Đứng cạnh một chiếc xe đang mở cốp trên một con phố nhỏ ở Thâm Quyến - trung tâm công nghệ ở miền nam Trung Quốc, Roy Luo - một thương nhân kinh doanh mặt hàng điện tử, 30 tuổi - nhanh chóng lướt mắt qua các nhãn của một chồng chip nhớ flash NAND - loại linh kiện rất quan trọng đối với điện thoại, máy tính và máy chủ.
Luo chỉ có vài phút để quyết định. Giá cả có thể thay đổi bất ngờ, và những thứ giá trị cao có thể mất vào tay khách hàng khác. Anh kiểm tra điện thoại, gật đầu một lần và chuyển tiền cho người bán.
Tại Hoa Cường Bắc - chợ điện tử lớn nhất thế giới ở Thâm Quyến, mua bán chip nhớ là một trong những hình thức kinh doanh sinh lời nhất kể từ tháng 9 năm ngoái, khi tình trạng thiếu hụt chip nhớ toàn cầu càng làm gia tăng đầu cơ.
Luo cho biết lợi nhuận ròng của anh đã tăng gấp nhiều lần so với năm ngoái. “Mọi người giờ đang kiếm được hàng triệu USD,” anh nói. “Một số người đã kiếm được 50 triệu nhân dân tệ [RMB, tương đương 7,2 triệu USD] hoặc hơn.”
Trang Sixth Tone (Trung Quốc) đưa tin, cơn sốt này được thúc đẩy bởi nhu cầu tăng vọt đối với cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), vốn đòi hỏi lượng bộ nhớ lớn hơn nhiều so với điện toán thông thường. Khi các nhà sản xuất phân bổ nhiều hạn ngạch hơn cho chip nhớ liên quan đến AI, nguồn cung cho điện thoại thông minh, máy tính xách tay và các thiết bị điện tử khác đã trở nên khan hiếm trên toàn thế giới, khiến giá cả trên thị trường giao ngay của Trung Quốc biến động mạnh từng ngày khi khách hàng đổ xô đi mua để đảm bảo nguồn hàng.
Công ty nghiên cứu thị trường TrendForce cho biết giá bộ nhớ đã tăng trong những tháng gần đây, với giá hợp đồng của DRAM thông thường - loại dùng để chạy các ứng dụng trên thiết bị điện tử - dự kiến sẽ tăng khoảng 90-95% mỗi quý, trong khi giá hợp đồng của NAND flash - loại dùng để lưu trữ dữ liệu - có thể tăng khoảng 55-60%.
Tác động này đã bắt đầu ảnh hưởng đến người tiêu dùng. Cuối tháng 12/2025, nhà sản xuất điện thoại thông minh Trung Quốc Xiaomi đã ra mắt mẫu điện thoại cao cấp Xiaomi 17 Ultra, với phiên bản 16 GB RAM và 512 GB bộ nhớ trong có giá 7.499 RMB, cao hơn khoảng 500 RMB so với thế hệ trước có cấu hình tương đương.
Trước thềm lễ ra mắt, chủ tịch Xiaomi Lu Weibing cho biết chi phí chip nhớ tăng cao đang gây áp lực trực tiếp lên giá cả. Các đối thủ cạnh tranh tại Trung Quốc, bao gồm Vivo và OPPO, cũng đã tăng giá các mẫu điện thoại cao cấp.
Với việc sản xuất bộ nhớ toàn cầu vẫn tập trung ở Samsung Electronics và SK Hynix của Hàn Quốc, cùng với Micron Technology của Mỹ, và phải mất nhiều năm nữa mới có thể mở rộng công suất đáng kể, sự thiếu hụt về nguồn cung khó có thể giải quyết trong thời gian ngắn.
Trong khi một số nhà phân tích cho rằng tình trạng thiếu hụt có thể tạo cơ hội hạn chế cho các nhà sản xuất bộ nhớ Trung Quốc mở rộng sản lượng và giành thị phần, thì những người trong ngành lại thấy ít khả năng giá cả sẽ ổn định trở lại hoặc nguồn cung có thể dự đoán được. Thay vào đó, những người trong thị trường lưu trữ đang học cách thích nghi với một thị trường nơi sự khan hiếm, tốc độ và rủi ro hiện đang định hình mọi giao dịch.
Dữ liệu lớn
Thương nhân Luo đã chờ đợi từ năm 2023 để kinh doanh chip nhớ sinh lời. Khi giá cả chững lại vào năm đó, anh đã bỏ công việc lương cao tại tập đoàn công nghệ Alibaba và bắt đầu kinh doanh chip nhớ toàn thời gian, theo dõi lượng hàng tồn kho và biến động giá để tìm dấu hiệu cho thấy thị trường sẽ khởi sắc.
Đến tháng 4/2025, các tín hiệu đã trở nên rõ ràng: ngày càng nhiều thương nhân tham gia thị trường, số lượng giao dịch tăng lên và lợi nhuận ngày càng lớn. Thay vì bán tháo hàng tồn kho nhanh chóng như các thương nhân truyền thống, Luo tích trữ hàng hóa trước khi giá cả biến động và chỉ bán sau khi thị trường bắt đầu tăng trưởng.
“Vòng quay này thu hút nhiều người tham gia hơn hẳn”, anh nói. “Và số tiền đầu tư cũng lớn hơn.”
Khi giá cả tăng vọt, việc bàn luận về giá chip tăng cao lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội Trung Quốc. Trên nền tảng mạng xã hội Weibo, một hashtag so sánh giá trị của một hộp chip nhớ với một căn hộ ở Thượng Hải đã đứng đầu bảng xếp hạng xu hướng. Người dùng chia sẻ ảnh chụp màn hình về giá chip nhớ thay đổi nhanh chóng, nói đùa rằng giá cả đang tăng nhanh hơn cả vàng, và phàn nàn rằng chỉ cần trì hoãn một ngày thôi cũng có thể khiến giá của một chiếc máy tính tăng thêm hàng nghìn nhân dân tệ.
Đằng sau những cuộc thảo luận trực tuyến, quyền kiểm soát nguồn cung bộ nhớ đang dịch chuyển lên phía thượng nguồn.
Michael Li - người đứng đầu nhóm cung ứng tập trung vào chip nhớ SK Hynix - cho biết các mẫu phổ biến và dung lượng cao hiện đang được định giá lại gần như hàng ngày, và các đơn đặt hàng thường phụ thuộc vào việc thanh toán ngay lập tức. Nếu bỏ lỡ mức giá hoặc trì hoãn việc chuyển tiền, giao dịch có thể bị hủy ngay trong ngày. “Đây không còn là thị trường của người mua nữa”, Li thừa nhận. “Mọi thứ giờ đây diễn ra rất nhanh.”
Và do các nhà phân phối thiếu hàng tồn kho, Li có xu hướng nhập chip nhớ từ các thương nhân như Luo ngày càng nhiều, bất kể có được ủy quyền chính thức hay không. “Miễn là chip còn mới và chưa mở hộp, thị trường sẽ chấp nhận chúng”, Li nói. “Không quan trọng chúng được sản xuất cách đây 5 năm hay năm ngoái.”
Nhưng không phải ai nào cũng được hưởng lợi. Luo cho biết, những gì trước đây chỉ cần bỏ vốn khiêm tốn giờ đây đòi hỏi nguồn lực lớn hơn nhiều, khiến các công ty nhỏ không thể giữ hàng tồn kho trong bối cảnh giá cả biến động mạnh bị loại khỏi cuộc chơi. Nhiều công ty đã chịu thua lỗ trong năm 2024 và nửa đầu năm 2025 và vẫn đang chờ giá phục hồi. "Ngưỡng thành công cao hơn nhiều", Luo nói. "Các công ty nhỏ đang bị loại bỏ."
Ông Li cũng đã chứng kiến những hậu quả lan rộng xuống các khâu tiếp theo. Khi giá cả leo thang, nhiều người dùng cuối tại Trung Quốc không còn đủ khả năng mua những chip nhớ được săn đón nhất. Thay vào đó, các linh kiện có tầm quan trọng cao và mang lại lợi nhuận lớn nhất ngày càng được bán ra thị trường quốc tế, nơi các nhà sản xuất thường có sức mua lớn hơn.
“Tại Trung Quốc, phần lớn hoạt động thương mại hiện nay chỉ diễn ra giữa các trung gian thay vì đến tay các nhà sản xuất cuối cùng”, ông Li cho biết.
Trạng thái bình thường mới
Jerry - một quản lý phụ trách các giải pháp phần cứng liên quan đến AI tại một công ty viễn thông Trung Quốc - đã chứng kiến tình trạng thiếu bộ nhớ ảnh hưởng đến mảng kinh doanh máy chủ của công ty một cách trực tiếp.
Kể từ tháng 7, giá thành của một mô-đun bộ nhớ đã tăng vọt từ hơn 1.000 RMB lên hơn 6.000 RMB, buộc công ty phải liên tục tăng giá bán cho khách hàng và tính toán lại chi phí.
“Việc định giá trước – từng là thông lệ trong ngành – giờ đây gần như bất khả thi”, Jerry nói, yêu cầu được sử dụng tên giả vì ông không được phép phát ngôn công khai. “Trong thị trường hiện nay, nắm giữ bộ nhớ có thể sinh lời hơn cả mua vàng.”
Các dự án công nghệ của chính phủ Trung Quốc, vốn có thể mất nhiều tháng để phê duyệt và đấu thầu, đã bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề.
Jerry nhớ lại một trường hợp hồi mùa hè năm ngoái, trong đó một nhà sản xuất máy chủ lớn đã giành được hợp đồng trị giá vài tỷ RMB, nhưng ngay sau đó giá bộ nhớ lại tăng vọt. Thay vì giao phần cứng với giá lỗ, công ty đã chọn cách chịu phạt vì vi phạm hợp đồng - một quyết định mà theo ông, đã gây chấn động toàn ngành.
Đằng sau sự hỗn loạn đó là sự gia tăng nhu cầu về các máy chủ có khả năng xử lý AI, vốn yêu cầu nhiều bộ nhớ hơn so với các hệ thống thông thường và đang chiếm một phần ngày càng lớn trong nguồn cung toàn cầu. Sự chuyển đổi này đã tăng tốc vào đầu năm 2025 khi các mô hình AI quy mô lớn lan rộng nhanh chóng sau khi DeepSeek ra mắt - một mô hình ngôn ngữ quy mô lớn của Trung Quốc thu hút sự chú ý toàn cầu nhờ chi phí đào tạo thấp và phương pháp mã nguồn mở.
“Riêng Nvidia đã tiêu thụ một lượng lớn bộ nhớ”, Jerry giải thích. “Trong khi các công ty như Google, cùng với một số lượng ngày càng tăng các nhà sản xuất GPU [bộ xử lý đồ họa] trong nước [Trung Quốc], đang cạnh tranh để giành lấy cùng một dung lượng [bộ nhớ], dẫn đến sự tăng giá hiện nay.”
Khi nguồn cung khan hiếm, các nhà sản xuất toàn cầu ngày càng tập trung phân bổ nguồn cung hạn chế cho các khách hàng lớn nhất và chiến lược nhất của họ, buộc các khách hàng nhỏ hơn phải tìm kiếm các lựa chọn thay thế. Tại Trung Quốc, cuộc chạy đua này đang tạo cơ hội cho các nhà sản xuất bộ nhớ trong nước như ChangXin Memory Technologies và Yangtze Memory Technologies mở rộng sự hiện diện của họ trên một thị trường do các nhà cung cấp nước ngoài thống trị.
Mặc dù việc chuyển sang sử dụng chip nhớ sản xuất tại Trung Quốc có thể tiềm ẩn rủi ro về khả năng tương thích và độ ổn định, nhưng tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng khiến người mua hầu như không có lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận các điều khoản của họ. “Chúng tôi chẳng thể làm gì được”, Jerry nói. “Ít nhất thì chúng cũng ở Trung Quốc, điều đó giúp việc đàm phán dễ dàng hơn.”
Ví dụ, ChangXin hiện cũng yêu cầu thanh toán khi nhận hàng, loại bỏ thời gian ân hạn trước đây cho phép các đối tác thanh toán nhiều tháng sau khi nhận hàng. “Trước đây, chúng tôi nhận hàng, bán sản phẩm rồi mới thanh toán cho ChangXin sau khi nhận được tiền từ khách hàng”, Jerry giải thích. “Điều đó giờ không còn khả thi nữa. Không có thanh toán trước, sẽ không có hàng.”
Trong quá trình đàm phán hợp đồng trị giá 20 triệu RMB với khách hàng từ tháng 7 đến tháng 12/2025, Jerry cho biết giá cả đã tăng gấp ba đến bốn lần, mỗi lần tăng từ 1 triệu đến 2 triệu RMB. Ban đầu, khách hàng khó hiểu được sự biến động này nhưng cuối cùng đã chấp nhận các điều khoản sau khi so sánh giá cả trên thị trường.
Zack - một người trong ngành tại một nhà sản xuất chip hàng đầu Trung Quốc, người yêu cầu được giấu tên vì không được phép phát ngôn công khai - cho biết sự biến động này đang định hình lại các chiến lược trên toàn ngành.
Một số khách hàng từng có kế hoạch xây dựng trung tâm điện toán riêng hiện đang chuyển sang sử dụng dịch vụ đám mây hoặc thuê ngoài về năng lực điện toán, trong khi những người khác đang thu hẹp quy mô và bắt đầu với các mô hình nhỏ hơn. Zack cho biết: “Bất kể chiến lược nào, không có cách nào để vượt qua được rào cản chi phí lưu trữ.”
Theo các nguồn tin trong ngành, sự tăng vọt giá thiết bị lưu trữ cho thấy khả năng quay trở lại thời kỳ bộ nhớ giá rẻ và nguồn cung dư thừa là không cao.
“Khi AI trở thành cơ sở hạ tầng, chip nhớ và bộ nhớ GPU ngày càng được coi là tài nguyên nền tảng, tương tự như điện hoặc băng thông rộng, và giá của chúng có khả năng sẽ vẫn ở mức cao trong nhiều năm tới”, Zack nói.
Duy Nguyễn
Theo Sixth Tone
