Theo hồ sơ tòa án được công bố ngày 03/11/2026 tại Anh, bà Ravinder Dhillon - Kiểm sát viên cấp cao thuộc Cơ quan Công tố Hoàng gia Anh (CPS) - đã đưa một án lệ hoàn toàn hư cấu vào văn bản lập luận chính thức trình lên Tòa án Tối cao (High Court). Sự cố nối dài danh sách hàng chục vụ việc sai sót pháp lý liên quan đến hiện tượng "ảo giác AI" (AI hallucinations) làm chao đảo hệ thống tòa án xứ sở sương mù trong năm nay.
Trong quá trình bảo vệ quyết định truy tố của cơ quan công tố trước đơn khiếu nại của luật sư bào chữa, bà Ravinder Dhillon đã đệ trình tài liệu tham chiếu chi tiết tới một phán quyết tiền lệ được ghi mã hiệu là CPS - R v J [2024] EWCA Crim 3529. Tuy nhiên, khi hội đồng xét xử và phía luật sư đối tụng kiểm tra hệ thống lưu trữ tư pháp, vụ án mang mã hiệu này hoàn toàn không tồn tại.
Đến tháng 10/2026, nữ kiểm sát viên cấp cao mới thừa nhận trích dẫn trên là sai sót và giải thích rằng bà định dẫn chiếu tới một phán quyết có thật khác đã được ban hành từ 15 năm trước. Tuy nhiên, trong văn bản công bố ngày 03/11/2026, hai thẩm phán cấp cao của Tòa án Tối cao Anh đã bác bỏ lời biện minh này và đánh giá giải thích của phía công tố viên là "không thỏa đáng".
Phản hồi chính thức vào ngày 03/11/2026, người phát ngôn của Cơ quan Công tố Hoàng gia Anh (CPS) xác nhận đơn vị đã rà soát và phát hiện sai sót bắt nguồn từ việc kiểm sát viên thực hiện tra cứu tài liệu pháp lý thông qua công cụ tìm kiếm trên internet có tích hợp câu trả lời tạo sinh bằng AI. Cơ quan này khẳng định đang áp dụng quy định nội bộ nghiêm ngặt cấm sử dụng AI để đưa ra quyết định pháp lý và bắt buộc phải có bước kiểm tra chéo của con người.
Đáng chú ý, đây đã là lần thứ hai chỉ trong năm 2026 cơ quan công tố hình sự lớn nhất tại Anh và xứ Wales bị phát hiện sử dụng án lệ do AI tự bịa ra trước tòa. Trước đó vào tháng 2/2026, một luật sư đại diện cho CPS trong vụ án dẫn độ hai công dân Romania cũng đã trích dẫn các căn cứ pháp lý không có thật do AI tạo ra và chỉ bị phát hiện khi luật sư bào chữa không thể tìm thấy hồ sơ gốc.
Ông Brian Flanagan, Phó giáo sư luật tại Đại học Maynooth (Ireland) chuyên nghiên cứu về việc ứng dụng AI trong ngành tư pháp, nhận định việc một công tố viên đại diện cho quyền lực nhà nước sử dụng nguồn luật không tồn tại để buộc tội công dân là một "thất bại nghiêm trọng". Trước làn sóng lạm dụng AI, lãnh đạo Tòa án Tối cao Anh từng cảnh báo những luật sư nộp hồ sơ chứa thông tin giả mạo do AI sinh ra có thể phải đối mặt với các chế tài từ khiển trách công khai, xử lý hành vi khinh thường tòa án cho tới chuyển hồ sơ sang cơ quan cảnh sát.
Vân Anh
