Mới đây, Goldman Sachs công bố một báo cáo khiến thị trường lao động toàn cầu “nóng” lên chỉ sau một đêm. Theo ngân hàng đầu tư hàng đầu thế giới này, năm 2026 sẽ đánh dấu một làn sóng sa thải mới liên quan trực tiếp đến trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó những công việc lặp đi lặp lại, dựa trên quy tắc và có thể lập trình sẽ chịu tác động nặng nề nhất.
Thông tin lập tức lan rộng trong cộng đồng người lao động, kéo theo hàng loạt câu hỏi đầy lo âu: “Ai sẽ là người tiếp theo?” – “Cơn bão này sẽ lớn đến mức nào?”
Những công việc dựa trên logic lặp lại và quy trình cố định đang ảnh hưởng tới hàng trăm triệu người lao động trên toàn cầu. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh một điều quan trọng: “bị thay thế bởi thuật toán” không đồng nghĩa với “thất nghiệp ngay lập tức”. Đó là một quá trình siết chặt dần dần, giống như việc “tua vít và bàn phím” đang lặng lẽ thay thế đôi tay con người. Vì vậy, đừng hoảng loạn khi nghe đến hai chữ “sa thải”, nhưng cũng đừng xem nhẹ nó.
Lý do cốt lõi của sa thải là AI. AI tạo sinh hiện chỉ tiêu tốn 5–10% chi phí lao động của con người. Trong bối cảnh chi phí vốn và cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp sẽ ưu tiên “khả năng miễn nhiễm chi phí”. Điều thứ hai, nhiều nóm công việc rủi ro cao như văn thư hành chính, chăm sóc khách hàng, kế toán cơ bản, luật sư tập sự, kiểm tra chất lượng trên dây chuyền lắp ráp – tất cả đều có chung đặc điểm: lặp lại, theo quy tắc, có thể mã hóa và tự động hóa.
Năm 2026 được coi là điểm tăng tốc, khi chi phí sử dụng các mô hình AI lớn tiếp tục giảm, và khoản tiết kiệm chi phí bắt đầu được chuyển hóa trực tiếp thành lợi nhuận doanh nghiệp.
Công việc nào sẽ bị thuật toán loại bỏ đầu tiên?
1. Chăm sóc khách hàng qua điện thoại
Nhận dạng giọng nói kết hợp mô hình hóa ý định đã đạt độ chính xác 95%. Một đội AI chăm sóc khách hàng có thể thay thế 8 nhân viên, tiết kiệm chi phí gấp 20 lần. Năm 2026 được dự báo là cao điểm đóng cửa các call center truyền thống.
2. Kế toán cơ bản
Nhận diện hóa đơn, tạo chứng từ, đối chiếu thuế đều đã được tự động hóa. Mô hình “1 kế toán + 1 phần mềm” trở thành tiêu chuẩn, khiến nhu cầu kế toán viên cấp thấp giảm 10–15% mỗi năm.
3. Kiểm tra chất lượng dây chuyền
Với tỷ lệ sai sót dưới 0,5%, một camera có thể thay thế 6 nhân viên QC, hoàn vốn chỉ sau 8 tháng. Công nghệ này đã phổ cập trong ngành điện tử và thực phẩm.
4. Rà soát pháp lý ban đầu
AI có thể kiểm tra 200 trang hợp đồng trong 30 giây, khiến các luật sư trẻ không còn phải “thức trắng đêm”, đồng thời buộc các hãng luật thu hẹp tuyển dụng sinh viên mới.
Ngược lại, đây là những công việc mở ra nhiều triển vọng trong thời đại mới: Huấn luyện & tối ưu mô hình lớn; Quản trị & gắn nhãn dữ liệu; Vận hành & kiểm toán hệ thống AI; Thiết kế tương tác người - máy,... Hãy để AI làm việc lặp lại, còn con người giữ lại phán đoán, giao tiếp và sáng tạo, đó là “cần câu cơm” mới.
Bạn đừng nên cạnh tranh với máy móc về bộ nhớ, hãy cạnh tranh về quy tắc. Hãy chuyển hướng kỹ năng của bạn sang "khả năng phán đoán + giao tiếp + kỹ năng liên ngành". Bạn cũng đừng nên coi "làn sóng sa thải" như một cơn sóng thần; thực ra nó cũng tạo cơ hội trong tương lai. Nếu bạn dành ra 30 giờ mỗi năm để học các công cụ mới, bạn có thể thoát khỏi nguy cơ bị đào thải.
Việc sa thải do trí tuệ nhân tạo không phải là "thất nghiệp đột ngột", mà là "sự tái cấu trúc kỹ năng". Những người đang đối mặt với sự chuyển đổi nghề nghiệp sẽ có công việc mới nếu họ chịu thay đổi.
Ứng Hà Chi
