Những bằng chứng mới
Một bức ảnh chụp tiêm kích J-10CE lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc đã hé lộ những bằng chứng đầu tiên về việc Uzbekistan thu mua dòng khí tài này.
Dù mới chỉ có một bức ảnh duy nhất, nhiều nhà phân tích chuyên sâu — tiêu biểu như tài khoản Hûrin — cho rằng chiếc tiêm kích này nhiều khả năng cao dành riêng cho quốc gia Trung Á nói trên.
Chất lượng bức ảnh chưa đủ để coi là bằng chứng không thể chối cãi, nhưng trong các cuộc thảo luận chuyên môn, giới phân tích đã chỉ ra nhiều điểm đáng chú ý: chiếc J-10CE này thiếu hệ thống tiếp nhiên liệu trên không — tính năng vốn được trang bị trên tất cả các tiêm kích xuất xưởng mới thuộc dòng này. Bên cạnh đó, các ký hiệu kỹ thuật và định dạng chữ viết trên thân máy bay cũng có sự khác biệt nhất định.
Đáng chú ý, bức ảnh xuất hiện hoàn toàn trùng khớp với thông tin từ trang Defence Security Asia. Trước đó vào cuối tháng 7, dựa trên các nguồn tin riêng, trang này đưa tin Uzbekistan đã ký hợp đồng mua 24 chiếc J-10CE từ mùa hè năm 2025. Hiện Tashkent đang chờ bàn giao lô tiêm kích này, và chiếc máy bay lộ diện trong ảnh có thể thuộc đợt giao hàng thứ hai.
Tờ Defense Express lưu ý rằng cả Tashkent lẫn Bắc Kinh đều chưa chính thức công bố bất kỳ thỏa thuận nào. Mặc dù vậy, các cuộc thảo luận xung quanh thương vụ mua sắm này trên thực tế đã diễn ra vô cùng sôi nổi từ năm 2025.
Nếu thông tin trên được xác thực, điều đó đồng nghĩa với việc Nga lại tiếp tục mất đi một thị trường vũ khí quan trọng. Thực tế này diễn ra bất chấp ảnh hưởng sâu rộng của Moscow tại khu vực, cũng như hợp đồng cung cấp tiêm kích Su-30SM tưởng chừng đã hoàn tất vào năm 2019.
Nguyên nhân bắt nguồn từ việc toàn bộ lực lượng không quân chiến đấu của Uzbekistan hiện chỉ vỏn vẹn gồm 12 tiêm kích MiG-29 và 12 cường kích Su-25 còn khả năng hoạt động. Năm 2017, Nga và Uzbekistan từng đàm phán mua sắm Su-30 nhằm thay thế dàn máy bay cũ kỹ này. Đến năm 2019, truyền thông nhà nước Nga đưa tin Tashkent đã gửi yêu cầu chính thức, và hai bên thậm chí tính đến phương án tài trợ thương vụ thông qua các khoản tín dụng.
Tuy nhiên, Uzbekistan sau đó đã chấm dứt đàm phán và chuyển hướng sang hợp tác quốc phòng chặt chẽ hơn với Trung Quốc, bao gồm cả lĩnh vực hàng không. Trước đó, Tashkent vốn đã đưa vào biên chế các hệ thống tên lửa phòng không mặt đất của Trung Quốc như HQ-9, HQ-12 và FM-90. Không dừng lại ở đó, họ cũng từng từ chối đề xuất máy bay vận tải quân sự từ Nga để chọn dòng C-390 Millennium của Brazil nhằm thay thế dàn An-12 đã già cỗi.
So sánh giữa Su-30SM và J-10CE
Việc Uzbekistan chuyển hướng từ Su-30SM sang J-10CE phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong tư duy quân sự lẫn tính toán kinh tế của Tashkent.
Đặt lên bàn cân, Su-30SM của Nga là dòng tiêm kích hạng nặng hai động cơ, thiết kế cho nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không và tấn công tầm xa với tải trọng vũ khí lên tới 8 tấn. Tuy nhiên, Su-30SM vẫn phụ thuộc vào radar PESA N011M Bars — một công nghệ quét thụ động thế hệ cũ khiến máy bay dễ bộc lộ diện tích phản xạ radar lớn và kém linh hoạt trong môi trường tác chiến điện tử hiện đại. Hơn nữa, chi phí vận hành một cỗ máy hai động cơ cồng kềnh như Su-30SM đòi hỏi ngân sách bảo dưỡng rất tốn kém.
Nối tiếp đà đẩy lui các hệ thống phòng không Nga khỏi Uzbekistan trước đó, J-10CE của Trung Quốc mang lại một lựa chọn kinh tế và hiện đại hơn đáng kể. Do không quân Uzbekistan đã quen thuộc với các dòng máy bay hạng trung như MiG-29, J-10CE — một tiêm kích đa năng một động cơ nhỏ gọn — trở thành mảnh ghép thay thế rất tự nhiên.
Dù có tải trọng thấp hơn (khoảng 5,6 đến 6 tấn), J-10CE lại vượt trội về mặt công nghệ nhờ trang bị radar mảng pha chủ động AESA tiên tiến, kết hợp cùng tên lửa không đối không tầm xa PL-15E. Sự kết hợp này mang lại cho J-10CE năng lực tác chiến ngoài tầm nhìn (BVR) vượt trội so với Su-30SM, trong khi chi phí cho mỗi giờ bay lại rẻ hơn nhiều. Việc lựa chọn J-10CE cũng giúp Tashkent dễ dàng tích hợp mạng lưới chia sẻ dữ liệu tác chiến với các hệ thống phòng không HQ-9 và HQ-12 mà họ đã sở hữu từ Trung Quốc.
Quốc Vinh (Theo Defense Express)
