Một phát hiện khảo cổ mới tại miền Bắc Trung Quốc đang thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu quốc tế khi các nhà khoa học khai quật được một bình đồng chứa hơn 3,7 lít chất lỏng có niên đại khoảng 2.300 năm. Sau hàng loạt phân tích trong phòng thí nghiệm, các chuyên gia kết luận đây nhiều khả năng là một loại đồ uống có cồn được sản xuất từ ngũ cốc, tương tự bia thời cổ đại.
Hiện vật được phát hiện tại nghĩa trang Shanjiabao gần thành phố Guyuan, thuộc Khu tự trị Ninh Hạ Hồi. Đáng chú ý, địa điểm này chỉ cách một đoạn của Vạn Lý Trường Thành khoảng 2 km về phía nam.
Theo các nhà khảo cổ, ngôi mộ nơi tìm thấy chiếc bình có niên đại vào cuối thời Chiến Quốc, giai đoạn kéo dài từ năm 475 đến năm 221 trước Công nguyên. Đây là một trong những thời kỳ biến động nhất trong lịch sử Trung Hoa, khi các quốc gia liên tục giao tranh trước khi nhà Tần thống nhất đất nước.
Trong quá trình khai quật, nhóm nghiên cứu phát hiện một chiếc bình đồng có thiết kế đặc biệt với phần miệng mang hình dáng giống củ tỏi. Điều khiến các chuyên gia bất ngờ là bên trong hiện vật vẫn còn chứa tới 3.740 ml chất lỏng. Dù đã trải qua hơn hai thiên niên kỷ, chất lỏng này vẫn giữ trạng thái khá nguyên vẹn với màu xanh lam nhạt pha xanh lục, trong suốt và không phát ra mùi đáng kể.
Để xác định bản chất của chất lỏng, các nhà khoa học đã lấy mẫu cùng phần cặn lắng dưới đáy bình mang về phòng thí nghiệm tiến hành phân tích chi tiết. Kết quả cho thấy trong mẫu vật tồn tại hơn 2.400 hợp chất hữu cơ khác nhau, một con số đủ để khẳng định đây không phải nước thông thường.
Những phân tích sâu hơn dưới kính hiển vi đã phát hiện dấu vết của các hạt tinh bột, nấm men và thể silic thực vật. Đây đều là những bằng chứng quan trọng cho thấy quá trình lên men từng diễn ra trong chiếc bình.
Đặc biệt, các nhà nghiên cứu xác định sự hiện diện của kê đuôi chồn cùng các loài thực vật thuộc nhóm Triticeae, bao gồm lúa mì hoặc lúa mạch. Điều này cho thấy loại đồ uống được lưu giữ trong bình là sản phẩm lên men từ ngũ cốc chứ không phải rượu làm từ trái cây.
Tuy nhiên, nếu có cơ hội quay ngược thời gian để nếm thử loại đồ uống này, trải nghiệm đó có lẽ sẽ rất khác so với việc thưởng thức một ly bia hiện đại. Theo nghiên cứu, mẫu chất lỏng hiện chứa hàm lượng tương đối cao các loại axit như axit lactic, axit oxalic và axit tartaric. Những thành phần này tạo nên vị chua khá rõ rệt.
Các nhà khoa học cho rằng đặc điểm này nhiều khả năng là hệ quả của quá trình biến đổi hóa học kéo dài suốt 2.300 năm trong môi trường kín của ngôi mộ. Vì vậy, hương vị ban đầu của thức uống khi mới được chế biến có thể đã rất khác so với những gì còn lại ngày nay.
Phát hiện này cũng mở ra những cuộc thảo luận rộng hơn về vai trò của bia trong lịch sử phát triển của nhân loại. Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy các loại đồ uống lên men từ ngũ cốc xuất hiện từ rất sớm, gần như song hành với quá trình con người chuyển từ săn bắt hái lượm sang canh tác nông nghiệp khoảng 12.000 năm trước.
Theo cách giải thích truyền thống, việc thuần hóa các loài cây họ cỏ đã tạo điều kiện cho sự xuất hiện của lúa mì, lúa mạch và nhiều loại ngũ cốc khác. Từ đó, con người phát hiện rằng khi ngâm và để các loại hạt này trong một khoảng thời gian nhất định, nấm men tự nhiên sẽ kích hoạt quá trình lên men, tạo ra đồ uống chứa cồn.
Tuy nhiên, một giả thuyết khác còn táo bạo hơn đã được một số học giả đưa ra. Theo đó, động lực ban đầu thúc đẩy con người phát triển nông nghiệp có thể không phải để làm bánh mì mà nhằm sản xuất bia. Nếu giả thuyết này đúng, bia không phải sản phẩm của nền văn minh mà ngược lại, chính nhu cầu sản xuất bia đã góp phần thúc đẩy sự hình thành của các cộng đồng định cư và nền văn minh sơ khai.
Những người ủng hộ quan điểm này cho rằng đồ uống có cồn đóng vai trò quan trọng trong việc gắn kết cộng đồng, hỗ trợ các hoạt động nghi lễ và thúc đẩy giao tiếp xã hội. Trong bối cảnh các nhóm người cổ đại bắt đầu hình thành những cấu trúc xã hội phức tạp hơn, những yếu tố này có thể mang ý nghĩa đặc biệt.
Dù còn nhiều tranh luận về nguồn gốc thực sự của bia, các bằng chứng khảo cổ học trên thế giới đều cho thấy đồ uống lên men đã xuất hiện độc lập tại nhiều nền văn hóa khác nhau. Ở một số nơi, chúng gắn liền với các nghi lễ tôn giáo và tín ngưỡng. Tại những khu vực khác, bia trở thành nguồn cung cấp năng lượng quan trọng và đôi khi còn an toàn hơn nguồn nước tự nhiên dễ bị ô nhiễm.
Đối với phát hiện tại Shanjiabao, giá trị lớn nhất có lẽ không nằm ở việc đây là một bình bia cổ đại, mà ở những câu chuyện lịch sử được lưu giữ bên trong nó. Việc người quá cố được chôn cùng một lượng lớn đồ uống có cồn cho thấy thức uống này có thể mang ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần hoặc các nghi lễ tang táng thời Chiến Quốc.
Sau hơn 2.300 năm nằm yên trong lòng đất, chiếc bình đồng chứa đầy bia cổ vẫn đang kể lại một phần câu chuyện về cuộc sống, niềm tin và những thú vui rất đỗi quen thuộc của con người thời cổ đại. Và dù thời gian có thay đổi đến đâu, mối liên hệ giữa con người với những ly đồ uống lên men dường như vẫn chưa bao giờ thực sự biến mất.
Tham khảo: Iflscience
Đức Khương
