Trong cách nuôi dạy con của nhiều phụ huynh hiện nay, một trong những hiểu lầm phổ biến là đồng nhất kết quả trẻ thể hiện bên ngoài như nét vẽ, chữ viết với năng lực tư duy của trẻ. Chỉ cần một bức tranh chưa đẹp, một bài làm chưa gọn gàng, rất dễ dẫn đến kết luận rằng con kém, chậm, hay thậm chí hạn chế tư duy.
Nhưng thực tế, ở giai đoạn đầu đời, đặc biệt là bậc tiểu học, những gì trẻ thể hiện ra giấy không thể phản ánh trọn vẹn cách trẻ suy nghĩ bên trong. Việc đánh giá vội vàng không chỉ sai lệch về mặt nhận thức, mà còn có thể vô tình tạo áp lực, khiến trẻ mất dần sự tự tin và hứng thú học hỏi.
Minh chứng rõ nhất cho điều này là bài đăng gây tranh luận trên MXH Threads mới đây của một phụ huynh chia sẻ loạt tranh vẽ và bài tập của con đang học lớp 1, kèm theo thắc mắc liệu “Lớp 1 mà vẽ như này thì có phải tư duy của con quá kém không?”. Điều khiến nhiều người bức xúc hơn cả là ở phần bình luận, chính người mẹ lại thẳng thừng so sánh con mình với em gái mới 3 tuổi rằng: “Kém thật mà. Em gái của nó 3 tuổi đã vẽ được như này rồi, mà anh vẽ chán quá”.
Thực tế, nếu quan sát kỹ những bức tranh và bài tập được chia sẻ, có thể thấy nội dung rất bình thường thậm chí thể hiện đặc trưng của học sinh đầu cấp. Ở phần chữ viết, bé sử dụng chữ thường, nét chữ tuy chưa đều nhưng rõ ràng, dễ đọc, có những chỗ còn “bay” ra ngoài dòng kẻ, sai chính tả,.. nhưng đây là điều khá phổ biến ở trẻ lớp 1.
Tuy nhiên, bé đã biết cách viết những câu đơn giản, mô tả sự vật theo đúng yêu cầu bài tập với cách diễn đạt đơn giản như “Đèn giao thông rất đẹp” hay “Con vịt đang bơi rất giỏi”. Dù chưa hoàn thiện về mặt hình thức, nhưng cách dùng từ trực diện và có cảm xúc lại cho thấy khả năng ngôn ngữ đang dần hình thành.
Ở các bức tranh, bé sử dụng màu sắc mạnh, tô kín tranh, lựa chọn các gam màu mang tính biểu trưng như cầu vồng đủ màu, cây xanh có thân màu nâu và mặt trời vàng rực. Các nhân vật được vẽ theo kiểu đơn giản, khuôn mặt luôn có nụ cười, tỷ lệ chưa đúng với thực tế nhưng lại là đặc điểm phổ biến trong tư duy hình ảnh của trẻ nhỏ.
Thậm chí, một số chi tiết như việc vẽ thêm sóng nước cho bức tranh con vịt hay làm nổi bật đèn giao thông cho thấy bé có khả năng liên tưởng và quan sát nhất định. Tổng thể bài làm cho thấy bé bám sát yêu cầu đề bài, hoàn thành đầy đủ và thể hiện cảm xúc tích cực, vui vẻ với thế giới xung quanh.
Chính vì vậy, nhiều phụ huynh dưới phần bình luận đã nhanh chóng lên tiếng phản biện. Có ý kiến cho rằng việc đánh giá “vẽ không đẹp đồng nghĩa tư duy kém” là một kết luận vội vàng và thiếu cơ sở, bởi mỗi đứa trẻ có những thế mạnh khác nhau:
- Tại sao vẽ kém lại = tư duy kém? Con có thể không mạnh về hình ảnh nhưng lại giỏi ngôn ngữ, cảm xúc, logic… Theo thuyết 8 loại trí thông minh của Gardner, mỗi đứa trẻ có thế mạnh riêng. Bố mẹ nên động viên thay vì chăm chăm nhìn vào điểm yếu.
- Không phải đứa trẻ nào cũng có năng khiếu vẽ. Vẽ đúng yêu cầu là được rồi, kết luận “vẽ không đẹp = tư duy kém” là sai và thiếu hiểu biết. Đừng so sánh các con với nhau.
- Không phải bé kém, mà bé đang làm đúng yêu cầu thôi, muốn cải thiện thì nên cho con trải nghiệm nhiều hơn. So sánh giữa hai con như vậy là không nên.
Sau khi đọc các góp ý, người mẹ trong câu chuyện sau đó đã thay đổi quan điểm:
“Mình vừa đọc hết tất cả bình luận góp ý của mọi người. Thật sự người làm mẹ như mình nhiều lúc nuôi dạy con theo cảm tính mà không nghĩ đến tâm lý của con, nên tạo áp lực cho con rất nhiều. Mình sẽ cố gắng thay đổi để đồng hành cùng con. Có lẽ mẹ chưa phải người mẹ hoàn hảo, nhưng mẹ sẽ cố gắng”, chị viết.
Thực tế, ở độ tuổi lớp tiều học, trẻ mới bắt đầu làm quen với việc học có hệ thống, mọi kỹ năng từ viết, vẽ đến diễn đạt đều đang trong giai đoạn hình thành. Việc một bức tranh chưa đẹp hay nét chữ chưa đều là điều hoàn toàn bình thường. Điều quan trọng hơn cả không nằm ở sản phẩm cuối cùng, mà ở việc trẻ có dám thể hiện, có hứng thú học hỏi và có cảm xúc tích cực với những gì mình làm hay không.
Vì vậy, thay vì vội vàng đánh giá hay đặt kỳ vọng quá cao, phụ huynh có thể cân nhắc những điều sau để giúp con phát triển tốt hơn cả về năng khiếu lẫn tư duy:
Ngừng gắn nhãn và so sánh
Việc gọi con là “kém” hay so sánh với người khác (thậm chí là anh chị em trong nhà) dễ khiến trẻ hình thành tâm lý tự ti, sợ sai. Mỗi đứa trẻ có một nhịp phát triển riêng và việc so sánh chỉ làm mất đi động lực tự nhiên của con.
Tập trung vào quá trình thay vì kết quả
Thay vì hỏi “sao con vẽ xấu thế”, hãy nhìn vào việc con đã dành thời gian ra sao, con nghĩ gì khi vẽ, con thích điều gì trong bức tranh đó. Sự ghi nhận này giúp trẻ giữ được hứng thú và sự tự tin.
Tạo môi trường để trẻ khám phá đa dạng năng lực
Không phải đứa trẻ nào cũng mạnh về hội họa. Có trẻ giỏi ngôn ngữ, có trẻ nhạy cảm với âm nhạc, có trẻ lại tốt về vận động hay logic. Việc cho trẻ trải nghiệm nhiều hoạt động khác nhau sẽ giúp con dần nhận ra thế mạnh của mình, thay vì bị bó hẹp trong một tiêu chí duy nhất.
Nhật Linh
