Loài cây này còn có những tên gọi khác như kim thất hay ngải rét, thuộc họ Cúc (Asteraceae) với danh pháp khoa học là Gynura crepidioides Benth. Vốn mang đặc tính của loài cây mọc dại trải khắp các vùng quê Việt Nam, rau tàu bay không hề kén đất hay cần đến sự chăm bón của phân bón mà vẫn âm thầm sinh trưởng mạnh mẽ trên những vùng đất cằn cỗi, vách đá cheo leo hay ngay sát mép đường đi.
Cứ vào khoảng từ tháng 4 đến tháng 7 hàng năm, cây lại bước vào mùa nở hoa rực rỡ. Những bông hoa mang sắc hồng nhạt tinh khôi, thường mọc ở đầu cành hoặc nách lá, được điểm xuyết thêm những mào lông trắng mềm mịn như tơ, tạo nên một vẻ ngoài vô cùng bắt mắt và sinh động.
Ảnh minh họa.
Điểm làm nên sức hấp dẫn riêng biệt của rau tàu bay chính là mùi hương đặc trưng gợi liên tưởng đến xăng thơm cùng vị hơi đắng đặc thù. Khi đem luộc, mặt nước thường có một lớp dầu tự nhiên nổi lên trông rất lạ mắt. Dẫu hương vị của nó có phần kén người ăn trong lần đầu nếm thử, nhưng một khi đã dần làm quen, thực khách rất dễ bị "nghiện" cái nét phong vị độc đáo này.
Sự đa dạng trong cách chế biến cũng là một ưu điểm lớn khi rau tàu bay có thể được dùng để luộc, nấu canh, xào tỏi, xào cùng thịt, tôm, hoặc đơn giản là ăn sống kèm các loại rau thơm trong những món gỏi dân dã. Chính hương vị lạ lẫm và riêng biệt ấy đã biến loài rau này thành một điểm nhấn ẩm thực không thể thiếu trong mỗi bữa cơm quê ấm cúng.
Từ vị thế của một món rau "nhà nghèo" ít người để ý, rau tàu bay nay đã có giá trị kinh tế cao khi được bán với giá dao động từ 40.000 đến 50.000 đồng/kg. Chúng xuất hiện phổ biến tại các chợ dân sinh, cửa hàng thực phẩm sạch và thậm chí đã đường hoàng góp mặt trong thực đơn của nhiều quán ăn dân dã tại các đô thị lớn.
Không chỉ dừng lại ở vai trò là một món ăn lạ miệng, rau tàu bay còn là một vị thuốc quý trong Đông y với các công dụng tiêu biểu như chỉ huyết, sát khuẩn, tiêu sưng, giải độc và giảm đau hiệu quả. Bên cạnh đó, những nghiên cứu của y học hiện đại cũng chỉ ra rằng chiết xuất từ lá tàu bay có khả năng kháng viêm và chống oxy hóa mạnh mẽ. Đặc biệt, các hoạt chất này còn giúp tăng sinh nguyên bào sợi và thúc đẩy quá trình hình thành mạch máu mới, từ đó hỗ trợ làm lành các vết thương một cách nhanh chóng hơn.
Ảnh minh họa.
Hiện nay, để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường, rau tàu bay không chỉ được tiêu thụ tươi mà còn được sấy khô để làm trà, chế biến thành các loại siro thảo dược hay đóng gói hạt giống để người tiêu dùng có thể tự tay gieo trồng tại không gian gia đình.
Dưới đây là một số lợi ích của rau tàu bay:
- Thuốc trong y học cổ truyền: Rau tàu bay thường được dùng như một liều thuốc trong y học cổ truyền. Không những thế, các nhà nghiên cứu ý học hiện đại đã phát hiện ra được nhiều thành phần dinh dưỡng có chứa trong loại cây này. Rau tàu bay có chứa khoảng 80% là nước. Bên cạnh đó, người ta cũng phát hiện ra một số chất khác nhưng với hàm lượng thấp như gluxit, protid, vitamin và chất sắt.
- Giàu vitamin: Cũng như các loại rau xanh khác, rau tàu bay cung cấp các loại vitamin nói chung và vitamin A, C là những vitamin chống ôxy hóa, khử gốc tự do. Rau tàu bay có nhiều xơ gây nhuận tràng và giảm hấp thu chất béo, làm thức ăn kiêng cho người béo phì.
- Mát gan: Nghiên cứu chỉ ra rằng, rau tàu bay cung cấp dồi dào vitamin A, vitamin C vốn là những vitamin cần thiết cho cơ thể. Bởi những loại vitamin này giúp cơ thể chúng ta phòng được nhiều bệnh do đặc tính chống oxy hóa, từ đó phòng tránh được nhiều nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra ăn rau tàu bay thường xuyên có thể giúp làm mát và bảo vệ gan, làm tăng men gan, chữa bướu cổ, phì đại hoặc u xơ tuyến tiền liệt, điều trị đau nhức xương khớp ở người già, cải thiện tình trạng tiêu chảy, giúp cầm máu và chữa lở ghẻ.
- Chống côn trùng, trị vết rắn rết cắn: Một tác dụng khác có thể kể đến là rau tàu bay giúp chống côn trùng. Ngoài ra, theo y học dân gian, người dân thường giã nhuyễn rau tàu bay rồi đắp lên vùng da bị rắn hoặc rết cắn với mục đích để vết thương nhanh chóng lành hơn.
- Chống táo bón: Một trong những tác dụng của rau tàu bay lên đường tiêu hoá của con người là chống táo bón vì trong loại rau này có chứa hàm lượng chất xơ phong phú. Chất xơ có trong loài thực vật này giúp thúc đẩy co bóp và tống chất thải ra ngoài, chính vì lẽ đó nó có tác dụng hạn chế chứng táo bón ở con người.
- Giảm cân hiệu quả: Rau tàu bay chứa rất nhiều chất xơ đồng nghĩa với việc nó có tác dụng hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Những người đang trong quá trình ăn kiêng có thể chọn loại rau này bởi nó sẽ khiến bạn no và không có nhu cầu nạp thêm calo từ các thực phẩm khác. Cảm giác thèm ăn cũng không còn, từ đó phòng tránh được tình trạng ăn mất kiểm soát gây thừa cân.
