Hôm nay, 21/6, là ngày hạ chí của năm 2026, đồng thời cũng là Chủ nhật. Theo Timeanddate, thời điểm hạ chí chính xác rơi vào khoảng 3 giờ 24-3 giờ 25 phút sáng giờ Việt Nam. Đây là lúc cực Bắc của Trái Đất nghiêng tối đa về phía Mặt Trời, kéo theo việc gần 90% dân số thế giới sống ở Bắc bán cầu trải qua ngày có ánh sáng ban ngày dài nhất năm.
Hoàng hôn trong ngày hạ chí - Ảnh: Internet
Nguyên nhân không nằm ở khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời, dù nhiều người vẫn nhầm lẫn điều này. Trục quay của Trái Đất nghiêng một góc cố định khoảng 23,44 độ so với mặt phẳng quỹ đạo quanh Mặt Trời. Trong nửa năm từ tháng 3 đến tháng 9, Bắc bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời nên nhận nhiều ánh sáng hơn. Hạ chí là thời điểm độ nghiêng này đạt cực đại, khi Mặt Trời chiếu thẳng góc xuống chí tuyến Bắc, ở vĩ độ 23,44 độ Bắc, đi qua khu vực Đài Loan, miền Nam Trung Quốc và phía bắc Mexico.
Việt Nam nằm ở vĩ độ thấp hơn chí tuyến Bắc, Hà Nội khoảng 21 độ Bắc, nên không có hiện tượng Mặt Trời đứng bóng tuyệt đối vào hôm nay như các khu vực nằm đúng trên đường chí tuyến. Tuy nhiên, thời gian chiếu sáng tại Hà Nội vẫn vượt 13 tiếng, dài hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 11-12 tiếng các tháng trong năm.
Minh hoạ trục nghiêng Trái Đất - Ảnh: Internet
Một điểm dễ gây thắc mắc là tại sao ngày nhận nhiều ánh nắng nhất năm lại thường không phải ngày nóng nhất. Theo Hiệp hội Khí tượng Hoàng gia Anh, đại dương và đất liền cần thời gian để hấp thụ và tích lũy nhiệt, hiện tượng gọi là độ trễ mùa. Nước bao phủ khoảng 70% bề mặt Trái Đất, hấp thụ nhiệt chậm hơn nhiều so với tốc độ ánh sáng mặt trời chiếu xuống, nên nhiệt độ cao nhất trong năm thường rơi vào cuối tháng 6, tháng 7, thậm chí tháng 8 chứ không phải đúng ngày hạ chí.
Một chi tiết thiên văn khác ít người để ý: ngày Mặt Trời mọc sớm nhất trong năm thực tế không trùng với ngày hạ chí mà đến trước đó khoảng một tuần, do hiệu ứng kết hợp giữa độ nghiêng trục quay và quỹ đạo hình elip của Trái Đất, gọi là phương trình thời gian. Tương tự, thời điểm hoàng hôn muộn nhất lại rơi vào khoảng một tuần sau hạ chí. Ngày dài nhất tính theo tổng thời gian chiếu sáng vẫn chính xác là hôm nay, chỉ riêng mốc mặt trời mọc và lặn bị lệch theo hai hướng ngược nhau.
Việc hạ chí 2026 rơi đúng vào Chủ nhật chỉ là sự trùng hợp của lịch dương, không mang ý nghĩa thiên văn đặc biệt nào, do hạ chí là một thời điểm cụ thể trong quỹ đạo Trái Đất, hoàn toàn độc lập với cách con người chia tuần thành 7 ngày. Tại Bắc Cực, từ trước và trong suốt ngày hôm nay, hiện tượng Mặt Trời lúc nửa đêm tiếp tục diễn ra khi Mặt Trời không lặn xuống dưới đường chân trời. Ngược lại tại Nam Cực, toàn bộ khu vực chìm trong bóng tối 24 giờ. Sau hôm nay, ngày sẽ ngắn dần ở Bắc bán cầu cho đến đông chí vào tháng 12.
Thế Duyệt
