Trong bức tranh khoa học - công nghệ Việt Nam năm 2025, hình ảnh những nữ tiến sĩ miệt mài trong phòng thí nghiệm, kiên trì với từng dữ liệu đang dần trở nên quen thuộc. Họ không chỉ góp phần tạo ra các công bố quốc tế, bằng sáng chế hay giải thưởng danh giá, mà còn mở ra những hướng đi mới cho nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực.
Từ công nghệ vật liệu y sinh, chỉnh sửa gen cây lúa đến kiểm nghiệm dược và xử lý ô nhiễm môi trường, năm 2025 ghi dấu ấn đậm nét của nhiều nhà khoa học nữ Việt Nam. Không chỉ sở hữu thành tích nghiên cứu ấn tượng, họ còn là biểu tượng của sự bền bỉ, sáng tạo và khát vọng cống hiến trong một lĩnh vực vốn đầy thách thức.
Ba gương mặt dưới đây là những đại diện tiêu biểu cho thế hệ các khoa học nữ gia đang khẳng định vị thế bằng thực lực và chiều sâu học thuật.
TS. Đặng Thị Lệ Hằng
Được đề cử Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu 2025, TS Đặng Thị Lệ Hằng - Phó Trưởng phòng Công nghệ Vật liệu Y sinh, Viện Công nghệ Tiên tiến (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) là một trong những gương mặt nổi bật của lĩnh vực công nghệ sinh học năm 2025.
Nữ tiến sĩ là tác giả chính của 46 công bố khoa học quốc tế, trong đó có 20 bài với vai trò tác giả chính. Chị đồng thời xuất bản hai đầu sách (một với vai trò tác giả, một đồng chủ biên) và sở hữu ba bằng độc quyền sáng chế, những con số phản ánh năng lực nghiên cứu bền bỉ và nghiêm túc.
Năm 2025, TS. Đặng Thị Lệ Hằng được trao Giải thưởng Khoa học & Công nghệ Quả Cầu Vàng, cùng các danh hiệu “Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác” và “Tuổi trẻ sáng tạo”. Đáng chú ý, chị là nhà khoa học nữ duy nhất trong lĩnh vực công nghệ sinh học nhận Giải thưởng Quả Cầu Vàng năm 2025.
Theo chị, công nghệ vật liệu y sinh có thể tận dụng hóa học hữu cơ để điều chỉnh cấu trúc vật liệu, tạo ra các hệ vật liệu có khả năng đáp ứng sinh học linh hoạt, phục vụ y học tái tạo và điều trị. Đó là lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao và thời gian thử nghiệm kéo dài.
Con đường nghiên cứu, như chị chia sẻ, chưa bao giờ “trải hoa hồng”. Có những giai đoạn chị dành nhiều tuần liền trong phòng thí nghiệm chỉ để tìm lời giải cho một phản ứng không diễn ra như dự đoán. Thất bại không khiến chị chùn bước, mà trở thành khoảng lặng để chị tạm nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng, rồi quay lại với một góc nhìn mới. Hành trình ấy được đo không chỉ bằng công bố hay sáng chế, mà bằng sự kiên định theo đuổi đam mê trong một lĩnh vực đầy thử thách.
PGS.TS. Tô Thị Mai Hương
Là giảng viên, cán bộ nghiên cứu tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), PGS.TS Tô Thị Mai Hương được trao Giải thưởng L'Oréal - UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học 2025 nhờ các nghiên cứu đột phá trong nông nghiệp bền vững.
Hướng đi mà chị theo đuổi là ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen chính xác (prime editing) để tăng cường biểu hiện một số gen thông qua việc chèn các trình tự tăng cường phiên mã ngắn (STEs). Mục tiêu của nghiên cứu là tối ưu hóa phân bổ carbon trong cây lúa và giảm dịch tiết rễ - yếu tố có ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật vùng rễ.
Tác động của hướng nghiên cứu này không dừng ở cấp độ phòng thí nghiệm. Việc điều chỉnh hoạt động của cây lúa có thể giúp giảm phát thải mêtan - một loại khí nhà kính mạnh hình thành trong điều kiện kỵ khí ở ruộng lúa. Trong bối cảnh Việt Nam cam kết giảm phát thải và phát triển nông nghiệp bền vững, đây là hướng nghiên cứu mang tính thời sự và chiến lược.
Với PGS.TS Tô Thị Mai Hương, giải thưởng quốc tế không chỉ là sự ghi nhận cho nỗ lực cá nhân, mà còn là lời khẳng định rằng các nhà khoa học nữ Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia và đóng góp vào những bài toán toàn cầu, từ biến đổi khí hậu đến an ninh lương thực.
TS. Nguyễn Hồ Thùy Linh
Là một trong những gương mặt tiêu biểu ở lĩnh vực dược học và phân tích môi trường, TS. Nguyễn Hồ Thùy Linh hiện là giảng viên Bộ môn Kiểm nghiệm dược, Khoa Dược, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe (Đại học Quốc gia TP. HCM)
Chị là chủ nhiệm và thành viên chính của 20 đề tài nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng trong y sinh, dược học và môi trường, tập trung vào các hướng như hấp phụ khí nhà kính, xử lý kim loại nặng và phân hủy chất ô nhiễm. Song song đó, TS. Thùy Linh đã công bố 65 bài báo khoa học quốc tế, là tác giả hoặc đồng tác giả của nhiều công trình được đánh giá cao.
Những đóng góp trong nghiên cứu và giảng dạy của chị được ghi nhận qua hàng loạt giải thưởng như Giải thưởng Sáng tạo TP.HCM, Giải thưởng Quả Cầu Vàng và Huy hiệu “Tuổi trẻ sáng tạo”. Cuối năm ngoái, chị là một trong 12 cá nhân được trao Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam 2025 – dấu mốc khẳng định vai trò của phụ nữ trong hệ sinh thái khoa học – giáo dục.
Đối với TS. Nguyễn Hồ Thùy Linh, khoa học không tách rời thực tiễn. Các hướng nghiên cứu của chị đều hướng đến khả năng ứng dụng, giải quyết các vấn đề môi trường và sức khỏe cộng đồng, những thách thức ngày càng cấp bách trong bối cảnh phát triển hiện nay.
Ảnh: ITN, Đại học Quốc gia TP. HCM
Tổng hợp
Nhật Linh
