Rạn san hô tại khu vực ven biển miền Trung đang được phục hồi thông qua nhiều hoạt động thực địa, trong đó có việc loại bỏ hàng trăm kg rác thải, lưới ma và gỗ chìm, đồng thời tái trồng các mảnh san hô được giải cứu.
Theo đánh giá môi trường dưới nước của Zannier Bãi San Hô và Trung tâm Cứu hộ Động vật biển SASA (SASA Marine Animals Rescue Center), ba khu vực rạn san hô có tổng diện tích khoảng 26.000 m², trong đó san hô bao phủ 60% diện tích. Tuy nhiên, cơ cấu san hô cho thấy sự chênh lệch đáng kể: 99% là san hô mềm, trong khi san hô tạo rạn chỉ chiếm khoảng 1%.
Khảo sát ghi nhận hơn 40 loài san hô tạo rạn và 20 loài san hô mềm. Các quần thể san hô tạo rạn khi đó còn tương đối non, kích thước nhỏ và phân bố thưa, cho thấy hệ sinh thái vẫn cần những biện pháp bảo tồn và phục hồi lâu dài.
Trong tháng 6/2026, SASA trở lại Zannier Bãi San Hô để tiếp tục chương trình bảo tồn. Một trong những nhiệm vụ được ưu tiên là làm sạch rạn san hô. Khoảng 180 kg lưới ma, rác thải nhựa và rác vụn cùng 250 kg gỗ chìm đã được thu gom khỏi khu vực rạn.
Lưới ma là một trong những mối đe dọa đối với hệ sinh thái biển bởi chúng có thể tiếp tục mắc, cuốn hoặc làm tổn thương các sinh vật biển ngay cả sau khi bị bỏ lại dưới nước. Việc loại bỏ các vật liệu này giúp giảm áp lực trực tiếp lên rạn san hô và các loài sinh vật sống xung quanh.
Bên cạnh dọn rác, nhóm bảo tồn cũng tiến hành kiểm soát một số sinh vật có khả năng gây tổn hại cho san hô. Trong đó, 11 con sao biển gai (Crown of Thorns Starfish - COTS) và khoảng 1.000 ốc Drupella đã được loại bỏ khỏi khu vực.
Sao biển gai và ốc Drupella đều có thể ăn mô san hô, vì vậy sự gia tăng số lượng của chúng có thể tạo thêm áp lực lên những quần thể san hô vốn đang chịu nhiều tác động từ môi trường.
Hoạt động phục hồi san hô cũng được triển khai song song. Khoảng 200 m² san hô được giải cứu từ lưới ma và gỗ chìm đã được đưa vào chương trình trồng lại bằng các phương pháp vi phân mảnh và phân mảnh lớn (micro- và macro-fragmentation). Các chi san hô được sử dụng gồm Acropora, Pocillopora, Turbinaria và Montipora.
Một khu vườn san hô rộng 100 m² với 5 vùng cấu trúc cũng được thiết lập, quy tụ nhiều loài như Euphyllia và Goniopora. Các phao neo bảo vệ được lắp đặt quanh khu vực trồng san hô nhằm hạn chế nguy cơ tác động từ hoạt động trên biển. Thông tin về khu vực bảo vệ cũng được truyền đạt tới ngư dân địa phương.
Theo đơn vị thực hiện, những dấu hiệu phục hồi bước đầu được ghi nhận thông qua sự gia tăng số lượng quần thể san hô, mức độ đa dạng loài được cải thiện và màu sắc của rạn trở nên phong phú hơn.
Trong giai đoạn tiếp theo, Zannier Bãi San Hô và SASA dự kiến mở rộng hoạt động trồng san hô sang các khu vực khác, đồng thời tăng cường theo dõi hệ sinh vật biển và sức khỏe rạn. Hai bên cũng hướng tới các chương trình giáo dục cộng đồng và nâng cao nhận thức về bảo tồn biển.
Đại diện Zannier Bãi San Hô cho rằng việc kết hợp nguồn lực và chuyên môn giữa doanh nghiệp du lịch và tổ chức bảo tồn có thể góp phần tạo ra những tác động tích cực đối với hệ sinh thái biển, đồng thời giúp du khách hiểu rõ hơn về giá trị và sự mong manh của rạn san hô.
Trong khi đó, Chiến Lê, nhà sáng lập SASA, cho biết các hoạt động hợp tác thời gian qua đã tạo ra những kết quả có thể đo lường, từ giảm các loài xâm lấn đến tái trồng những mảnh san hô được giải cứu.
Zannier Bãi San Hô cho biết khu nghỉ dưỡng bắt đầu hoạt động từ tháng 12/2020 trên diện tích 98 ha tại khu vực ven biển Đắk Lắk. Theo thông tin từ đơn vị, 97% diện tích khu nghỉ dưỡng được bao phủ bởi thảm thực vật bản địa. Nơi đây hiện có 655 tấm pin năng lượng mặt trời, lượng tiêu thụ năng lượng được cho biết đã giảm 30% kể từ năm 2022 và triển khai các hoạt động hạn chế đồ nhựa sử dụng một lần.
Khu nghỉ dưỡng cũng cho biết đã tái chế 100% rác thải thực phẩm và triển khai chương trình bảo tồn san hô từ năm 2023.
Trung tâm Cứu hộ Động vật biển SASA được thành lập năm 2018 bởi Chiến Lê, hoạt động trong các lĩnh vực cứu hộ, phục hồi và bảo tồn sinh vật biển tại Việt Nam. Tổ chức triển khai các dự án bảo tồn thực địa, nghiên cứu khoa học và giáo dục cộng đồng, hướng tới phục hồi các hệ sinh thái ven biển.
Với các hệ sinh thái rạn san hô, quá trình phục hồi thường đòi hỏi thời gian dài cùng việc theo dõi liên tục. Việc làm sạch rạn, kiểm soát các tác nhân gây hại, tái trồng san hô và bảo vệ những khu vực phục hồi vì thế được xem là những mắt xích quan trọng trong quá trình duy trì sức khỏe của hệ sinh thái biển.
Phụng Hiểu
