Kiểm lâm bất ngờ phát hiện loài vật cổ xưa trên sườn núi, người dân không khỏi xôn xao

Loài vật từng tưởng biến mất bất ngờ xuất hiện trên sườn núi

Ngày 8-12-2015, thông tin lực lượng kiểm lâm tại Vườn quốc gia Khao Sam Roi Yot (tỉnh Prachuap Khiri Khan, Thái Lan) bất ngờ ghi nhận một loài vật xuất hiện trên sườn núi đá vôi độ cao lớn đã khiến cộng đồng yêu thiên nhiên không khỏi xôn xao.

Trong ánh nắng sớm, hình dáng nhỏ gọn nhưng đầy uy lực của loài thú móng guốc cổ xưa nổi bật giữa những khối đá xám. Các kiểm lâm cho biết họ kịp quan sát vài chục giây trước khi con vật biến mất vào những khe đá, đúng với tập tính kín đáo của loài. Khoảnh khắc chỉ kéo dài vài phút, nhưng lại trở thành một trong những sự kiện hiếm hoi suốt nhiều năm qua tại khu bảo tồn rộng hơn 26.000 ha này.

Ông Ekkarit Duangmala, Giám đốc vườn quốc gia, mô tả: "Trong nhiều năm làm công tác bảo tồn, tôi hiếm khi được chứng kiến một cá thể trưởng thành xuất hiện rõ ràng như vậy. Chúng ta thường thấy hình ảnh qua bẫy camera, còn việc tận mắt quan sát giữa núi rừng là điều vô cùng đặc biệt".

Thông tin nhanh chóng lan tới người dân quanh vùng. Nhiều người thừa nhận đã quá lâu rồi mới nghe tin về sự xuất hiện của loài này. Có người kể rằng thuở nhỏ từng nhìn thấy sơn dương trên những vách đá cao, nhưng từ đó đến nay hoàn toàn biệt tăm. Vì vậy, lần ghi nhận này được xem như dấu hiệu sống lại của một phần ký ức núi rừng.

Lằn ranh sinh tồn của loài thú từng đứng bên bờ tuyệt chủng

Sơn dương (goral hoặc serow tùy phân loài) là một trong những loài thú móng guốc cổ xưa nhất còn tồn tại tại châu Á. Chúng sinh sống ở những dãy núi đá vôi hiểm trở, nơi độ dốc gần như thẳng đứng và ít có dấu chân người. Cơ thể nhỏ gọn, bộ lông nâu đen dày mượt, cổ có vệt trắng đặc trưng và đôi sừng cong nhẹ ra sau khiến chúng dễ nhận diện nhưng lại rất khó tiếp cận.

Khả năng leo trèo đáng kinh ngạc của sơn dương được xem là kỹ nghệ sinh tồn hoàn hảo: móng chẻ giúp bám chắc, thân hình linh hoạt cho phép chúng đứng trên mỏm đá chỉ rộng vài centimet. Chính vì vậy, môi trường sống của chúng gần như tách biệt với thế giới loài người. Trong tự nhiên, chúng sống đơn lẻ hoặc theo cặp, đặc biệt nhạy cảm với tiếng động, ánh sáng và mùi lạ.

Theo Sách Đỏ IUCN, nhiều phân loài goral và serow đang được xếp vào nhóm Nguy cấp hoặc Sắp nguy cấp. Tình trạng suy giảm quần thể bắt nguồn từ ba nguyên nhân chính: mất môi trường sống, săn bắn trái phép và biến đổi khí hậu khiến nguồn thức ăn ngày càng khan hiếm. Ở một số nước châu Á, sừng và thịt sơn dương từng bị săn lùng vì tin rằng có giá trị đặc biệt là điều khiến loài càng bị đẩy sâu vào nguy cơ biến mất.

Tại Thái Lan, sơn dương là động vật hoang dã được bảo vệ ở mức cao theo Đạo luật Bảo tồn và Bảo vệ Động vật Hoang dã năm 2019. Bất kỳ hành vi săn bắn, vận chuyển hay mua bán đều bị xử lý nghiêm.

Khao Sam Roi Yot – "vương quốc đá vôi" giữ lại hơi thở của loài quý hiếm

Vườn quốc gia Khao Sam Roi Yot là khu Ramsar đầu tiên của Thái Lan, nổi tiếng với hệ sinh thái đặc biệt đa dạng. Trên diện tích hơn 98.000 rai (tương đương 26.000 ha), nơi đây hội tụ đầy đủ núi đá vôi cổ đại, rừng ngập mặn, đồng cỏ, vùng trũng ngập nước theo mùa và hệ thống hang động hình thành từ 230–280 triệu năm trước.

Chính cấu trúc địa hình phức tạp này đã tạo điều kiện lý tưởng cho nhiều loài động vật hoang dã sinh sống, đặc biệt là nhóm thú thích nghi với vách đá như sơn dương. Ngoài ra, khu vực còn là điểm dừng chân của khoảng 300 loài chim di cư, biến nơi đây thành thiên đường của giới quan sát chim trên khắp thế giới.

Theo ông Ekkarit, để giữ được sự ổn định của hệ sinh thái, đội ngũ kiểm lâm đã triển khai mô hình tuần tra cường độ cao, kết hợp bẫy ảnh và sự tham gia của người dân địa phương. "Việc ghi nhận cá thể lần này là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của những nỗ lực đó. Môi trường sống vẫn an toàn, nguồn thức ăn vẫn đủ để chúng tồn tại và thậm chí quay trở lại", ông nói.

Ông cũng cho biết các dữ liệu thu thập từ những lần quan sát như vậy rất quan trọng trong quá trình đánh giá mật độ quần thể. Đây là cơ sở để cơ quan chức năng xây dựng kế hoạch bảo tồn dài hạn, đặc biệt ở các khu vực núi đá vôi vốn là nơi được coi là "pháo đài tự nhiên" của loài.

Sự trở lại thầm lặng nhưng đầy hy vọng

Đối với lực lượng kiểm lâm, khoảnh khắc nhìn thấy sơn dương trên sườn núi không chỉ là một hình ảnh đẹp mà còn là thông điệp đầy ý nghĩa: khi con người kiên trì bảo vệ, thiên nhiên sẽ hồi sinh theo cách của riêng nó.

Dù chỉ là một cá thể xuất hiện thoáng qua, phát hiện lần này được xem như "tia sáng" trong công tác bảo tồn động vật hoang dã tại Thái Lan. Nhiều chuyên gia nhận định, việc thấy một cá thể trưởng thành tức là vẫn tồn tại ít nhất một nhóm nhỏ có khả năng sinh sản trong khu vực. Điều này càng củng cố niềm tin rằng sơn dương chưa biến mất khỏi Khao Sam Roi Yot.

Cộng đồng địa phương cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục hỗ trợ lực lượng kiểm lâm, hạn chế tối đa hoạt động gây xáo trộn rừng như săn bắt, đốt nương hay khai thác trái phép. Với họ, sơn dương không chỉ là một loài động vật quý hiếm mà còn là biểu tượng của sự thuần khiết và kiên cường của núi rừng.

Phát hiện cá thể sơn dương tại Khao Sam Roi Yot vào cuối năm 2015 không chỉ là một tin vui bất ngờ mà còn là minh chứng cho giá trị của công tác bảo tồn được duy trì bền bỉ. Trong bối cảnh nhiều loài hoang dã đang dần biến mất khỏi tự nhiên, sự xuất hiện của một cá thể sơn dương dù chỉ trong khoảnh khắc vẫn đủ để đem lại hy vọng rằng thiên nhiên sẽ tiếp tục hồi sinh nếu được bảo vệ đúng cách.

Nó cũng nhắc chúng ta rằng mỗi cánh rừng, mỗi vách đá và mỗi sinh cảnh còn giữ nguyên sự an toàn đều có thể trở thành nơi nương náu cuối cùng cho những loài cổ xưa này. Và để những khoảnh khắc kỳ diệu như con vật này xuất hiện giữa núi đá không chỉ dừng lại ở tin hiếm, trách nhiệm bảo vệ rừng cần được thực hiện không ngừng nghỉ từ lực lượng kiểm lâm cho tới từng người dân sống bên rừng.

Nguyệt Phạm

Theo VQG Khao Sam Roi Yot, IUCN