Chủ nhật (21/6) là ngày hạ chí, thời điểm Mặt Trời "tỏa sáng" lâu nhất trong năm đối với người dân ở Bắc bán cầu.
Hạ chí đánh dấu sự khởi đầu của mùa hè theo thiên văn học ở phía bắc đường xích đạo. Trong khi đó, ở Nam bán cầu, đây lại là ngày ngắn nhất trong năm và là thời điểm bắt đầu mùa đông.
Từ "solstice" (hạ chí, đông chí) có nguồn gốc từ tiếng Latinh, kết hợp giữa "sol" nghĩa là Mặt Trời và "stitium", mang ý nghĩa "dừng lại" hoặc "tạm ngừng".
Ảnh: Getty Images
Hạ chí là thời điểm kết thúc hành trình thường niên của Mặt Trời khi dần dịch chuyển lên vị trí cao hơn trên bầu trời. Đây cũng là lúc Mặt Trời tạo nên quỹ đạo dài nhất và cao nhất trong năm. Sau đó, Mặt Trời bắt đầu dịch chuyển ngược lại, khiến thời gian ban ngày ngắn dần cho tới cuối tháng 12.
Con người đã đánh dấu các ngày chí điểm suốt hàng nghìn năm bằng những lễ hội và công trình đặc biệt. Có thể kể đến lễ hội Midsummer Eve nổi tiếng tại Thụy Điển hay công trình cổ đại Stonehenge ở Anh, được thiết kế để thẳng hàng với đường đi của Mặt Trời trong các ngày hạ chí và đông chí.
Hạ chí là gì?
Trái Đất quay quanh Mặt Trời với một trục nghiêng. Chính độ nghiêng này khiến ánh sáng và nhiệt lượng từ Mặt Trời phân bố không đồng đều giữa Bắc bán cầu và Nam bán cầu trong phần lớn thời gian của năm.
Các ngày chí điểm xảy ra khi Trái Đất nghiêng nhiều nhất về phía hoặc xa khỏi Mặt Trời. Khi đó, hai bán cầu nhận được lượng ánh sáng Mặt Trời rất khác nhau, tạo nên sự chênh lệch lớn nhất giữa thời gian ban ngày và ban đêm.
Vào ngày hạ chí ở Bắc bán cầu, phần phía bắc của Trái Đất nghiêng về phía Mặt Trời nhiều nhất, tạo nên ngày dài nhất và đêm ngắn nhất trong năm. Hạ chí thường rơi vào khoảng từ ngày 20 đến 22/6. Năm nay, hiện tượng này diễn ra vào ngày 21/6.
Ngược lại, vào ngày đông chí, Bắc bán cầu nghiêng xa Mặt Trời nhất, khiến đây trở thành ngày ngắn nhất và đêm dài nhất trong năm. Đông chí thường diễn ra từ ngày 20 đến 23/12.
Khác với các ngày chí điểm, vào thời điểm điểm phân, trục nghiêng của Trái Đất không hướng về phía hay xa khỏi Mặt Trời. Vì vậy, cả Bắc bán cầu và Nam bán cầu nhận được lượng ánh sáng gần như bằng nhau.
Trong ngày điểm phân, Mặt Trời mọc gần như chính xác ở hướng đông và lặn gần như chính xác ở hướng tây.
Từ "equinox" (điểm phân) cũng có nguồn gốc từ tiếng Latinh, với ý nghĩa là "đêm bằng nhau". Vào thời điểm này, thời gian ban ngày và ban đêm gần như tương đương nhau, dù có thể chênh lệch vài phút tùy vị trí trên Trái Đất.
Điểm phân mùa thu ở Bắc bán cầu thường rơi vào khoảng từ ngày 21 đến 24/9, trong khi điểm phân mùa xuân diễn ra từ ngày 19 đến 21/3. Thời điểm chính xác của điểm phân là khi Mặt Trời nằm thẳng đứng phía trên đường xích đạo.
Đây là hai cách khác nhau để phân chia các mùa trong năm.
Mùa thiên văn được xác định dựa trên chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời, bao gồm các ngày hạ chí, đông chí và điểm phân.
Trong khi đó, mùa khí tượng được xác định dựa trên đặc điểm thời tiết và chu kỳ nhiệt độ hằng năm. Theo cách phân chia này, mỗi mùa kéo dài trọn vẹn 3 tháng.
Cụ thể, mùa xuân bắt đầu từ ngày 1/3, mùa hè từ ngày 1/6, mùa thu từ ngày 1/9 và mùa đông từ ngày 1/12.
Nguồn: AP
Phạm Trang
