Hệ thống ít được chú ý
Trong xung đột tại Ukraine, bên cạnh các đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo, Nga còn triển khai một thành phần khác ít được nhắc đến hơn: tổ hợp tên lửa hành trình Iskander-K. Dù thường bị "lu mờ" bởi phiên bản đạn đạo Iskander-M, hệ thống này lại đặt ra thách thức riêng đối với các mục tiêu phía sau chiến tuyến.
Iskander-K được đưa vào biên chế từ giữa những năm 2010, muộn hơn khoảng một thập kỷ so với Iskander-M, với vai trò bổ sung năng lực tấn công chính xác tầm xa ở độ cao thấp. Hai loại tên lửa chính là 9M728 và đặc biệt là 9M729 - biến thể được cho là có tầm bắn từ khoảng 1.500 đến 2.000 km.
Với tầm hoạt động này, nhiều mục tiêu quan trọng trên khắp châu Âu có thể nằm trong phạm vi tác chiến nếu triển khai từ lãnh thổ Nga. Điểm đáng chú ý là các bệ phóng của Iskander-K có tính cơ động cao, có thể di chuyển cùng lực lượng trên bộ và tái triển khai nhanh chóng, kể cả bằng đường không.
Tấn công thấp, khó phát hiện
Khác với tên lửa đạn đạo bay theo quỹ đạo cao và dễ bị radar cảnh báo sớm phát hiện, tên lửa hành trình của Iskander-K bay ở độ cao thấp, bám địa hình và có thể thay đổi đường bay linh hoạt. Điều này khiến việc phát hiện và theo dõi trở nên khó khăn hơn đáng kể.
Dù tốc độ chậm hơn và về lý thuyết dễ bị đánh chặn nếu bị phát hiện, lợi thế lớn của Iskander-K nằm ở khả năng "lọt lưới" phòng không. Với sai số vòng tròn xác suất (CEP) ước tính chỉ khoảng 5-10 m, hệ thống có thể thực hiện các đòn tấn công chính xác vào mục tiêu cố định có giá trị cao như căn cứ quân sự, kho hậu cần hay trung tâm chỉ huy.
Trong kịch bản xung đột quy mô lớn tại châu Âu, Iskander-K được dự đoán sẽ phối hợp với Iskander-M để tạo ra các đòn tấn công hỗn hợp. Việc phải đồng thời đối phó với cả tên lửa đạn đạo tốc độ cao và tên lửa hành trình bay thấp sẽ gây áp lực lớn lên hệ thống phòng không, buộc đối phương phải phân tán nguồn lực đánh chặn.
Ngoài ra, việc sử dụng bệ phóng mặt đất giúp giảm phụ thuộc vào máy bay hoặc tàu chiến, đồng thời cho phép phân tán lực lượng trên diện rộng, tăng khả năng sống sót trước các đòn phản công.
Tác động tới cán cân phòng thủ và triển vọng tương lai
Sự gia tăng vai trò của Iskander-K diễn ra trong bối cảnh năng lực phòng không của nhiều nước NATO bị suy giảm do chuyển giao khí tài cho Ukraine. Các hệ thống như MIM-104 Patriot đã được triển khai với cường độ cao, kéo theo việc tiêu hao đáng kể tên lửa đánh chặn và nguồn lực kỹ thuật.
Điều này tạo ra khoảng trống nhất định trong năng lực phòng thủ, đặc biệt trước các mối đe dọa đa dạng như tên lửa hành trình tầm xa. Nếu các hệ thống phòng không trọng yếu bị vô hiệu hóa trước, khả năng thành công của các đòn tấn công tiếp theo bằng Iskander-K có thể tăng lên đáng kể.
Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các hệ thống mới như Oreshnik càng làm tăng tính phức tạp của môi trường tác chiến. Việc kết hợp nhiều loại vũ khí với đặc tính khác nhau cho thấy xu hướng phát triển các đòn tấn công đa lớp, nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng thủ.
Một yếu tố khác khiến Iskander-K được chú ý là khả năng mang đầu đạn đặc biệt, bao gồm cả đầu đạn hạt nhân chiến thuật, dù kịch bản này chưa xuất hiện trong xung đột hiện tại. Tuy nhiên, chỉ riêng khả năng này cũng đủ làm tăng mức độ răn đe của hệ thống.
Trong bối cảnh đó, Iskander-K không chỉ là một phương tiện tấn công bổ trợ, mà đang dần trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc tác chiến tầm xa của Nga. Sự kết hợp giữa tầm bắn xa, độ chính xác cao và khả năng khó phát hiện khiến hệ thống này tiếp tục là một thách thức đáng kể đối với các chiến lược phòng thủ hiện đại.
Quang Hưng (Theo Military Watch)
