Hoàn thiện khung pháp lý, hướng tới duy trì mức sinh và thích ứng già hóa dân số

Việt Nam từng duy trì mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ trong giai đoạn 2006–2021, tạo nền tảng quan trọng cho chuyển dịch cơ cấu dân số và chính thức bước vào thời kỳ dân số vàng từ năm 2007. Đến năm 2025, quy mô dân số cả nước đạt khoảng 102,3 triệu người, xếp thứ ba khu vực Đông Nam Á và thứ 16 trên thế giới.

Thông tin trên được ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), nêu tại hội nghị tổng kết công tác dân số năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026, tổ chức chiều 22/1.

Người lao động thông tin, theo Cục Dân số, mức sinh chung của cả nước đã giảm từ 2,1 con/phụ nữ năm 2021 xuống còn 1,93 con vào năm 2025, thấp hơn mức sinh thay thế. Cùng với đó, xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con trong giới trẻ ngày càng rõ rệt, đặt ra thách thức lớn cho phát triển bền vững.

Báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cũng cho thấy dù dân số năm 2025 tăng khoảng một triệu người so với năm trước, song cơ cấu dân số tiếp tục dịch chuyển mạnh do mức sinh giảm trong khi tuổi thọ bình quân duy trì ở mức cao, đạt 74,7 tuổi.

Hiện bình quân cứ 7 người Việt Nam thì có một người từ 60 tuổi trở lên, cho thấy tốc độ già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng.

Thanh niên cũng dẫn báo cáo nghiên cứu do Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố cuối tháng 12/2025, dự báo dân số Việt Nam tiếp tục tăng trong các thập kỷ tới nhưng tốc độ tăng có xu hướng giảm dần và dự kiến đạt đỉnh vào khoảng năm 2059.

Trong vòng 50 năm, từ 2024 - 2074, dân số Việt Nam theo 3 kịch bản về mức sinh thấp (1,45 con/phụ nữ), mức sinh trung bình (1,85 con/phụ nữ) và mức sinh cao (2,01 con/phụ nữ) sẽ tăng thêm tương ứng là 2,5%, 12,7% và 17,0%, đạt lần lượt là 103,9 triệu người; 114,2 triệu người và 118,5 triệu người.

Hoàn thiện khung pháp lý, hướng tới duy trì mức sinh và thích ứng già hóa

Cục Thống kê nhận định, bên cạnh già hóa dân số, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là thách thức lớn. Dù tổng tỉ suất sinh năm 2025 tăng nhẹ so với năm trước, đạt 1,91 con/phụ nữ, song xu hướng giảm dài hạn vẫn chưa được đảo ngược.

Hiện nay, dân số trong độ tuổi lao động (15–59 tuổi) vẫn chiếm gần 63% tổng dân số. Tuy nhiên, áp lực từ già hóa và mất cân bằng giới tính khi sinh ngày càng gia tăng. Dự báo, thời kỳ cơ cấu dân số vàng – khi cứ hai người trong độ tuổi lao động “gánh” một người phụ thuộc – sẽ kết thúc vào năm 2036.

Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết việc Quốc hội thông qua Luật Dân số ngày 10/12/2025 và ban hành Nghị quyết 262/2025/QH15 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, mở ra nhiều đột phá chính sách cho công tác dân số.

Trọng tâm chính sách trong giai đoạn tới là khuyến khích sinh đủ hai con tại các địa phương có mức sinh thấp; kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh; đồng thời xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng để thích ứng với quá trình già hóa dân số.

Luật Dân số, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, bổ sung nhiều chính sách nhằm duy trì mức sinh thay thế như kéo dài thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai; hỗ trợ tài chính cho phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ ở vùng mức sinh thấp hoặc sinh đủ hai con trước 35 tuổi; ưu tiên mua, thuê nhà ở xã hội đối với gia đình có từ hai con trở lên. Đồng thời, luật cũng tăng cường các quy định nhằm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già thông qua chăm sóc sức khỏe, bảo đảm tài chính và tham gia bảo hiểm.