Khi thận khỏe mạnh, thận có chức năng lọc máu bằng cách loại bỏ dịch thừa, khoáng chất và chất thải. Tuy nhiên, khi thận bị suy yếu, các chất thải có hại tích tụ trong cơ thể và dịch thừa bị giữ lại, làm thay đổi hình dạng, lượng nước tiểu và số lần đi tiểu. Vậy nước tiểu màu gì khi bị suy thận?
Màu nước tiểu là gì?
Màu nước tiểu là một trong những công cụ giúp chẩn đoán tình trạng sức khỏe. Từ mức độ hydrat hóa đến nồng độ của một số chất trong cơ thể. Màu nước tiểu bình thường dao động từ trong suốt đến vàng nhạt, chủ yếu đến từ lượng chất lỏng bạn uống. Chất lỏng gây loãng sắc tố màu vàng có trong nước tiểu. Uống càng nhiều nước, màu nước tiểu sẽ càng trong. Ngược lại, màu vàng của nước tiểu sẽ đậm hơn khi uống ít nước.
Các loại thực phẩm như củ cải đường, quả mâm xôi có thể làm nước tiểu chuyển sang màu hồng hoặc đỏ. Ngoài ra, tác dụng phụ của một số loại thuốc cũng làm nước tiểu có màu cam hoặc xanh.
Màu sắc nước tiểu có ý nghĩa gì với sức khỏe con người?
Các màu của nước tiểu thường xuyên thay đổi. Một số thực phẩm, bệnh lý và thuốc có thể làm nước tiểu chuyển sang màu hồng, đỏ, cam, nâu, xanh lá cây, xanh dương, tím và đen.
Màu nước tiểu bất thường là dấu hiệu cảnh báo tình trạng sức khỏe. Ví dụ, nhiễm khuẩn đường tiết niệu làm nước tiểu có màu trắng đục. Sỏi thận, ung thư đường tiết niệu đôi khi làm nước tiểu có màu đỏ.
Bảng màu nước tiểu tổng quan
Dưới đây là một số thông tin cơ bản về nguyên nhân về màu của nước tiểu. Màu sắc có thể khác nhau đối với mỗi người.
1. Trong suốt, không màu
Trung bình mỗi người nên uống đủ 1,5 – 2 lít nước/ngày. Nếu uống hơn lượng nước khuyến cáo, nước tiểu sẽ trong suốt, không màu. Tình trạng này không phải vấn đề y tế đáng lo ngại và chỉ xảy ra trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nếu không uống nhiều nước nhưng nước tiểu vẫn trong suốt và không màu, đây có thể là biểu hiện của bệnh đái tháo nhạt.
2. Vàng
Vàng nhạt: màu sắc này cho thấy cơ thể khỏe mạnh, uống đủ nước. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể mắc bệnh ngay cả khi nước tiểu có màu này.
Vàng đậm: màu sắc cho thấy cơ thể bình thường nhưng cần bổ sung nước. Cơ thể bạn có dấu hiệu mất nước nếu màu nước tiểu chuyển sang màu nâu vàng hoặc màu hổ phách.
Vàng chanh: màu của nước tiểu tương tự như màu của đèn neon và bạn cần bổ sung nước. Bên cạnh đó, nước tiểu cũng có thể chuyển sang màu vàng chanh khi bạn sử dụng nhiều vitamin B2.
3. Cam
Khi cơ thể không được cung cấp đủ nước, màu nước tiểu sẽ chuyển sang vàng đậm hoặc cam. Bên cạnh đó, nguyên nhân làm nước tiểu màu cam còn đến từ:
Các loại thuốc: Phenazopyridine và một số loại thuốc trị táo bón, thuốc hóa trị ung thư.
Vitamin A, B.
Dấu hiệu của các bệnh ở gan hoặc ống mật, đặc biệt nếu đi tiêu phân có màu sáng hơn bình thường.
4. Hồng hoặc đỏ
Nước tiểu màu đỏ không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Nước tiểu màu đỏ hoặc hồng có thể do:
Máu: các tình trạng có thể làm hồng cầu xuất hiện trong nước tiểu gồm: nhiễm khuẩn, ung thư đường tiết niệu, tăng sinh tuyến tiền liệt, sỏi thận…
Thực phẩm: củ cải đường, quả mâm xôi…
Các loại thuốc: thuốc điều trị bệnh lao rifampin (Rifadin, Rimactane), thuốc giảm đau đường tiết niệu phenazopyridine (Pyridium), thuốc táo bón chứa senna làm nước tiểu có màu đỏ hoặc hồng.
5. Trắng (sữa)
Nước tiểu có màu trắng sữa xuất phát từ nhiều nguyên nhân gồm:
Viêm tuyến tiền liệt: ở nam giới, nước tiểu màu trắng sữa có thể do viêm tuyến tiền liệt. Tình trạng viêm nhiễm kích thích cơ quan này tiết dịch. Cơ trơn co bóp khiến dịch rò rỉ lẫn với nước tiểu nên có màu trắng như sữa.
Nhiễm khuẩn đường tiết niệu: vi khuẩn xâm nhập từ đường niệu đạo đi vào bàng quang, niệu quản và thận. Nhiễm khuẩn đường tiết niệu có thể gây tiểu nhiều, nước tiểu đục hoặc đổi màu ở cả nam và nữ.
Viêm niệu đạo do lậu cầu: đây là bệnh tình dục phổ biến và nguy hiểm. Với các triệu chứng như: tiết dịch niệu đạo màu trắng đục, tiểu nhiều lần, tiểu ra máu.
Xuất tinh ngược dòng: nam giới xuất tinh nhưng tinh dịch bị cơ vòng giữ lại và đi vào bàng quang. Tinh dịch sau đó sẽ lẫn với nước tiểu thoát ra ngoài gây nên hiện tượng màu nước tiểu trắng đục.
6. Xanh
Nước tiểu có màu xanh vàng, xanh lục hay xanh lam thường ít gặp. Nước tiểu có màu xanh lam, xanh lục thường không phổ biến, những nguyên nhân gây ra gồm:
- Thuốc nhuộm: thuốc nhuộm được sử dụng cho một số xét nghiệm ở thận và bàng quang làm nước tiểu có màu xanh.
- Các loại thuốc: thuốc trị trầm cảm amitriptyline, thuốc điều trị loét và trào ngược dạ dày cimetidine (Tagamet HB), thuốc giảm các triệu chứng viêm khớp indomethacin (Indocin, Tivorbex) có thể làm nước tiểu chuyển sang màu xanh lục.
- Các vấn đề sức khỏe: nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc bệnh tăng canxi máu lành tính hiếm gặp có thể làm nước tiểu màu xanh.
Ngoài ra, nước tiểu có màu xanh vàng rất hiếm gặp.
7. Màu nâu đen hoặc nâu sẫm
Nước tiểu màu nâu có thể do:
- Thực phẩm: ăn nhiều đậu fava, đại hoàng hoặc lô hội có thể làm nước tiểu có màu nâu sẫm.
- Các loại thuốc: chloroquine và primaquine dùng điều trị và ngừa bệnh sốt rét; kháng sinh metronidazole (Flagyl, Metrocream và những loại khác); nitrofurantoin; thuốc trị táo bón chứa senna; thuốc giãn cơ Methocarbamol (Robaxin); thuốc điều trị động kinh phenytoin (Dilantin, Phenytek); thuốc làm giảm cholesterol.
- Các vấn đề sức khỏe: một số rối loạn về gan, thận và bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu có thể khiến nước tiểu màu nâu sẫm.
- Tập thể dục cường độ mạnh: chấn thương cơ do tập thể dục quá sức có thể làm nước tiểu có màu nâu.
8. Màu tím hoặc đen
Màu tím là màu có hội chứng được đặt theo tên của nó – hội chứng túi nước tiểu màu tím. Trường hợp này hiếm gặp, xảy ra khi người bệnh có ống thông tiểu, nước tiểu chứa vi khuẩn indirubin.
Trong khi nước tiểu màu đen có thể là dấu hiệu của tình trạng di truyền hiếm gặp alkaptonuria hoặc cơ thể không phân hủy một số protein.
Một số triệu chứng đi kèm với màu nước tiểu
Tình trạng sức khỏe đang gặp vấn đề không chỉ biểu hiện ở màu sắc nước tiểu mà còn đi kèm với các triệu chứng khác như:
1. Nước tiểu có cặn
Cặn trong nước tiểu thường là các hạt sạn hoặc chất nhầy cực nhỏ, được phát hiện khi người bệnh xét nghiệm nước tiểu. Cặn trong nước tiểu thường gặp ở người bị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI).
2. Nước tiểu nổi bọt
Do chế độ ăn uống thừa protein hoặc có vấn đề về thận.
3. Nước tiểu có mùi hôi, tanh, khai nồng
Nước tiểu thường không có mùi nồng. Tuy nhiên, măng tây, thuốc bổ sung vitamin B6 có thể làm thay đổi mùi nước tiểu. Mặt khác, khi cơ thể mất nước, nước tiểu sẽ đặc và có mùi amoniac nồng nặc.
4. Nước tiểu có váng mỡ
Được gây ra bởi bệnh cầu thận, nhiễm trùng đường tiết niệu.
5. Nước tiểu có máu
Những bất thường ở thận và đường tiết niệu khiến tế bào hồng cầu đi qua cầu thận vào nước tiểu.
6. Nước tiểu có mùi ngọt
Đây là một trong những triệu chứng của bệnh tiểu đường, gan, nhiễm trùng đường tiết niệu, rối loạn di truyền hiếm gặp.
7. Cảm giác bỏng rát khi đi tiểu
Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng đường tiết niệu, bệnh về thận.
Tóm lại, bệnh thận thường diễn tiến âm thầm và không gây đau đớn cho đến giai đoạn muộn. Việc quan sát những thay đổi nhỏ nhất trong nước tiểu chính là cách "tầm soát" sớm nhất để bảo vệ bộ lọc quý giá của cơ thể.
Nguyễn Phượng
Theo BVĐK Tâm Anh
