các mảnh mô cơ của bò, cá và thỏ.
Hiện tại, các đội ngũ khoa học hàng đầu của Nga đang tập trung giải quyết bài toán tối ưu hóa thành phần môi trường dinh dưỡng nhằm hạ giá thành sản xuất. Tuy nhiên, rào cản kỹ thuật vẫn rất lớn. Để vận hành các nhà máy này, ngành công nghiệp cần một thế hệ chuyên gia trình độ cao cùng hệ thống phòng thí nghiệm siêu chuẩn với tủ cấy dòng thẳng, máy ly tâm và các lò phản ứng đa dung tích.
Bài toán chi phí và rào cản từ những chiếc "chuồng truyền thống"
Nhìn vào bức tranh thực tế, con đường đưa thịt ống nghiệm lên bàn ăn của đại chúng vẫn đầy rẫy chướng ngại vật. Bài học từ thị trường Mỹ cho thấy, ngay cả những doanh nghiệp tiên phong cũng phải đối mặt với nguy cơ phá sản. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí năng lượng khổng lồ để duy trì hoạt động liên tục của các lò phản ứng sinh học, bên cạnh chi phí bảo quản thành phẩm đắt đỏ.
Rào cản lớn tiếp theo không nằm ở công nghệ, mà nằm ở tư duy của chính những người nông dân. Một cuộc khảo sát đối với hơn 40 hộ chăn nuôi tại 8 quốc gia châu Âu (bao gồm Hà Lan, Bỉ, Đức, Ý, Pháp, Tây Ban Nha, Đan Mạch và Ba Lan) do điều phối viên Mikael Penvern thực hiện đã mang lại những kết quả phân hóa rõ rệt.
Phần lớn nông dân vẫn hoài nghi. Chỉ có khoảng 10% số người được hỏi bày tỏ sự hứng thú và coi đây là mô hình kinh doanh tiềm năng cho tương lai.
Thịt "ống nghiệm" có thực sự giải quyết vấn đề?
Giới khoa học quốc tế nhận định rất thẳng thắn: Thịt nuôi cấy không phải là phép màu có thể xóa sổ nạn đói trên toàn cầu ngay lập tức. Giáo sư Albert Rizvanov, Giám đốc Trung tâm Y học Cá thể hóa thuộc Đại học Tổng hợp Liên bang Kazan (Nga), phân tích rằng nạn đói toàn cầu liên quan chặt chẽ đến nhiều yếu tố khác, chứ không thuần túy là thiếu năng lực sản xuất. Dù vậy, công nghệ này chắc chắn là một nguồn cung protein bền vững mang tính chiến lược.
Xét về khía cạnh an toàn, thịt nuôi cấy không hẳn là tuyệt đối an toàn nhưng cũng không hề nguy hiểm. Điểm cộng lớn nhất của nó là loại bỏ hoàn toàn việc lạm dụng chất kháng sinh và hormone tăng trưởng trong chăn nuôi, đồng thời cho phép con người chủ động điều chỉnh hàm lượng chất béo hoặc các chất dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe. Dẫu vậy, tính an toàn của sản phẩm vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn, chất lượng của các dòng tế bào và các dị nguyên tiềm ẩn.
Do đó, tổ hợp trang trại vừa khánh thành tại Hà Lan hiện tại vẫn mang tính chất của một "trung tâm thực nghiệm quy mô lớn" hơn là một giải pháp thương mại may đo sẵn cho thị trường đại chúng. Ngành công nghiệp này vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện ba trụ cột cốt lõi: Hạ giá thành để tối ưu hóa quy mô, xây dựng hành lang pháp lý chuẩn chỉnh và đánh giá chính xác tác động của loại thực phẩm này đối với cơ thể người trong dài hạn. Kỷ nguyên mới của ngành thực phẩm đã mở ra, nhưng hành trình từ chiếc lò phản ứng sinh học đến giỏ đi chợ của mỗi gia đình sẽ là một cuộc chạy đua đường dài.
Thùy Anh (Theo Izvestia)
