Sáng 20/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Đề nghị đánh giá phương thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và đại học
Phát biểu chỉ đạo tại Phiên giải trình, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, có ý nghĩa quyết định đối với tương lai dân tộc.
Bà nêu rõ, thời gian qua, Quốc hội đã dành sự quan tâm đặc biệt cho việc hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực này.
Để đưa các luật, nghị quyết vào cuộc sống, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành, địa phương đã triển khai khối lượng lớn công việc, tập trung xây dựng, ban hành các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và chuẩn bị các điều kiện để triển khai nhiều chính sách mới về nhà giáo, quản trị giáo dục, cơ chế tài chính, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và phát triển nguồn nhân lực.
Quang cảnh phiên giải trình (Ảnh: Media Quốc hội).
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh lưu ý, từ những kết quả bước đầu, yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, để những chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống. Đây cũng là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong năm học 2026 - 2027.
Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cần tạo chuyển biến thực chất trong nhà trường, lớp học, trong điều kiện làm việc của người thầy và trải nghiệm học tập của người học; chuyển mạnh từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục".
Vì vậy, kết quả phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể. Thước đo không chỉ là số lượng văn bản đã ban hành hay nhiệm vụ đã triển khai, mà quan trọng hơn là người thầy có điều kiện để dạy tốt hơn, người học được học tốt hơn và chất lượng giáo dục có chuyển biến thực chất.
Tại phiên giải trình, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị tập trung làm rõ thực trạng, nguyên nhân, trách nhiệm và hướng xử lý. Giáo dục và đào tạo là lĩnh vực có tính liên ngành, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo là người giải trình chính.
Đồng thời, đề nghị Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, các bộ, ngành và địa phương cùng làm rõ những nội dung thuộc phạm vi quản lý, trách nhiệm và phối hợp trong tổ chức thực hiện.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị phiên giải trình tập trung làm rõ một số vấn đề:
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh (Ảnh: Media Quốc hội).
Về tổ chức triển khai các luật, nghị quyết của Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị đánh giá thực chất tiến độ và kết quả triển khai các luật, nghị quyết; việc ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; tính đồng bộ, thống nhất giữa các quy định và điều kiện bảo đảm thực hiện.
Cần làm rõ những chính sách nào còn chậm, còn vướng; nguyên nhân do quy định pháp luật, nguồn lực hay tổ chức thực hiện; trách nhiệm và hướng xử lý.
Đồng thời, làm rõ việc phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục, nhất là trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bảo đảm nhiệm vụ đi đôi với thẩm quyền, nhân lực, nguồn lực và trách nhiệm giải trình, không để phát sinh khoảng trống hoặc chồng chéo trong tổ chức thực hiện.
Về đội ngũ và chính sách đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, Luật Nhà giáo đã được Quốc hội thông qua với nhiều chính sách mới, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ việc triển khai các quy định về tuyển dụng, quản lý, sử dụng, tiếp nhận, điều động, biệt phái, thuyên chuyển nhà giáo; chính sách tiền lương, phụ cấp, chế độ đãi ngộ và thu hút nhà giáo đến công tác tại vùng khó khăn.
Đặc biệt, tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ theo cấp học, môn học, địa bàn vẫn là vấn đề cần có giải pháp căn cơ...
Về phân luồng học sinh, hỗ trợ người học và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ việc triển khai mô hình trường trung học nghề, chính sách phân luồng học sinh sau trung học cơ sở; điều kiện bảo đảm chất lượng, cơ chế liên thông và cơ hội tiếp tục học tập của người học.
Đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cần làm rõ sự gắn kết giữa dự báo nhu cầu nhân lực với đào tạo, thu hút và sử dụng nhân lực, nhất là đối với những ngành, lĩnh vực đất nước đang có nhu cầu lớn; khắc phục tình trạng đào tạo chưa sát nhu cầu sử dụng.
Về kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là vấn đề cử tri, nhân dân, học sinh và phụ huynh đặc biệt quan tâm; đề nghị đánh giá phương thức tổ chức kỳ thi, bảo đảm nghiêm túc, khách quan, công bằng, an toàn, ổn định và giảm áp lực không cần thiết...
Đánh giá tình hình triển khai thực hiện các luật, nghị quyết được ban hành
Trước đó, phát biểu khai mạc phiên giải trình, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, thể chế hóa các chủ trương của Đảng, nhất là Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo, Quốc hội đã kịp thời sửa đổi, ban hành đồng bộ hệ thống pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, với 4 luật: Luật Nhà giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi).
Cùng với đó là 2 nghị quyết: Nghị quyết số 248/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Nghị quyết số 249/2025/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035.
Đến nay, các luật, nghị quyết trên của Quốc hội đã có hiệu lực thi hành được gần 9 tháng.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh (Ảnh: Media Quốc hội).
Thường trực Ủy ban đã tổ chức khảo sát, làm việc tại một số địa phương và các cuộc làm việc với Bộ Giáo dục và Đào tạo để đánh giá sơ bộ tình hình việc triển khai, tổ chức thực hiện các Luật, Nghị quyết trên thực tế.
Thường trực Ủy ban thấy, thời gian qua Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các Bộ, ngành đã có nhiều nỗ lực, cố gắng trong việc ban hành khối lượng lớn văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề đặt ra cần được làm rõ. Đó là: tiến độ ban hành một số văn bản quan trọng, nhất là chính sách tiền lương nhà giáo còn chậm; tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ theo cấp học, môn học, địa bàn chưa được khắc phục căn bản; mô hình trung học nghề mới ở giai đoạn đầu triển khai; mô hình kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông với nhiều mục tiêu đặt ra yêu cầu rất cao về tính nghiêm túc, khách quan nhưng vẫn xảy ra vi phạm khá nghiêm trọng; công tác xây dựng văn hóa học đường, bảo vệ học sinh trên môi trường mạng còn những hạn chế nhất định.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh mục đích phiên giải trình nhằm đánh giá tình hình triển khai thực hiện các luật, nghị quyết được ban hành trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo sau gần 9 tháng thực hiện.
Đồng thời, làm rõ tiến độ xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; kết quả bước đầu triển khai trên thực tế; những khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện, phân tích nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc, bất cập; làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện các quy định pháp luật.
