Nga đã chính thức bắt đầu thử nghiệm "Krona" — hệ thống tên lửa phòng không tầm ngắn bảo vệ lãnh thổ thế hệ mới do Tập đoàn Kalashnikov phát triển. Vậy "lá chắn" này có khả năng gì và nó sẽ đóng vai trò như thế nào trong kiến trúc phòng không hiện đại? Những khu vực nào sẽ hứng thú với vũ khí này?
Từ "Strela" đến "Krona": Sự kế thừa và tiến hóa
Cần lưu ý rằng "Krona" không phải là một sản phẩm ra đời từ con số không. Đây là kết quả của quá trình hiện đại hóa sâu rộng các hệ thống phòng không hiện có, được tinh chỉnh để thích nghi với thực tế khốc liệt tại chiến trường Ukraine cũng như "cơn cuồng nộ" tại khu vực Trung Đông.
Nguồn gốc của hệ thống này bắt nguồn từ "Strela-1" — một tổ hợp phòng không với đặc điểm độc đáo là không sử dụng radar. Việc dẫn đường cho tên lửa được toán trắc thủ thực hiện bằng mắt thường kết hợp với đầu tự dẫn quang tương phản. Thời điểm đó, nhiều ý kiến cho rằng đây là một hướng đi sai lầm vì hạn chế đáng kể khả năng tác chiến của kíp xe.
Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh điều ngược lại. Hệ thống này không chỉ rẻ, dễ làm chủ mà tính chất "hoàn toàn thụ động" (không phát sóng) giúp nó trở nên vô hình trước các loại tên lửa diệt radar như AGM-45 Shrike hay AGM-78 Standard ARM của Mỹ vốn chuyên bám theo cánh sóng radar. Kinh nghiệm tác chiến thành công của lưới lửa phòng không tầm ngắn Iran — nơi sử dụng các hệ thống quang - điện tử thay cho radar để âm thầm bắn hạ tiêm kích Mỹ — là minh chứng thực tế nhất cho tính đúng đắn của giải pháp kỹ thuật gây tranh cãi này.
Thế hệ tiếp theo là "Strela-10SV" đã được trang bị hệ thống dẫn đường hai kênh: quang tương phản (cho phép tấn công trực diện máy bay nhờ máy đo xa vô tuyến 9S86) và hồng ngoại (bám theo luồng nhiệt từ động cơ). Đến nay, tổ hợp này vẫn đang hoạt động tích cực trong khu vực chiến sự, bảo vệ các đơn vị bộ binh cơ giới, xe tăng và pháo binh Nga trước các đòn tập kích từ máy bay không người lái (UAV).
Dựa trên nền tảng "Strela-10", tổ hợp "Sosna" thế hệ mới đã ra đời. Bước đột phá ở đây là việc loại bỏ đầu tự dẫn trên tên lửa để chuyển sang hệ thống dẫn đường bằng tia laser. Tên lửa 9M340 "Sosna-R" bắn xa hơn, cao hơn, chính xác hơn, đồng thời chi phí sản xuất lại rẻ hơn do không cần các thiết bị tự dẫn phức tạp trên đầu đạn.
"Krona" chính là sự kết tinh hoàn hảo: một tổ hợp mô-đun tích hợp cả hệ thống dẫn đường quang - điện tử (OES) lẫn các loại tên lửa dẫn đường bằng laser 9M340 (từ Sosna) và tên lửa 9M333 (từ Strela-10). Trong đó, tên lửa 9M333 sở hữu ba chế độ hoạt động: hồng ngoại, quang tương phản và chống nhiễu. Hệ thống này có thể linh hoạt lắp đặt trên các khung gầm thiết giáp như BTR-82A, MT-LB hoặc các nền tảng di động khác.
Bên cạnh hệ thống quang - điện tử, "Krona" còn có thể bắt mục tiêu thông qua đài radar mảng pha quét điện tử đa năng hai băng tần. Điều này biến "Krona" thành một hệ thống đa kênh, vừa có khả năng phục kích bí mật tại tiền tuyến, vừa có thể chủ động quét radar để bảo vệ các mục tiêu ở hậu phương.
Ứng dụng trên đất liền và trên biển
Trên đất liền, "Krona" hứa hẹn sẽ được triển khai rộng rãi để bảo vệ các hạ tầng dân sự và quân sự trước sự đe dọa của UAV tự sát. Đây là một sự thay đổi trong tư duy phòng không: thay vì lãng phí các tên lửa đắt đỏ của các hệ thống tầm trung và tầm xa cho các mục tiêu rẻ tiền, "Krona" sẽ đảm nhận vai trò này một cách kinh tế và hiệu quả hơn.
Ngoài Nga, các khách hàng Trung Đông cũng đang dành sự quan tâm đặc biệt cho tổ hợp này khi họ phải đối mặt với bài toán bảo vệ hạ tầng trước các loại drone cảm tử "giá rẻ". Đáng chú ý, phiên bản xuất khẩu "Krona-E" đã lần đầu tiên được Kalashnikov giới thiệu tại Triển lãm quốc phòng IDEX 2025 ở Abu Dhabi.
Tuy nhiên, tiềm năng lớn nhất của "Krona" có lẽ nằm ở Hải quân Nga — lực lượng đang chịu áp lực nặng nề từ các cuộc tấn công bằng UAV và xuồng không người lái (USV) cảm tử của Ukraine. Với ưu thế nhỏ gọn, nhẹ và rẻ hơn nhiều so với tổ hợp "Pantsir-M", một phiên bản "hải quân hóa" của "Krona" có thể trở thành tấm khiên vững chắc cho các chiến hạm.
Nếu được bổ sung thêm một súng máy tự động cỡ nòng 12,7 mm, "Krona" sẽ trở thành một hệ thống phòng thủ tự động cực kỳ hiệu quả. Cụ thể, nó có thể làm được gì?
Với cơ số 10 tên lửa dẫn đường laser sẵn sàng phóng, "Krona" có thể tiêu diệt một "bầy sói" gồm 5-8 xuồng không người lái chỉ trong vòng một phút. Đầu đạn văng mảnh dạng thanh khi nổ sẽ tạo ra một vòng tròn thép dày đặc, đủ sức phá hủy động cơ, anten vệ tinh Starlink hoặc kích nổ khối thuốc súng trên xuồng đối phương.
Ở khoảng cách lên đến 10 km, tên lửa "Sosna-R" không chỉ tiêu diệt được xuồng cao tốc mà còn cả trực thăng, tên lửa hành trình và các UAV dạng máy bay cỡ lớn. Hệ thống quang - điện tử cho phép bám bắt mục tiêu bay cực thấp — nơi mà radar thông thường hay gặp khó khăn do nhiễu sóng từ mặt biển. Ở tầng phòng ngự gần hơn, tên lửa tầm nhiệt 9M333 sẽ hoạt động theo nguyên lý "bắn và quên" để xử lý những mục tiêu lọt qua vòng ngoài.
Nhờ thiết kế dạng mô-đun, "Krona" có thể lắp đặt trên nhiều loại tàu khác nhau, từ tàu tuần tra dự án 22160 (lớp Vasily Bykov) — nơi có thể đặt ngay hệ thống trên boong — cho đến các tàu cao tốc lớp "Raptor" hay "Grachonok" vốn đang thiếu hụt khả năng phòng thủ.
Tiếp theo là các tàu đổ bộ lớn (BDK) — lực lượng đã chịu tổn thất nặng nề trong chiến dịch quân sự đặc biệt. Trên các tàu dự án 775 cũ, có thể lắp đặt hai tổ hợp "Krona" ở hai bên thượng tầng. Trên các tàu đổ bộ dự án 11711 hiện đại, con số này có thể lên tới 4 mô-đun, phân bổ ở mũi tàu và phía trên nhà chứa trực thăng.
Một ý tưởng táo bạo khác là tăng cường cho các tàu tên lửa nhỏ (MRK) dự án 22800 (Karakurt). Dù đã có "Pantsir-M", nhưng hệ thống này chủ yếu bảo vệ phía sau tàu. Việc thay thế các bệ súng máy 14,5 mm bằng mô-đun "Krona" tích hợp súng máy 12,7 mm ở hai bên mạn sẽ mang lại khả năng bao quát 360 độ.
Thậm chí, các tàu hộ vệ tên lửa và tàu hộ vệ cũng có thể nâng cấp sức mạnh nhờ "Krona". Bằng cách lắp đặt các bệ phóng trên các nền tảng có thể thu gọn, Nga có thể biến những chiếc tàu lớp "Steregushchiy" đời đầu thành những chiến hạm thực thụ mà không làm tăng diện tích phản xạ radar (RCS). Với các tàu dự án 11356 và 22350, việc tích hợp 4 mô-đun "Krona" vào hệ thống quản lý tác chiến (BIUS) sẽ là một khoản đầu tư hoàn toàn xứng đáng để nâng cao khả năng sống sót trước các mối đe dọa hiện đại.
Quốc Vinh (Theo Topcor)
