Mặc dù có ưu thế vượt trội về quân sự, Mỹ và Israel khó có thể kéo dài xung đột với Iran do phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự suy giảm kho dự trữ tên lửa đánh chặn và áp lực kinh tế và chính trị.
Trong khi đó, Iran áp dụng chiến lược tiêu hao, kéo dài xung đột, tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) cảm tử vào các căn cứ quân sự, các lợi ích của Mỹ trong khu vực và lãnh thổ Israel làm kiệt sức đối thủ.
Chi phí lớn của Mỹ
Một báo cáo được công bố bởi tạp chí The Atlantic, dẫn lời một quan chức quốc hội Mỹ, tiết lộ rằng ước tính ban đầu của Lầu Năm Góc về chi phí chiến dịch Epic Fury (tạm dịch: Chiến dịch "Cuồng nộ") ở Iran là khoảng 1 tỷ USD/ngày.
Các báo cáo của Mỹ chỉ ra rằng chi phí cho các hoạt động quân sự của Mỹ đã vượt quá 5 tỷ USD kể từ khi bắt đầu, trong bối cảnh triển khai hàng chục máy bay chiến đấu, sử dụng tên lửa tầm xa và nhắm mục tiêu vào hàng trăm địa điểm bên trong Iran.
Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) xác nhận rằng ba máy bay chiến đấu F-15 đã bị bắn hạ ở Kuwait vào ngày 8/3, khiến quân đội Mỹ mất ít nhất 300 triệu USD (chi phí của một chiếc máy bay được ước tính là 90 triệu USD).
Eileen McKusker - một nhà nghiên cứu tại Viện Doanh nghiệp Mỹ và cựu quan chức ngân sách Lầu Năm Góc - nói với tạp chí Wall Street Journal rằng việc đưa quân và các khí tài quân sự đến Trung Đông đã tiêu tốn khoảng 630 triệu USD, chi phí cho việc vận hành hai tàu sân bay ở khu vực vào khoảng 18 triệu USD/ngày.
Chi phí vận hành các máy bay ném bom là từ 130.000 đến 150.000 USD/giờ.
Trong khi đó, mỗi tên lửa hành trình Tomahawk có giá khoảng 2 triệu USD, mỗi tên lửa đánh chặn của hệ thống phòng thủ THAAD có giá khoảng 12,8 triệu USD.
Các chuyên gia Mỹ dự kiến chi phí trực tiếp cho xung đột với Iran ít nhất là 40 tỷ USD, và có thể là 65 tỷ USD hoặc 95 tỷ USD tùy thuộc vào thời gian kéo dài bao lâu.
Tổn thất kinh tế tổng thể có thể cao hơn nhiều, dao động từ 50 tỷ đến 210 tỷ USD do tác động của cuộc xung đột đối với thị trường thương mại và năng lượng.
Thiệt hại của Mỹ ngày càng tăng
Ngày 10/3, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết con số thương vong của binh sỹ Mỹ đã lên tới 140 người, trong đó có 8 binh sỹ thiệt mạng và 8 binh sỹ khác bị thương nặng đang được chăm sóc y tế ở mức cao nhất kể từ khi bắt đầu các hoạt động quân sự nhắm vào Iran từ ngày 28/2 đến nay.
Trong khi đó, phát ngôn viên Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ali Mohammad Naini cho biết, chỉ trong hai ngày đầu của chiến dịch "Lời hứa Trung thực 4" (True Promise 4), hơn 650 binh sỹ Mỹ đã chịu thương vong.
Ông Naini tuyên bố rằng các cuộc tấn công tên lửa và UAV Iran nhắm vào trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ ở Bahrain, giết chết và làm bị thương 160 binh sĩ, ngoài việc gây thiệt hại nghiêm trọng cho tàu hỗ trợ chiến đấu MST.
Con số từ phía Iran có thể được phóng đại lên nhiều, nhưng chỉ một binh sĩ thiệt mạng ở nước ngoài đã là một vấn đề lớn đối với xã hội Mỹ, đặc biệt trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông Trump hứa nếu trúng cử Tổng thống, ông sẽ không tiến hành bất cứ cuộc chiến nào và không để bất cứ một người lính Mỹ nào bị chết trong chiến tranh ở nước ngoài.
Về vũ khí, các quan chức Mỹ thừa nhận với hãng tin CBS News rằng 11 máy bay không người lái MQ-9 Reaper trị giá hơn 330 triệu USD đã bị Iran bắn hạ.
Trong một sự cố riêng biệt, 3 máy bay chiến đấu F-15E Strike Eagle đã bị bắn hạ trên không phận Kuwait vào ngày 1/3 do cái gọi là "hoả lực thân thiện" của hệ thống phòng không Kuwait trong một cuộc đụng độ trên không phức tạp.
IRGC cũng tuyên bố, 4 tên lửa hành trình đã được bắn vào tàu sân bay USS Abraham Lincoln ngoài khơi bờ biển Chabar, buộc nó phải bỏ chạy về phía Ấn Độ Dương.
Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với CNN, Tổng thống Mỹ Trump nói rằng Mỹ đang "tấn công mạnh vào Iran" và chiến dịch Epic Fury đang diễn ra nhanh hơn so với kế hoạch.
Ông nói thêm rằng ông tin rằng quá trình này sẽ mất 4 tuần, nhấn mạnh rằng ông không muốn một cuộc chiến dài, nhưng đồng thời chỉ ra rằng "làn sóng lớn vẫn chưa diễn ra" và một cuộc tấn công lớn sẽ sớm được thực hiện.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nhấn mạnh rằng mục tiêu của chiến dịch này không phải là thay đổi chế độ ở Tehran, mà là phá hủy năng lực tên lửa và ngăn chặn Iran có được vũ khí hạt nhân, cho rằng chương trình tên lửa đại diện cho một dự án hạt nhân quân sự.
Kinh tế Israel gặp nhiều khó khăn
Tại Israel, chính phủ nước này đang phải đối mặt với áp lực kinh tế ngày càng tăng do hậu quả của cuộc xung đột với Iran.
Ngày 11/3, Bộ Tài chính Israel cho biết, mỗi tuần trong xung đột với Iran, nền kinh tế Israel thiệt hại lên tới hơn 9,4 tỷ shekel (tương đương 3 tỷ USD). Nếu kéo dài xung đột, tổn thất này sẽ lên tới 4,3 tỷ USD.
Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich ước tính thâm hụt ngân sách năm 2026 sẽ hơn 3,9%. Israel dự định tăng ngân sách quốc phòng thêm khoảng 40 tỷ shekel (khoảng 13 tỷ USD) để tài trợ cho chiến dịch quân sự nhắm vào Iran.
Tổng chi tiêu quốc phòng của Israel dự kiến sẽ tăng lên khoảng 140 tỷ shekel (45 tỷ USD), tăng 115% so với con số của năm 2023 trước khi chiến sự bùng nổ ở Gaza, trong khi tổng chi tiêu của chính phủ nước này có thể lên tới khoảng 700 tỷ shekel (225 tỷ USD).
Mức tăng chủ yếu nhằm bù đắp cho kho dự trữ quân sự và tiền lương cho quân dự bị, sau khi quân đội Israel đã huy động hơn 100.000 quân dự bị kể từ khi xung đột với Iran bùng nổ vào cuối tháng 2/2026, so với kế hoạch trước đó chỉ ở mức 40.000 quân dự bị.
Theo luật của Israel, ngân sách mới phải được phê duyệt trước ngày 31/3, nếu không chính phủ sẽ tự động sụp đổ.
Mỹ và Israel không thể kéo dài cuộc chiến
Trong những giờ đầu tiên của chiến dịch Epic Fury nhắm vào Iran, Mỹ và Israel cho rằng họ có thể "tung đòn quyết định" trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, xung đột đã sang tuần thứ ba, sự đáp trả của Iran đã vượt ra ngoài sức tưởng tượng. Lần đầu tiên trong lịch sử, tất cả hơn 30 căn cứ quân sự và lợi ích của Mỹ ở Trung Đông đồng loạt bị tên lửa và UAV của Iran bắn phá. Lãnh thổ Israel, bao gồm các thành phố lớn và cả thủ đô Tel Aviv, chưa bao giờ bị Iran tấn công nhiều như bây giờ.
Trong một bài phân tích đăng trên tạp chí Foreign Affairs của Mỹ, Robert Pepp - giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Chicago - cho rằng các cuộc tấn công của Iran không thể chỉ được coi là hành động trả đũa đơn lẻ, hoặc những nỗ lực tuyệt vọng, mà đây là một chiến lược và nỗ lực nhằm thay đổi tiến trình của cuộc xung đột bằng cách mở rộng và kéo dài nó. Mặc dù Mỹ và Israel đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho Iran, nhưng họ phải nhận thức được hậu quả từ phản ứng của người Iran, nếu không, họ sẽ không kiểm soát được cuộc xung đột mà họ đã châm ngòi.
Trong tình hình đó, Washington và Tel Aviv không thể kéo dài xung đột. Cuộc xung đột không chỉ làm tổn hại cho nền kinh tế của Mỹ và Israel, mà còn gây ra khủng hoảng kinh tế toàn cầu, gây mất ổn định ở khu vực Trung Đông. Các nhà phân tích chính trị cho rằng, nền kinh tế châu Âu khó có thể chịu được hậu quả của một cuộc xung đột như vậy nếu nó kéo dài hơn một tháng.
Mỹ và Israel đã đánh giá thấp khả năng phản công của Iran. Trái với những đánh giá ban đầu, Iran đã không chấp nhận ngừng bắn mặc dù phải đối mặt với thiệt hại đáng kể.
Các chuyên gia cảnh báo rằng việc tiếp tục giao tranh trong nhiều tuần có thể làm trầm trọng thêm áp lực đối với nền kinh tế Mỹ và Israel, và dẫn đến chi phí tài chính lớn hơn nhiều. Cái giá của chiến dịch Epic Fury đang bắt đầu gây tranh cãi ở Washington. Cuộc thăm dò của Reuters và Ipsos - một trong những công ty nghiên cứu hàng đầu thế giới, cung cấp thông tin đáng tin cậy về dư luận xã hội - cho thấy chỉ có 1/4 số người Mỹ được hỏi ủng hộ các cuộc tấn công vào Iran, kể cả những người trong đảng Cộng hòa.
Các nhà phân tích chính trị cho rằng, yếu tố chính là kinh tế đang gây áp lực lên Washington không thể kéo dài xung đột. Việc nhắm mục tiêu vào các cơ sở dầu mỏ và đóng cửa Eo biển Hormuz đã làm cho giá dầu tăng 20%, dẫn đến giá cả dịch vụ và hàng hóa tăng vọt, ảnh hưởng đến đời sống của người dân, điều này làm tăng áp lực lên dư luận xã hội Mỹ đòi chấm dứt xung đột.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ được tổ chức vào tháng 11 tới cũng là một áp lực bổ sung đối với Tổng thống Trump, vì đảng Cộng hòa lo ngại việc kéo dài xung đột có thể dẫn đến việc mất quyền kiểm soát Quốc hội.
Từ góc độ chi phí và năng lực quân sự, Mỹ đã chi 5 tỷ USD trong hai ngày đầu tiên bắt đầu xung đột và chi phí hàng ngày ước tính khoảng 1 tỷ USD, trong khi kho dự trữ đạn dược hạn chế và khó khăn khi đối mặt lâu dài với Iran, khiến bất kỳ sự kéo dài hoạt động quân sự nào cũng tốn kém về mặt tài chính và chính trị.
Không phải ngẫu nhiên, sau mười ngày phát động tấn công, vào ngày 9/3, Tổng thống Trump tuyên bố, chiến dịch Epic Fury nhắm vào Iran sẽ sớm kết thúc vì đã đạt được các mục tiêu đề ra.
Đại sứ Nguyễn Quang Khai
Nguyên Đại sứ Việt Nam tại UAE, Iraq và một số nước Trung Đông
