Sáng 20/8/2026, tại Diễn đàn & Triển lãm Quốc tế Đổi mới Sáng tạo InnoEx 2026 ở TP. Hồ Chí Minh, 11 dự án đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã trình diễn những giải pháp có khả năng nhân rộng để giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa. Đây không chỉ là một buổi trình diễn công nghệ thông thường, mà là minh chứng cho một ý tưởng đang được nhiều người theo đuổi: rác thải nhựa không nhất thiết chỉ là gánh nặng môi trường, nó có thể trở thành cơ hội kinh doanh thực sự.
Các dự án này không xuất hiện từ hư không. Chúng đã trải qua 2 tháng ươm tạo và 9 tháng tăng tốc trong khuôn khổ Chương trình Đổi mới Sáng tạo mảng Nhựa (Plastics Innovation Programme, gọi tắt là PIP) do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) triển khai. Chương trình được tiếp sức bởi Phân quỹ Chương trình Nghị sự 2030 vì sự Phát triển Bền vững thuộc Quỹ Hòa bình và Phát triển Liên Hợp Quốc (UNPDF) và Quỹ Coca-Cola Foundation. Cách tiếp cận của PIP khá toàn diện: chạm vào gần như mọi mắt xích của chuỗi giá trị nhựa, từ thu gom, phân loại, tái sử dụng, tái chế, cho đến thay đổi hành vi của người tiêu dùng.
Con số cụ thể mà chương trình mang lại: hơn 750 tấn rác thải nhựa đã được ngăn ngừa, thu gom, tái chế hoặc xử lý đúng quy chuẩn. Song song đó, các đội dự án cũng thử nghiệm những hướng đi mới như vật liệu thay thế, hệ thống dữ liệu số, mô hình kinh tế tuần hoàn, công nghệ cải tiến và các cơ chế tài chính đổi mới. Những nỗ lực này còn góp phần hỗ trợ việc thực thi Luật Bảo vệ Môi trường cùng các quy định mới về quản lý chất thải và nhựa, đặc biệt là quy định về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Và quan trọng không kém, các giải pháp này hướng đến việc tạo ra công việc công bằng, được tôn trọng và tử tế cho những người lao động trong ngành quản lý chất thải, đồng thời bảo vệ quyền lợi và phúc lợi của họ.
Với Quỹ Coca-Cola Foundation, đổi mới sáng tạo được xem là động lực then chốt để giải quyết vấn đề rác thải nhựa và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam. Các giải pháp sáng tạo đóng vai trò cầu nối giữa chính sách quản lý chất thải và việc thực thi trong thực tế. Thông qua hợp tác với UNDP, quỹ này đặt mục tiêu giúp các sáng kiến vượt qua giai đoạn hỗ trợ ban đầu để tự chủ tài chính, có thể mở rộng quy mô và tạo ra giá trị lâu dài cho môi trường, xã hội và kinh tế Việt Nam.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của chương trình là khả năng kết nối. PIP đã giúp các nhà đổi mới sáng tạo gặp gỡ nhà đầu tư, doanh nghiệp và đối tác chiến lược, mở đường cho các giải pháp tiềm năng vượt qua giai đoạn thí điểm. Sự hỗ trợ ban đầu cho phép các dự án thử nghiệm ý tưởng, xây dựng bằng chứng thực nghiệm và chứng minh tính khả thi. Tại Demo Day, động lực này thể hiện rõ qua các thỏa thuận hợp tác được ký kết: nền tảng số LoopNet của CEL bắt tay với TPC Distribution Việt Nam, còn mô hình Xe tải Cyan (Cyan Truck) của MAB hợp tác với Rogo Solutions.
Bên cạnh đó, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Trung tâm Hỗ trợ Thanh niên Khởi nghiệp (BSSC), nay là Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP. Hồ Chí Minh (SIHUB), và Công ty Cổ phần Xúc tiến Đầu tư và Hỗ trợ Doanh nghiệp (IBP), các đội tham gia còn có cơ hội tiếp cận Green Innovation Fellowship và nền tảng kết nối đầu tư tại InnoEx 2026. Đây là những mối liên kết giúp các nhà đổi mới tiếp tục tương tác với nhà đầu tư, đối tác trong hệ sinh thái và các chương trình hỗ trợ khác sau khi giai đoạn tăng tốc kết thúc.
Câu chuyện của PIP cũng phản ánh một sự chuyển dịch lớn hơn trong cách doanh nghiệp ứng phó với thách thức môi trường và thị trường. Khi thị trường và chuỗi cung ứng đang được tái định hình, doanh nghiệp buộc phải đổi mới sáng tạo, quản lý rủi ro và tạo ra giá trị mới, song song với việc giải quyết các vấn đề môi trường. UNDP hỗ trợ quá trình này bằng cách kết nối doanh nghiệp với chính sách, đối tác, đầu tư và thị trường.
Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, khẳng định: "Với phương châm nhất quán đó, Thành phố Hồ Chí Minh sẵn sàng 'đi trước, làm mẫu', triển khai thí điểm các ý tưởng đổi mới sáng tạo, đồng hành cùng các tổ chức trong nước và quốc tế, các doanh nghiệp và nhà khoa học trong các giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát và hạn chế rác thải nhựa, giảm phát thải. Thành phố sẵn sàng tạo điều kiện cho các đợt thử nghiệm có kiểm soát về mô hình thu gom, tái chế và tuần hoàn rác thải, bằng cách lựa chọn các khu vực phù hợp để thí điểm với quy mô đủ lớn nhằm xác thực tính hiệu quả và từng bước nhân rộng."
Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, nhìn nhận vấn đề ở góc độ rộng hơn: "Những nhà đổi mới sáng tạo này đã chứng minh rằng các giải pháp môi trường cũng có thể tạo ra cơ hội kinh tế, củng cố sức mạnh cộng đồng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi của Việt Nam hướng tới nền kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, chỉ riêng đổi mới sáng tạo là chưa đủ. Các giải pháp thành công cần phải được kết nối với nguồn vốn đầu tư, chính sách và các mối quan hệ đối tác để có thể vượt ra khỏi quy mô thí điểm và tạo ra tác động ở quy mô lớn."
Về phía cơ quan quản lý nhà nước, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chia sẻ: "Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chúng tôi mong muốn tiếp tục phối hợp với Thành phố Hồ Chí Minh, UNDP và các đối tác để tạo điều kiện kết nối các sáng kiến đổi mới sáng tạo với quá trình xây dựng và triển khai chính sách, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp và các nhà đầu tư, để những giải pháp có tiềm năng có thể từng bước được đưa vào thực tiễn và nhân rộng."
Khi Việt Nam tiếp tục thúc đẩy các mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, Chương trình Đổi mới Sáng tạo mảng Nhựa đang xây dựng một danh mục ngày càng lớn gồm các giải pháp nội địa để giải quyết ô nhiễm nhựa, đồng thời củng cố mối quan hệ giữa nhà sáng lập, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Bằng cách thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở đường cho hợp tác, đầu tư, chương trình đang góp phần đặt nền móng cho thế hệ doanh nghiệp kinh tế tuần hoàn tiếp theo tại Việt Nam.
Kim
