Ngày 22 tháng 6, tại hội nghị điện toán ISC ở Hamburg, Đức, bảng xếp hạng TOP500 công bố kết quả mới nhất về các siêu máy tính mạnh nhất thế giới. Đứng đầu danh sách không phải một hệ thống của Mỹ mà là LineShine, siêu máy tính đặt tại Trung tâm Điện toán Đám mây Thâm Quyến. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2017 một hệ thống của Trung Quốc dẫn đầu bảng xếp hạng được theo dõi sát sao này, chấm dứt gần một thập kỷ thống trị của Mỹ.
LineShine đạt tốc độ duy trì 2,2 exaflop, tức 2,2 tỷ tỷ phép tính mỗi giây, nhanh hơn hơn 20% so với El Capitan, hệ thống của Bộ Năng lượng Mỹ tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Livermore ở California vốn giữ ngôi đầu từ tháng 11 năm 2024. Mỹ vẫn nắm ba trong bốn vị trí hàng đầu, nhưng ngôi vị số một đã đổi chủ.
Điều khiến sự kiện này gây chú ý không phải chỉ là tốc độ mà là cách Trung Quốc đạt được tốc độ đó. LineShine không dùng bất kỳ chip GPU nào, loại chip gia tốc tính toán mà NVIDIA và AMD sản xuất và Mỹ đã hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc.
Thay vào đó, hệ thống này dùng chip CPU với thiết kế tích hợp khả năng tính toán kiểu GPU ngay bên trong, kết hợp mạch chuyên dụng để xử lý các phép nhân ma trận và tính toán vector. Toàn bộ hệ thống gồm gần 14 triệu nhân xử lý phân bổ trong 90 tủ phần cứng, dùng chip do Trung Quốc tự thiết kế dựa trên kiến trúc ARM được cấp phép từ công ty Anh cùng tên.
Giáo sư Jack Dongarra thuộc Đại học Tennessee, người tổ chức bảng TOP500 và đã trực tiếp đến thăm hệ thống tại Thâm Quyến, nhận xét: "Họ đã vượt qua chúng ta bằng cách phát triển một hệ thống không phụ thuộc vào GPU."
Nghịch lý ở đây rất rõ ràng. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ được thiết kế để cản Trung Quốc xây dựng năng lực điện toán tiên tiến. Nhưng chính các biện pháp đó đã buộc Trung Quốc đầu tư vào kiến trúc thay thế, và kết quả là một hệ thống đứng đầu thế giới mà không cần đến thứ mà Mỹ đang cố gắng ngăn chặn.
Đây là kịch bản đã xảy ra với AI năm ngoái khi DeepSeek tạo ra mô hình ngôn ngữ lớn cạnh tranh với OpenAI và Anthropic chỉ bằng một phần nhỏ số chip chuyên dụng mà các hãng Mỹ sử dụng.
Sự kiện này cũng phơi bày một lỗ hổng trong chính sách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Jimmy Goodrich, chuyên gia cấp cao tại Viện Xung đột và Hợp tác Toàn cầu thuộc Đại học California, nhận định thẳng: "Chính phủ Mỹ nên siết chặt hơn việc kiểm soát xuất khẩu và sản xuất CPU cho thị trường Trung Quốc. Đây là lỗ hổng trong các quy định hiện tại."
Trong khi đó, ARM Holdings cho biết hãng hoạt động tại Trung Quốc tuân thủ đầy đủ các luật và quy định kiểm soát xuất khẩu hiện hành.
Còn một chi tiết đáng chú ý về lý do lần này Trung Quốc quyết định nộp kết quả kiểm tra. Theo giáo sư Dongarra, các chuyên gia trong ngành từ lâu đã biết Trung Quốc có hệ thống đủ khả năng đứng đầu bảng TOP500 nhưng các phòng thí nghiệm nước này thường không nộp dữ liệu kiểm tra.
Lần này khác vì LineShine được xây dựng không dùng ngân sách nhà nước, nên nhóm thiết kế cho rằng không có hạn chế nào ngăn họ tham gia xếp hạng quốc tế. Nhà phân tích Addison Snell của Intersect360 Research đúc kết: "Điều bất ngờ không phải là có một máy Trung Quốc đủ sức đứng số một. Điều bất ngờ là họ muốn được công nhận."
Nguyễn Hải
