Trong khi thế giới đã chuyển sang những công nghệ điện toán hiện đại, hệ thống kiểm soát không lưu của Mỹ vẫn còn phụ thuộc vào các công nghệ có tuổi đời hàng chục năm, trong đó có cả đĩa mềm. Thậm chí, Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) còn phải tìm linh kiện thay thế cho những máy tính cũ trên eBay.
Ngày 5/11, FAA công bố kế hoạch loại bỏ các hệ thống thông tin lỗi thời tại hàng trăm cơ sở kiểm soát không lưu trên toàn nước Mỹ. Cơ quan này đặt mục tiêu hoàn tất quá trình chuyển đổi vào cuối năm 2028, thay thế công nghệ đã tồn tại gần 40 năm bằng một nền tảng tập trung mang tên Enterprise Information Display System (E-IDS).
Thay vì phải theo dõi thông tin trên nhiều hệ thống riêng biệt và xử lý thủ công, kiểm soát viên không lưu sẽ có thể tiếp cận dữ liệu vận hành trên cùng một giao diện. Nền tảng mới được thiết kế để tập hợp các cảnh báo chuyến bay, lịch đóng cửa vùng trời, báo cáo từ phi công, thông tin thời tiết và những sự cố liên quan đến thiết bị.
Ông Bryan Bedford, người đứng đầu FAA, cho biết hệ thống mới sẽ giúp cơ quan này loại bỏ các quy trình thủ công lỗi thời, đồng thời chia sẻ nhanh hơn những thông tin quan trọng giữa các cơ sở kiểm soát không lưu.
Đáng chú ý, E-IDS không chỉ thay thế đĩa mềm mà còn hợp nhất 4 hệ thống cũ có từ thập niên 1980. Năm địa điểm đầu tiên được triển khai gồm sân bay quốc tế Atlantic City, Nashville, Greater Rochester và hai trung tâm xử lý dữ liệu của FAA tại Atlanta và Salt Lake City. Kế hoạch ban đầu bao phủ 435 cơ sở, nhưng hệ thống có thể được mở rộng lên 453 địa điểm vào cuối năm 2028.
Hạ tầng hàng không Mỹ không chỉ có vấn đề với đĩa mềm
Việc FAA phải mất nhiều năm để loại bỏ công nghệ cũ phản ánh tình trạng xuống cấp của một hệ thống hạ tầng quan trọng. Những vấn đề mà cơ quan này phải đối mặt không dừng lại ở các thiết bị lưu trữ lỗi thời.
FAA vẫn sử dụng những máy tính đã có tuổi đời hàng chục năm và thậm chí phải tìm linh kiện thay thế trên eBay. Trong khi đó, các cơ sở kiểm soát không lưu vận hành bằng những hệ thống riêng biệt, khiến việc chia sẻ dữ liệu và phối hợp xử lý thông tin trở nên khó khăn. Ông Bedford từng mô tả tình trạng này bằng nhận xét rằng mỗi cơ sở gần như là một "ốc đảo" riêng.
Những hạn chế đó càng đáng lo ngại khi hệ thống liên lạc gặp sự cố. Hồi tháng 10, FAA đã cảnh báo các sân bay về một số vụ gián đoạn dịch vụ gần đây do cáp quang bị cắt, có thể dẫn đến hoãn chuyến, chuyển hướng hoặc hủy chuyến bay.
Một sự cố xảy ra giữa tháng 10, khi hoạt động xây dựng bên ngoài sân bay quốc tế George Bush làm đứt cáp quang, gián đoạn dịch vụ dữ liệu giữa các cơ sở của FAA và buộc sân bay phải tạm dừng hoạt động cất hạ cánh. Trước đó, vào tháng 9, lỗi mạch tại một cơ sở kiểm soát không lưu ở Philadelphia và New Jersey cũng khiến hàng nghìn chuyến bay tại khu vực Đông Bắc nước Mỹ bị hoãn hoặc hủy.
Trước áp lực hiện đại hóa ngày càng lớn, Quốc hội Mỹ đã phê duyệt 12,5 tỷ USD cho việc nâng cấp hệ thống kiểm soát không lưu trong năm trước. Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy hiện còn đề nghị bổ sung 30 tỷ USD để triển khai các hạng mục cải tiến khác.
Đĩa mềm vẫn chưa biến mất khỏi những hệ thống trọng yếu
Trường hợp của FAA không phải hiện tượng cá biệt. Nhiều hệ thống hạ tầng quan trọng trên thế giới vẫn phải duy trì những công nghệ tưởng như đã lỗi thời từ lâu, bởi việc thay thế chúng đòi hỏi quá trình nâng cấp phức tạp.
Tại San Francisco, hệ thống tàu điện Muni Metro từng sử dụng công nghệ điều khiển dựa trên đĩa mềm. Năm 2024, thành phố đã trao cho Hitachi Rail hợp đồng trị giá 212 triệu USD để thay thế hệ thống này.
Hải quân Đức cũng từng lên kế hoạch loại bỏ các ổ đĩa mềm 8 inch trên những tàu hộ vệ lớp Brandenburg. Các thiết bị này thuộc hệ thống thu thập dữ liệu có liên kết với những chức năng cơ bản của tàu, bao gồm hệ thống động lực và phát điện.
Trong khi đó, Nhật Bản đến tháng 6/2024 mới chính thức xóa bỏ 1.034 quy định của chính phủ yêu cầu nộp hồ sơ bằng đĩa mềm.
Nguyễn Hải
