Hộp đựng súp thưởng nằm gọn trên bàn, mùi thơm của thức ăn lọt qua những lỗ li ti trên bao bì nhựa, và mèo nhà bạn bất lực vì không thể dùng "tay" lấy ra thứ đồ ăn thơm ngon. Nhưng khi có ai đó xuất hiện, con mèo bắt đầu kêu, nhiều hơn hẳn lúc nó còn ở một mình. Những người từng nuôi mèo ít nhiều có thể đoán được "boss" nhà mình đang muốn gì.
Cảnh tượng ấy diễn ra trong một thí nghiệm của các nhà hành vi học động vật tại Đại học São Paulo, Brazil. Kết quả vừa được công bố trên tạp chí Animal Behaviour và nó xác nhận điều mà chúng ta nghi ngờ từ lâu: khả năng cao, trong thế giới của chú mèo nhà bạn, bạn chính là tác nhân chuyên giải quyết vấn đề.
Tại sao mèo lại kêu meo meo?
Mèo sở hữu một kho tín hiệu giao tiếp phong phú, phần nhiều tinh tế đến mức con người thường bỏ lỡ. Ánh mắt, dáng đuôi hay một cử động nhỏ của tai đều có thể mang thông điệp. Các nhà khoa học cho rằng tiếng "meo meo" đã được mài giũa suốt lịch sử chung sống của hai loài, để mèo có thể giao tiếp với những kẻ bất đồng ngôn ngữ, tức là chúng ta đó.
Những năm gần đây, chúng ta nhận thấy một sự khác biệt rõ rệt. Mèo thường kêu khi có sự hiện diện của con người, chứ chẳng mấy khi lên tiếng với đồng lại. Mèo hoang cũng kêu ít hơn hẳn mèo nhà, và điều đó cho thấy hành vi "meo meo" này gắn chặt với việc sống gần con người. Giới khoa học từ lâu đã nghi rằng mèo dùng tiếng meo để khiến người làm việc gì đó cho mình, thậm chí có những kiểu kêu riêng khi đòi ăn, khi muốn được vuốt ve hay khi muốn ai đó mở giúp cánh cửa.
Dù vậy, một tiếng kêu vì bực bội khác xa một tiếng gọi có chủ đích để người ta tới giải quyết vấn đề. Nhóm của Naila Fukimoto bắt tay vào nghiên cứu chính là để tách bạch hai khả năng này.
Các nhà nghiên cứu khoa học nói gì về tiếng mèo kêu?
38 con mèo nhà tham gia nghiên cứu đều có một điểm chung: chúng đặc biệt lớn tiếng khi đói. Những con mèo được giao một “bài toán” khó: các nhà khoa học đặt món ăn vặt ưa thích của chúng vào một hộp nhựa nhỏ có lỗ thoát khí. Không cần tới khứu giác đặc biệt nhạy bén, mèo vẫn biết rõ món đồ ăn ngon lành đang nằm trong hộp, thế nhưng bất lực trước cái hộp có nắp đậy. Móng vuốt của mèo không đủ khéo léo để mở hộp.
Nhóm nghiên cứu quan sát mèo ở hai tình huống: có người ở cùng mèo, và mèo đối diện với hộp thức ăn một mình. Sau thử nghiệm, các nhà khoa học ghi nhận sự khác biệt rõ rệt.
Khi có người, các nhà nghiên cứu ghi nhận tổng cộng 86 tiếng meo, còn khi mèo ở một mình thì con số chỉ là 20, mức chênh lệch cao tới 4 lần. Còn phân tích thống kê cho thấy tỷ số khả năng mèo cất tiếng kêu khi có người cao hơn 16 lần so với lúc vắng người. Nói cách khác, khi có ai đó lắng nghe tiếng than thở, những con mèo trở nên ồn ào hơn hẳn.
Ánh mắt hướng về “con sen”
Bên cạnh việc lên tiếng, mèo còn thường hướng ánh mắt về phía người, có khi đảo qua đảo lại giữa người và chiếc hộp đựng món ăn, trông rất giống một lời khẩn khoản xin ai đó ra tay xử lý tình trạng không thể chấp nhận này.
Khi không có ai trong phòng, những con mèo cư xử theo kiểu khác hẳn. Chúng đứng yên lâu hơn và nhìn ra phía cửa, như đang chờ một người có thể xuất hiện. Hai kiểu phản ứng ấy cho thấy mèo điều chỉnh hành vi tùy theo môi trường và hoàn cảnh. Theo các tác giả, phần lớn tiếng meo trong nghiên cứu đều hướng tới người nhận, nên có thể coi mèo đang nhắm vào một khán giả cụ thể thay vì kêu ca trong bất định. Giới nghiên cứu gọi kiểu tín hiệu này là tín hiệu dành cho người nhận xác định.
Nhóm nghiên cứu nhận định kết quả này phù hợp với giả thuyết tiếng meo đóng vai trò giao tiếp trong quan hệ giữa mèo và người.
Những điều còn bỏ ngỏ
Các nhà khoa học cũng thận trọng với những gì nghiên cứu chưa chứng minh được. Kết quả chưa đủ để khẳng định mèo ý thức rõ rằng chủ của chúng có khả năng giải quyết vấn đề, và cũng chưa thể coi mọi tiếng meo là một yêu cầu có chủ đích. Dù vậy, nghiên cứu gợi ý rằng tiếng meo có lẽ mang nhiều ý nghĩa hơn một phản xạ bộc lộ cảm xúc thuần túy.
Bên cạnh đó, quy mô mẫu tương đối nhỏ, trong khi các nhà nghiên cứu lại chủ động chọn những con mèo vốn nổi tiếng hay “lên tiếng” vì đồ ăn. Vì thế, kết quả có thể không đúng hoàn toàn với những con mèo biết thân biết phận mà im lặng chịu đói. Ở các nghiên cứu sau, giới khoa học có thể phân tích kỹ âm thanh của từng tiếng meo rồi so sánh với tiếng kêu trong những tình huống khác, để xem mèo có dùng những kiểu kêu riêng cho từng loại yêu cầu hay không.
Với những ai đang nuôi những "chiếc" mèo khó chiều, kết quả này có lẽ chẳng mấy bất ngờ. Ngày ngày họ vẫn nghe tiếng meo réo rắt bên bát ăn đã cạn hay trước cánh cửa đóng kín, và vẫn lật đật đứng dậy làm theo. Quan hệ giữa người và mèo vốn là con đường một chiều: mèo ra yêu cầu, người lo thực hiện. Vậy mà hầu hết những người nuôi mèo đều thấy giao kèo này đáng thực hiện lắm.
Kim
