Loài cây được nhắc tới là đinh lăng.
Cây đinh lăng được người dân ví như "nhân sâm của người nghèo" nhờ những công dụng bồi bổ sức khỏe, tăng cường thể lực và hỗ trợ hoạt huyết dưỡng não. Loại cây quen thuộc này đang được các nhà khoa học Việt Nam nghiên cứu phát triển thành sản phẩm trà hòa tan tiện dụng, mở ra hướng nâng cao giá trị cho dược liệu Việt và tạo sinh kế bền vững cho người trồng.
Cây đinh lăng lá nhỏ (Polyscias fruticosa) là dược liệu phổ biến ở nhiều địa phương. Các nghiên cứu trước đây cho thấy dịch chiết từ cây đinh lăng có nhiều hoạt tính sinh học như tăng cường miễn dịch, kháng khuẩn, kháng virus, chống viêm, chống oxy hóa, hỗ trợ giảm đường huyết và giảm đau.
Đặc biệt, rễ đinh lăng chứa hàm lượng saponin cao (nhóm hoạt chất cũng được tìm thấy trong nhân sâm). Chính vì vậy, trong nhiều trường hợp, đinh lăng được xem là nguồn nguyên liệu thay thế phù hợp, dễ tiếp cận và có giá thành thấp hơn.
Theo danh mục dược liệu có tiềm năng phát triển do Bộ Y tế ban hành, đinh lăng nằm trong nhóm 40 loài dược liệu có triển vọng khai thác và mở rộng thị trường.
Nhóm nghiên cứu do ThS. Trần Thị Linh Giang, Viện Khoa học sự sống (trước đây là Viện Sinh học nhiệt đới), chủ trì đã triển khai đề tài "Nghiên cứu quy trình sản xuất bột và trà hòa tan từ dịch ly trích cây đinh lăng lá nhỏ", trên cơ sở hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với tỉnh Trà Vinh (cũ).
Một trong những kết quả nổi bật của đề tài là xây dựng thành công quy trình chiết xuất nhằm thu nhận hàm lượng saponin triterpenoid cao nhất từ cây đinh lăng lá nhỏ.
Theo đó, nhóm nghiên cứu xác định được các điều kiện tối ưu gồm kích thước nguyên liệu 0,25 mm, sử dụng dung môi ethanol 80%, tỷ lệ nguyên liệu và dung môi 1/10, thời gian chiết 24 giờ và thực hiện hai lần chiết. Quy trình này giúp nâng cao hiệu quả thu hồi hoạt chất có giá trị sinh học.
Từ dịch chiết thu được, các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu quy trình sản xuất bột hòa tan bằng công nghệ sấy phun. Công nghệ này cho phép chuyển dịch chiết thành dạng bột mịn, dễ bảo quản và thuận tiện trong sử dụng.
Nhóm nghiên cứu cũng hoàn thiện công thức sản xuất trà hòa tan chứa cao chiết đinh lăng với tỷ lệ phối trộn phù hợp giữa các thành phần phụ trợ, tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định và đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm.
Kết quả kiểm nghiệm cho thấy trà hòa tan có màu vàng sáng, dạng bột tơi xốp, không vón cục. Khi pha với nước ấm, sản phẩm tan hoàn toàn, tạo nước trà màu vàng nhạt trong, có hương thơm đặc trưng của đinh lăng.
Theo các nhà khoa học, việc phát triển thành công sản phẩm trà hòa tan từ đinh lăng không chỉ giúp đa dạng hóa các sản phẩm chế biến sâu từ dược liệu mà còn mở ra cơ hội xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho cây đinh lăng.
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy tiềm năng khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên dược liệu trong nước thông qua ứng dụng khoa học công nghệ, góp phần phát triển ngành dược liệu theo hướng hiện đại, bền vững và gắn với nhu cầu thị trường.
Ngọc Minh
