F-35 không có radar
Quân đội Mỹ đã xác nhận việc tiếp nhận các máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm F-35 mà không có radar, bất chấp những tuyên bố phủ nhận từ Bộ Chiến tranh (Department of War) hồi tháng 2 vừa qua.
Nguyên nhân xuất phát từ quá trình chứng nhận kéo dài kỷ lục đối với dòng radar thế hệ mới AN/APG-85, vốn được phát triển để nâng cao năng lực cho F-35 nhằm thay thế dòng AN/APG-81 cũ hơn.
Do radar mới đòi hỏi công suất điện và hệ thống làm mát cao hơn, dẫn đến những thay đổi trong thiết kế khung thân, các máy bay F-35 từ lô sản xuất số 17 trở đi được thiết kế để tích hợp AN/APG-85 sẽ không thể lắp ngược lại dòng AN/APG-81 cũ. Hệ quả là khi bàn giao, các máy bay này buộc phải lắp các khối đối trọng vào mũi thay vì radar thực thụ.
Sự chậm trễ trong quá trình phát triển AN/APG-85 dự kiến sẽ gây ra tác động tiêu cực đáng kể đến tiềm năng chiến đấu của các phi đội thuộc Hải quân, Không quân, Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ, cũng như hơn một chục quốc gia đồng minh đang đặt hàng F-35.
Với quy mô là chương trình máy bay chiến đấu lớn nhất thế giới hiện nay, việc bàn giao các tiêm kích thiếu radar được xem là một tổn thất đặc biệt nghiêm trọng. Nhiều báo cáo chỉ ra rằng việc cung cấp radar AN/APG-85 sẽ chỉ bắt đầu từ năm 2028, đồng nghĩa với việc hơn 300 chiếc F-35 sẽ xuất xưởng trong tình trạng "mù".
Các lô 17, 18 và 19, mỗi lô bao gồm hơn 150 máy bay, khiến các chuyên gia phân tích đánh giá rằng con số tiêm kích thiếu radar có thể lên tới 400 chiếc. Hiện vẫn còn khả năng Văn phòng Chương trình (JPO) sẽ tìm cách tích hợp AN/APG-81 lên các biến thể sản xuất mới, dù các báo cáo về tính khả thi của phương án này vẫn còn nhiều mâu thuẫn.
Lockheed Martin, nhà thầu chính của chương trình F-35, đã phản hồi về tranh cãi này bằng tuyên bố rằng họ đang chế tạo máy bay "theo đúng thông số kỹ thuật trong hợp đồng", còn radar là sản phẩm được sản xuất riêng biệt bởi Northrop Grumman.
Tụt hậu so với Trung Quốc
Văn phòng Chương trình chung F-35 (JPO) và Lầu Năm Góc lập luận rằng việc chuyển đổi từ AN/APG-81 sang AN/APG-85 và thiết kế lại F-35 tương ứng là một "rủi ro có tính toán" để chuẩn bị đưa máy bay lên tiêu chuẩn Block 4 ưu việt hơn.
Thay vì tiếp tục sản xuất theo cấu hình cũ rồi mất nhiều năm để đại tu lớn, họ quyết định trang bị sẵn cấu trúc nâng cấp cho các máy bay mới để radar có thể được lắp đặt ngay lập tức khi sẵn sàng.
Kết quả trực tiếp của quyết định này là hàng trăm chiếc tiêm kích "dang dở" sẽ được bàn giao trong hai năm tới. Hệ lụy đối với khả năng sẵn sàng chiến đấu là rất lớn, và vẫn chưa rõ liệu những chiếc tiêm kích thiếu radar này sẽ hoạt động ở mức độ nào hoặc có thể dựa dẫm vào chúng trong các nhiệm vụ tác chiến hay không.
Các đơn vị vận hành F-35 có thể giảm bớt ảnh hưởng của việc thiếu radar bằng cách phối hợp tác chiến cùng các máy bay đời cũ hơn trang bị AN/APG-81. Khả năng chia sẻ dữ liệu liền mạch đảm bảo phi công vẫn duy trì được nhận thức tình huống cao nhờ vào các cảm biến bên ngoài.
F-35 cũng tích hợp hệ thống tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại (IRST) cùng các mảng cảm biến điện tử thụ động tiên tiến, tuy nhiên chúng được thiết kế để bổ trợ cho radar chứ không thể bù đắp hoàn toàn cho sự thiếu hụt của thiết bị này.
Trong khi Mỹ đang chật vật hoàn thiện AN/APG-85, Trung Quốc đã chuyển đổi dòng tiêm kích thế hệ năm chủ lực của mình là J-20 sang tích hợp radar thế hệ mới, được cho là dựa trên công nghệ Gallium Nitride (GaN) tương tự.
Công nghệ này giúp giải quyết đáng kể mâu thuẫn giữa cường độ tín hiệu và mức tiêu thụ điện năng, đồng thời cải thiện khả năng khóa mục tiêu tàng hình của máy bay.
Việc sản xuất AN/APG-81 bị cắt giảm chủ yếu do nó được coi là không còn đủ sức đối phó với những thách thức ngày càng tăng từ phía Trung Quốc đối với ưu thế trên không của Mỹ.
Northrop Grumman từng mô tả radar này là thiết bị "giúp đảm bảo ưu thế trên không", một dấu hiệu cho thấy các luận điểm chính được đưa ra để biện minh cho chương trình.
Các nhà phân tích đánh giá rộng rãi rằng thách thức từ chương trình J-20 của Trung Quốc – vốn được tối ưu hóa tốt hơn nhiều cho các hoạt động không đối không – là yếu tố then chốt thúc đẩy đầu tư phát triển AN/APG-85. Với việc đạt được năng lực Block 4 liên tục bị trì hoãn và hiện được lên kế hoạch vào đầu những năm 2030, rất có thể Trung Quốc sẽ triển khai tiêm kích thế hệ thứ sáu trước khi Mỹ kịp đưa dòng tiêm kích thế hệ thứ năm chủ lực của mình đạt chuẩn yêu cầu.
Những rắc rối lớn do sự chậm trễ của AN/APG-85 chỉ là một trong nhiều vấn đề nghiêm trọng với các hệ thống phụ then chốt đã làm suy yếu nghiêm trọng tiềm năng chiến đấu của hạm đội F-35, biến chương trình này thành tâm điểm của những tranh cãi và chỉ trích gay gắt từ cả giới chức quân sự lẫn dân sự.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
