Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang trình Thủ tướng Chính phủ phương án điều chỉnh kế hoạch thực hiện đề án giai đoạn 2026-2030, trong đó trọng tâm là xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV).
Sau 2 năm triển khai, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã đạt nhiều kết quả tích cực.
Tuy nhiên, giai đoạn tới, ngành nông nghiệp không chỉ dừng ở việc giảm phát thải mà còn phải chứng minh được mức độ giảm phát thải bằng các số liệu có thể kiểm chứng. Điều này khiến cho 1 triệu ha lúa khó biến thành "mỏ vàng" carbon.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích thực hiện đề án hiện đạt gần 400.000 ha, vượt hơn hai lần mục tiêu 180.000 ha đặt ra cho giai đoạn đầu. Toàn bộ diện tích đều áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa. Tỷ lệ sử dụng giống chất lượng cao đạt 100%; lượng giống gieo sạ giảm từ 30-50%; lượng phân đạm giảm khoảng 30%; số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 2-3 lần; lượng nước tưới giảm khoảng 20% so với phương thức canh tác truyền thống.
Bên cạnh đó, gần 500 lớp tập huấn đã được tổ chức cho hơn 23.000 nông dân. Mạng lưới khuyến nông cộng đồng với khoảng 10.000 thành viên đã được hình thành tại hầu hết các địa phương trong vùng, góp phần thúc đẩy cơ giới hóa và liên kết sản xuất.
Tuy nhiên, khi đề án bước sang giai đoạn mở rộng quy mô, việc lượng hóa kết quả giảm phát thải trở thành yêu cầu cấp thiết.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho rằng, hai cấu phần quan trọng nhất trong giai đoạn tới là quy trình canh tác và hệ thống MRV. Hệ thống này phải được xây dựng theo chuẩn quốc tế, có cơ chế kiểm chứng độc lập, đủ khả năng xác định mức phát thải cơ sở và lượng phát thải được cắt giảm sau khi áp dụng các giải pháp kỹ thuật.
Theo các cơ quan chuyên môn, nhiều địa phương đã triển khai sản xuất lúa giảm phát thải nhưng chưa đủ điều kiện để chứng minh kết quả do thiếu kinh phí đo đạc, giám sát và vận hành hệ thống MRV. Trong khi đó, các quy định hiện hành chưa xác định rõ nhiệm vụ và nguồn lực dành cho hoạt động này.
Ngành nông nghiệp cũng xác định hạ tầng sản xuất sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giảm phát thải. Các giải pháp như tưới ngập khô xen kẽ, thu gom rơm rạ sau thu hoạch hay cơ giới hóa đồng bộ đều đòi hỏi đầu tư về thủy lợi, máy móc và logistics.
Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, khoảng 4.000 tỷ đồng tín dụng đã được huy động cho đề án, song vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế của toàn vùng.
Các chuyên gia nhận định, nếu sản xuất lúa phát thải thấp là nền tảng cho ngành lúa gạo tương lai thì hệ thống MRV chính là công cụ giúp biến những thay đổi trên đồng ruộng thành dữ liệu có thể đo đếm, kiểm chứng và được quốc tế công nhận. Đây cũng sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả môi trường, nâng cao giá trị hạt gạo và thu hút các nguồn tài chính xanh trong thời gian tới.
Minh Khang
