Tờ Wall Street Journal ngày 4/3 nhận định, Nga là một trong những bên hưởng lợi lớn nhất trong giai đoạn đầu của cuộc đối đầu quân sự quy mô nhất giữa Mỹ và Iran trong nhiều thập kỷ, khi tên lửa của Iran làm cạn kiệt kho dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot mà Ukraine cần cho mục đích phòng thủ của nước này.
Ngay cả trước chiến dịch tấn công Iran, tình trạng tắc nghẽn trong quá trình sản xuất hệ thống Patriot của Mỹ đã làm cạn kiệt nguồn dự trữ của Ukraine và khiến các đồng minh châu Âu phải chờ đợi nhiều năm. Sự thiếu hụt đó đã cho phép Nga xuyên thủng các lỗ hổng trong hệ thống phòng không của Ukraine.
Hiện tại, Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh đã phóng hàng trăm tên lửa đánh chặn để đẩy lùi các đợt tấn công trả đũa bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran. Các nhà phân tích ước tính rằng các quốc gia vùng Vịnh chỉ còn đủ tên lửa đánh chặn hoạt động trong vài ngày nếu bị tấn công liên tục; điều này có thể buộc Washington phải rút tên lửa từ các kho dự trữ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và các khu vực khác, làm suy yếu thế trận trên tiền tuyến của nước này ở những nơi khác.
Tướng Dan Caine - Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ - cho biết vào ngày 4/3 rằng Iran đã phóng hơn 500 tên lửa đạn đạo và 2.000 UAV kể từ thời điểm bắt đầu chiến dịch trả đũa. Ông nói rằng Mỹ có đủ đạn dược để chống Iran.
'Vấn đề sống còn' với Ukraine
Theo Wall Street Journal, toàn bộ sản lượng Patriot PAC-3 - tên lửa đánh chặn tiên tiến nhất của hãng Lockheed Martin tại Mỹ vào năm 2025 - chỉ là hơn 600 chiếc. Thông thường, cần ít nhất hai tên lửa đánh chặn Patriot để phá hủy một tên lửa đạn đạo duy nhất, nhưng cần thêm chiếc thứ ba hoặc nhiều hơn nếu hai chiếc đầu tiên thất bại. Việc sản xuất một tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD không hề dễ dàng và có thể mất nhiều tháng, với các linh kiện đến từ khắp nước Mỹ và thậm chí từ Tây Ban Nha.
“Đối với chúng tôi, đây là vấn đề sống còn”, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói về các tên lửa đánh chặn. Ông nói với các phóng viên vào ngày 2/3 rằng ông đã liên hệ với các đối tác châu Âu tài trợ cho việc cung cấp vũ khí cho Ukraine để hỏi liệu cuộc xung đột với Iran có làm hạn chế thêm việc giao hàng hay không.
Đại tá Pavlo Yelizarov - Phó Tư lệnh Không quân Ukraine - cho biết mối đe dọa lớn nhất đối với Ukraine là các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga, và giải pháp duy nhất là hệ thống Patriot. Theo tình báo Ukraine và phương Tây, Nga hiện có khả năng sản xuất khoảng 80 tên lửa đạn đạo mỗi tháng.
Không quân Ukraine ước tính họ cần ít nhất 60 tên lửa đánh chặn PAC-3 mỗi tháng chỉ để ngăn chặn các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga.
Hồi tháng 2, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius đã kêu gọi các đồng minh NATO tại châu Âu quyên góp tên lửa để đáp ứng nhu cầu đó, sau lời kêu gọi tha thiết của người đồng cấp Ukraine Mykhailo Fedorov. Tuy nhiên, chỉ có 5 tên lửa được cam kết chắc chắn (từ phía Đức) là dấu hiệu cho thấy kho dự trữ của NATO đã cạn kiệt đến mức nào.
Theo các nhà đàm phán châu Âu và Ukraine, tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn có thể gây nguy hiểm cho các cuộc đàm phán hòa bình vì các đảm bảo an ninh của phương Tây dành cho Ukraine bao gồm việc tăng cường hệ thống phòng không của Kyiv.
Khi được đề nghị bình luận, Phó thư ký báo chí Nhà Trắng Anna Kelly đã dẫn lại những phát ngôn công khai của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social, ông Trump đổ lỗi cho cựu Tổng thống Joe Biden vì đã cung cấp cho Ukraine một lượng lớn vũ khí hiện đại.
Theo Wall Street Journal, hệ thống Patriot đã là tiêu chuẩn vàng của hệ thống phòng không phương Tây trong suốt 4 năm xung đột ở Ukraine. Hệ thống tinh vi này rất khó bị đối phương phá hủy vì nó được trải rộng trên một khu vực lớn. Lực lượng phòng không Ukraine đã sử dụng Patriot để bắn hạ các tên lửa siêu thanh của Nga, đặc biệt là khi chúng giảm tốc độ lúc lao xuống.
Mặc dù nhu cầu về hệ thống Patriot rất cao, nhưng sản lượng chỉ tăng lên một cách khiêm tốn. Hệ thống này được sản xuất bởi Raytheon; với các tên lửa đánh chặn được chế tạo bởi Lockheed Martin, và công ty đã mở rộng sản lượng lên khoảng 600 chiếc mỗi năm. Lockheed cho biết họ đang nỗ lực tăng sản lượng hàng năm lên tới 2.000 tên lửa đánh chặn vào cuối năm 2030.
Công ty cũng cho biết họ có thể ngừng đặt hàng linh kiện từ một số nhà cung cấp hoạt động kém hiệu quả hoặc tìm các công ty khác có khả năng sản xuất máy móc phức tạp cần thiết để chế tạo một quả tên lửa có khả năng theo dõi và đánh chặn một vật thể bay tới với tốc độ vài trăm dặm một giờ - một kỳ tích kỹ thuật mà các nhà phân tích quốc phòng ví như "bắn một viên đạn bằng một viên đạn khác".
“Tốc độ sản xuất hiện tại kết hợp với tình hình tiêu hao gần đây không phải là điềm tốt cho nhu cầu phòng không ngày càng tăng của Ukraine”, Michael Kofman - chuyên gia cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế ở Washington - cho biết.
'Sai lầm chiến lược lớn' của NATO
Theo Fabian Hoffmann - nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Oslo (Na Uy), một phần vấn đề nằm ở việc ngành công nghiệp quốc phòng vẫn ngần ngại đầu tư mạnh vào các dây chuyền sản xuất mới nếu không có các hợp đồng dài hạn được chính phủ đảm bảo.
Tổng thống Mỹ Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio đều thừa nhận sự căng thẳng này trong tuần này.
Ông Rubio nói với các phóng viên rằng Mỹ chỉ sản xuất "6 hoặc 7" tên lửa đánh chặn mỗi tháng, trong khi Iran sản xuất hơn 100 tên lửa trong cùng thời gian đó.
Theo các quan chức Đức, Đức - quốc gia ủng hộ Ukraine nhiều nhất tại châu Âu - đã đặt mua 8 hệ thống Patriot mới vào năm 2024 với giá khoảng 2 tỷ euro mỗi hệ thống, nhưng cho đến nay vẫn chưa được xác nhận về ngày giao hàng dự kiến.
Các quan chức này cũng thừa nhận, Đức đã chuyển phần lớn các hệ thống tác chiến của mình sang Ukraine và sườn phía đông của NATO, khiến bản thân nước Đức trở nên dễ bị tổn thương trước các cuộc không kích.
Theo các quan chức tình báo và quốc phòng, các đối thủ của NATO đang theo dõi sát sao chi tiêu cho các tên lửa đánh chặn. Học thuyết quân sự của họ ngày càng nhấn mạnh việc sản xuất hàng loạt UAV và tên lửa đạn đạo giá rẻ được thiết kế để áp đảo kho dự trữ của phương Tây.
Nico Lange - một cựu quan chức quốc phòng cấp cao của Đức - nhận định, Mỹ và châu Âu đã phạm một sai lầm chiến lược lớn khi không mở rộng sản xuất hệ thống phòng không mặt đất sớm hơn và trên quy mô lớn. “Họ [đối thủ] đã có 4 năm để làm điều đó”, Lange nói. “Giờ đây chúng ta [NATO] dễ bị tổn thương và mọi người đều biết điều đó.”
Quân đội Mỹ đã điều chỉnh học thuyết của mình cho phù hợp. Theo Colby Badhwar - một nhà phân tích an ninh người Canada, phòng không nhằm mục đích kéo dài thời gian cho các hoạt động tấn công nhằm vô hiệu hóa khả năng phóng tên lửa của đối phương.
Mỹ và Israel đang chạy đua để phá hủy các kho tên lửa và bệ phóng của Iran trước khi chúng làm quá tải hệ thống phòng thủ của các đồng minh, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho biết tại một cuộc họp báo hôm 2/4, mô tả cách tiếp cận này là "bắn vào cung thủ thay vì bắn vào mũi tên".
Wall Street Journal đưa tin, để giảm thiểu tình trạng thiếu hụt, vào năm 2024, Đức đã khuyến khích nhà sản xuất tên lửa châu Âu MBDA thành lập cơ sở sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot tại bang Bavaria (Đức) chung với Raytheon.
Theo Günter Abel - phát ngôn viên của MBDA, các nước NATO đã đặt mua 1.000 tên lửa, dự kiến việc giao hàng sẽ bắt đầu vào đầu năm tới. Công ty đã cam kết đầu tư 500 triệu euro để mở rộng năng lực sản xuất ngay cả trước khi giao hàng đợt đầu tiên, nhằm đáp ứng nhu cầu trong tương lai.
Duy Nguyễn
Theo Wall Street Journal
