Theo Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng vừa ghi nhận sự xuất hiện của loài thực vật quý hiếm (tên khoa học Sapria himalayana) tại Tiểu khu 649, thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt do Trạm Bảo vệ rừng Cồn Roàng quản lý.
Đây là loài thực vật ký sinh hoàn toàn thuộc họ Vi tháp (Rafflesiaceae) – nhóm thực vật nổi tiếng với cấu trúc hoa lớn, hình thái đặc biệt và lối sống phụ thuộc chặt chẽ vào cây chủ. Phát hiện này không chỉ bổ sung dẫn liệu khoa học cho hệ thực vật khu vực mà còn cho thấy hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi tại Phong Nha – Kẻ Bàng vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn.
Theo các nhà nghiên cứu, Địa nhãn Himalaya là thực vật ký sinh toàn phần (holoparasitic plant). Loài này hoàn toàn không có diệp lục, không có lá và cũng không có thân cây thực thụ để thực hiện quá trình quang hợp. Phần cơ thể sinh dưỡng của cây tiêu giảm gần như hoàn toàn, chỉ tồn tại dưới dạng các cấu trúc hút bám sâu vào mô mạch rễ của cây chủ để hấp thụ nước và chất dinh dưỡng.
Tại khu vực Tiểu khu 649, các cá thể Địa nhãn Himalaya được ghi nhận ký sinh trên rễ các loài dây leo thân gỗ thuộc chi Nho (Tetrastigma spp., họ Vitaceae). Hoa là bộ phận duy nhất của cây xuất hiện trên mặt đất và đảm nhiệm chức năng sinh sản.
Các mẫu vật ghi nhận tại hiện trường có đường kính hoa dao động khoảng 15–20 cm. Bao hoa màu đỏ thẫm, trên bề mặt xuất hiện nhiều đốm vàng nhạt đặc trưng. Đáng chú ý, hoa phát ra mùi giống thịt phân hủy nhằm thu hút các loài côn trùng đến thụ phấn, chủ yếu là các loài ruồi thuộc bộ Hai cánh (Diptera).
Về mặt sinh thái, các chuyên gia cho biết Địa nhãn Himalaya có biên độ sinh thái rất hẹp, đặc biệt nhạy cảm với những thay đổi của môi trường đất, độ ẩm và cấu trúc tầng tán rừng. Loài này chỉ xuất hiện dưới tán rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, nơi có lớp thảm mục dày, độ che phủ cao và hầu như không chịu tác động cơ học từ con người.
Sự tồn tại của loài vì vậy được xem là chỉ dấu cho thấy sinh cảnh rừng tại khu vực vẫn duy trì được điều kiện vi khí hậu ổn định và tính liên tục sinh thái cần thiết cho các loài ký sinh chuyên biệt.
Trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ của International Union for Conservation of Nature, Địa nhãn Himalaya được xếp vào nhóm nguy cấp do vùng phân bố hẹp và sự phụ thuộc hoàn toàn vào quần thể cây chủ.
Theo Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, việc ghi nhận loài thực vật này đồng thời khẳng định hiệu quả của công tác bảo vệ rừng, tuần tra và quản lý sinh cảnh tại Tiểu khu 649 nói riêng và toàn khu vực vườn quốc gia nói chung. Sinh cảnh tại đây vẫn duy trì được cấu trúc nguyên vẹn của hệ sinh thái rừng nguyên sinh, chưa bị chia cắt hoặc suy thoái bởi các tác động của con người.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực phát triển ngày càng gia tăng, những ghi nhận mới như Địa nhãn Himalaya không chỉ là kết quả của hoạt động nghiên cứu khoa học mà còn là lời nhắc về tầm quan trọng của việc bảo tồn các hệ sinh thái rừng tự nhiên.
Ban quản lý vườn quốc gia cho biết việc tiếp tục điều tra, cập nhật cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học, kết hợp quản lý chặt chẽ sinh cảnh tự nhiên, tăng cường giám sát quần thể thực vật và kiểm soát các tác động tiềm ẩn đến vi môi trường khu vực phân bố sẽ là nền tảng quan trọng nhằm duy trì lâu dài các giá trị đa dạng sinh học của Phong Nha – Kẻ Bàng.
Phát hiện mới này cũng nâng tổng số loài thực vật đã ghi nhận tại Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng lên 2.957 loài, tiếp tục khẳng định vị thế của khu vực như một trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam và khu vực.
Minh Khang
