Hỏi AI: Người dùng chẳng mặn mà, Big Tech vẫn ép dùng AI, chuyện gì đang xảy ra vậy?

AI xuất hiện ngày càng dày trên điện thoại, máy tính và phần mềm, nhưng cảm nhận phổ biến của người dùng lại là mệt mỏi và hoài nghi. Thực tế cho thấy AI không hẳn thất bại, mà đang bị triển khai lệch nhịp so với nhu cầu và kỳ vọng của thị trường hiện tại.

Người dùng không ghét AI, họ mệt vì AI bị đưa vào sai cách

Nhiều khảo sát cho thấy sự hoài nghi của người dùng không phải cảm tính. Theo khảo sát của SellCell thực hiện với hơn 2.000 người dùng iPhone và Samsung tại Mỹ, 73% người dùng iPhone và 87% người dùng Samsung cho rằng các tính năng AI trên smartphone hiện nay chỉ mang lại rất ít hoặc gần như không có giá trị trong quá trình sử dụng hàng ngày. Phần lớn người tham gia khảo sát cũng cho biết họ không sẵn sàng trả thêm tiền cho các tính năng AI.

Một khảo sát khác trên nhóm chủ sở hữu smartphone ghi nhận khoảng 25% người dùng nói thẳng rằng họ không thấy các tính năng AI là hữu ích. Những con số này cho thấy phản ứng tiêu cực không đến từ một nhóm nhỏ, mà là cảm nhận khá phổ biến ở tầng người dùng phổ thông.

Điều đáng chú ý là các khảo sát này không cho thấy người dùng phản đối AI về mặt khái niệm. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều tính năng AI được đưa vào thiết bị cá nhân mang tính trình diễn, khó gắn với nhu cầu cụ thể, trong khi lại làm giao diện phức tạp hơn và gia tăng lo ngại về quyền riêng tư. Đây là biểu hiện rõ của trạng thái “AI mệt mỏi”, khi người dùng đã qua giai đoạn tò mò nhưng chưa thấy lợi ích đủ rõ để thay đổi thói quen.

Case Microsoft và MicroSlop: khi AI bị xem là áp đặt

Phản ứng dữ dội với Microsoft cuối năm 2025 là ví dụ điển hình cho sự lệch pha này. Trong một bài blog, CEO Satya Nadella bày tỏ mong muốn xã hội “vượt qua” việc gọi AI là “slop”, thuật ngữ dùng để chỉ nội dung chất lượng thấp và vô nghĩa. Thay vì tạo đồng cảm, phát biểu này đã dẫn tới làn sóng chế giễu và biệt danh “MicroSlop” lan rộng trên mạng xã hội.

Nguyên nhân không nằm ở việc Microsoft đầu tư mạnh cho AI hay hạ tầng Azure cho ChatGPT, mà ở cách Copilot được tích hợp cưỡng ép vào hầu như mọi sản phẩm. Nhiều người dùng cho rằng họ không được quyền lựa chọn có dùng AI hay không, mà buộc phải chấp nhận các tính năng họ không yêu cầu. Hashtag MicroSlop nhanh chóng trending trên X, sau đó lan sang Reddit, Instagram và Facebook, trở thành biểu tượng cho sự bất mãn với cách Big Tech triển khai AI.

Case này phản ánh rõ tâm lý thị trường hiện tại: người dùng không phản đối công nghệ mới, nhưng phản ứng mạnh khi cảm thấy AI được ưu tiên cho chiến lược của hãng hơn là trải nghiệm thực tế của họ.

AI đang hiệu quả ở hậu trường, nhưng bị đánh giá ở mặt tiền

Một nghịch lý lớn của thị trường là AI lại phát huy giá trị rõ ràng nhất ở những nơi người dùng ít nhìn thấy. Trong doanh nghiệp và hệ thống backend, AI được dùng để tối ưu chuỗi cung ứng, phân tích dữ liệu, dự đoán nhu cầu, tối ưu năng lượng, xử lý hình ảnh và âm thanh, hoặc cải thiện hiệu suất hệ thống. Các nghiên cứu tổng hợp phản hồi từ hàng trăm nghìn đánh giá ứng dụng cho thấy người dùng đánh giá cao AI khi nó giúp tăng năng suất hoặc tự động hóa công việc cụ thể.

Ngược lại, ở tầng giao diện người dùng, AI thường xuất hiện dưới dạng chatbot, tạo nội dung, chỉnh ảnh hay tóm tắt văn bản. Đây là những tính năng dễ trình diễn nhưng cũng dễ bị đánh giá là thừa nếu không đủ thông minh, thiếu độ tin cậy hoặc không giải quyết được vấn đề rõ ràng. Việc AI bị đưa lên “mặt tiền” quá sớm khiến người dùng đánh giá toàn bộ AI qua những trải nghiệm chưa hoàn thiện này.

Vì sao các hãng vẫn phải tiếp tục nhồi AI?

Dù phản ứng người dùng còn tiêu cực, các hãng công nghệ khó có thể dừng lại. Thị trường phần cứng tiêu dùng đã bão hòa, các cải tiến về chip, pin hay màn hình ngày càng khó tạo khác biệt rõ rệt trong chu kỳ ngắn. AI trở thành lớp câu chuyện mới để duy trì cảm giác đổi mới và trấn an nhà đầu tư rằng doanh nghiệp không đứng ngoài làn sóng công nghệ tiếp theo.

Ngoài ra, việc triển khai AI sớm giúp các hãng xây nền dài hạn, từ dữ liệu sử dụng, chip NPU, framework phần mềm đến hệ sinh thái dịch vụ. Trong bối cảnh đối thủ nào cũng nói về AI, việc không có AI dễ bị xem là tụt hậu, kể cả khi giá trị sử dụng thực tế chưa tương xứng. Nhiều hãng đang tham gia cuộc chơi AI ở thế phòng thủ hơn là tấn công, chấp nhận phản ứng tiêu cực ngắn hạn để giữ vị thế dài hạn.

Thị trường hiện tại phản ánh điều gì?

Các dữ liệu khảo sát, phản ứng cộng đồng và case thực tế như Microsoft cho thấy thị trường không ở trạng thái “AI bùng nổ”, mà đang bước vào giai đoạn điều chỉnh kỳ vọng. Người dùng ngày càng thực dụng hơn, ít quan tâm đến lời hứa lớn và đánh giá AI dựa trên lợi ích cụ thể trong đời sống hàng ngày.

AI chưa biến mất và cũng chưa thất bại. Nhưng giai đoạn hiện tại đang phơi bày rõ ràng một vấn đề cốt lõi: AI được triển khai nhanh hơn mức mà người dùng kịp hiểu, kịp cần và kịp tin. Khi khoảng cách này chưa được thu hẹp, cảm giác thừa thãi và mệt mỏi sẽ còn tiếp tục, bất chấp việc AI vẫn là trọng tâm chiến lược của toàn ngành công nghệ.

Phạm Hoàng