Hãng thông tấn TASS đưa tin ngày 7/7, các kỹ sư sinh học tại Viện Tế bào học và Di truyền học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga Chi nhánh Siberi vừa công bố một phát hiện quan trọng: Họ đã xác định được những đoạn ADN cụ thể giúp lúa mì cho năng suất cao hơn.
Công trình này có ý nghĩa rất quan trọng đối với Nga - quốc gia hiện nắm giữ vị trí hàng đầu toàn cầu trong lĩnh vực xuất khẩu lúa mì.
Phát hiện này được trình bày tại hội nghị khoa học quốc tế về Tin sinh học và Sinh học hệ thống, diễn ra từ 6-11/7/2026 tại Đại học Quốc gia Novosibirsk, Siberia, miền nam nước Nga.
Thu hoạch ngũ cốc ở Nga trong một mùa vụ gần đây. Ảnh: Liên hiệp các nhà xuất khẩu ngũ cốc Nga.
Hiện nay, Nga là nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới. Riêng năm 2024, nước này xuất khẩu lượng lúa mì trị giá 9,2 tỷ USD ra toàn cầu.
"Trong niên vụ 2025/2026, Nga sẽ xuất khẩu 60 triệu tấn ngũ cốc, trong đó có 50 triệu tấn lúa mì" - Hãng Interfax ngày 29/5/2026 dẫn lời Bộ trưởng Nông nghiệp Nga Oksana Lut cho biết.
Người Nga vừa giải được bài toán khó trong lĩnh vực nông nghiệp
Năng suất lúa mì là một trong những đặc tính quan trọng nhất nhưng cũng khó chọn giống nhất.
Lý do là vì nó không chỉ phụ thuộc vào một gen duy nhất, mà chịu tác động cùng lúc của rất nhiều gen khác nhau, cộng thêm ảnh hưởng của điều kiện trồng trọt như khí hậu, đất đai, kỹ thuật canh tác.
Ảnh: Eric Romanenko/TASS
Chính vì vậy, một kết quả nghiên cứu tốt ở nơi này thường khó lặp lại (áp dụng) ở vùng trồng có điều kiện khác.
Bài toán các nhà khoa học đặt ra là phải tìm cho được những đoạn gen nào "ổn định" - nghĩa là dù trồng ở giống cây khác nhau, thời tiết khác nhau, chúng vẫn phát huy tác dụng như nhau.
Đây là kết quả các nhà khoa học tìm ra được
Nhóm nghiên cứu đã phát hiện các vị trí gen (locus) ổn định trên các nhiễm sắc thể 2D, 4A, 5A, 5B, 6A, 6B và 7A, có liên quan đến khối lượng 1000 hạt, số hạt trên bông và khối lượng hạt trên mỗi bông lúa mì - đây đều là những chỉ số then chốt quyết định năng suất.
Máy gặt đập liên hợp đang hoạt động trên cánh đồng lúa mì gần làng Talniki ở Siberia vào năm 2015. Ảnh: REUTERS/Ilya Naymushin
Từ những locus tiềm năng nhất, các nhà khoa học Nga đã phát triển các marker di truyền (dấu hiệu di truyền dùng để nhận biết gen tốt) phục vụ cho công tác chọn giống thực tế. Qua kiểm tra độc lập, có ba marker cho thấy mối liên hệ ổn định, đặc biệt là với khối lượng nghìn hạt.
Theo nhà khoa học Antonina Kiseleva, nhóm nghiên cứu đã xác nhận ít nhất ba marker có liên hệ ổn định với khối lượng nghìn hạt - một trong những chỉ số cốt lõi của năng suất lúa mì mềm (loại lúa mì có hàm lượng protein thấp hơn (8-11%), gluten yếu, chuyên dùng để làm bánh ngọt, bánh quy...).
Phát hiện có ý nghĩa to lớn với ngành tỷ USD của Nga
Phát hiện này của các nhà nghiên cứu Nga có ý nghĩa to lớn trong ngành lúa mì quan trọng của Nga nói riêng và ngành nông nghiệp bền vững toàn cầu nói chung.
Bởi những marker này giúp các nhà chọn giống có thể chọn lọc cây trồng tiềm năng ngay từ giai đoạn sớm, thay vì phải chờ nhiều năm trồng thử nghiệm ngoài đồng ruộng mới biết kết quả.
Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian tạo ra giống lúa mì mới; giảm phụ thuộc vào các thử nghiệm đồng ruộng kéo dài nhiều năm; và giảm rủi ro do thời tiết thất thường ảnh hưởng đến kết quả chọn giống, giúp nông nghiệp bền vững hơn.
Bước tiếp theo, nhóm nghiên cứu sẽ mở rộng kiểm tra các marker này trên nhiều giống và dòng lúa mì khác nhau, ở các vùng sinh thái khác nhau, đồng thời tìm ra chính xác gen nào nằm "ẩn" bên trong các locus đã phát hiện được.
Tham khảo: TASS, Interfax
Trang Ly
