Theo tạp chí Newsweek, ngày 5/3, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã công bố đoạn video ghi lại cảnh một tiêm kích tàng hình F-35I của Israel chạm trán máy bay Yak-130 trong một trận không chiến diễn ra trên bầu trời Tehran.
Theo phía Israel, chiếc F-35I “Adir” đã loại bỏ máy bay Yak-130 của Không quân Iran. IDF cho biết đây là lần đầu tiên trong lịch sử một máy bay chiến đấu có người lái bị bắn hạ bởi tiêm kích F-35.
Dòng tiêm kích tàng hình F-35 Lightning II do hãng Lockheed Martin phát triển bắt đầu được đưa vào trang bị từ năm 2015 và hiện đang được khoảng 10 quốc gia vận hành. Israel là một trong những nước sử dụng loại máy bay này với phiên bản tùy biến riêng mang tên “Adir”.
Trong các chiến dịch trước đây tại Trung Đông, F-35 từng tham gia đánh chặn tên lửa và máy bay không người lái (UAV).
Tuy nhiên, cho đến sự kiện lần này, loại tiêm kích tàng hình này chưa từng bắn hạ một máy bay có người lái. Diễn biến trên cũng đánh dấu lần đầu tiên sau hơn 4 thập kỷ các tiêm kích Israel hạ được một máy bay đối phương có phi công.
Khoảnh khắc F-35 bắn rơi chiến đấu cơ của Iran (Ảnh chụp từ video của IDF)
Kể từ khi chiến dịch quân sự bắt đầu vào ngày 28/2, các tiêm kích Israel đã tiến hành nhiều đợt không kích nhằm vào các mục tiêu trên khắp lãnh thổ Iran, bao gồm hệ thống phòng không, bệ phóng tên lửa cũng như các cơ sở quân sự quan trọng.
Các tiêm kích F-35 của Israel hiện đang hoạt động tại Trung Đông cùng với những chiếc F-35 của Mỹ và Anh. Bộ Quốc phòng Anh cho biết ngày 2/3 rằng tiêm kích F-35 của Không quân Hoàng gia đã bắn hạ một UAV trên bầu trời Jordan, đánh dấu lần đầu tiên loại tiêm kích tàng hình của nước này phá hủy mục tiêu của đối phương trong thực chiến.
Ngoài F-35, quân đội Mỹ còn triển khai nhiều loại máy bay khác trong chiến dịch nhằm vào Iran, gồm các tiêm kích tàng hình, máy bay tác chiến điện tử, trinh sát, vận tải, tiếp dầu trên không và cả máy bay ném bom chiến lược.
Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), các đòn tấn công của Washington tập trung vào các mục tiêu như trung tâm chỉ huy – kiểm soát của Iran, hệ thống phòng không, các địa điểm liên quan đến tên lửa đạn đạo, hạ tầng hải quân và mạng lưới thông tin liên lạc quân sự.
Đáp lại, Iran đã tiến hành nhiều đợt tấn công kết hợp giữa UAV và tên lửa nhằm vào các mục tiêu của Mỹ và Israel tại nhiều khu vực ở Trung Đông.
(Khoảnh khắc F-35 bắn hạ chiến đấu cơ Iran. Nguồn: IDF)
Tình thế sinh tử của Iran
Theo Asia Times, xét về quy mô và phạm vi, các cuộc tấn công lần này cho thấy sự thay đổi đáng kể so với cách Iran phản ứng trước đây trước những đòn không kích của Mỹ và Israel. Trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025, Tehran chỉ tiến hành một cuộc tấn công nhằm vào căn cứ tại Qatar, thậm chí còn báo trước cho chính quyền Doha.
Ngược lại, những gì đang diễn ra hiện nay gần với kịch bản mà giới hoạch định chiến lược tại các thủ đô Vùng Vịnh từ lâu đã lo ngại: Iran mở rộng xung đột và nhằm vào những quốc gia mà Tehran cho là đứng về phía phương Tây.
Sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023 của Hamas và các nhóm vũ trang Palestine nhằm vào Israel, nhiều quốc gia Vùng Vịnh đã nỗ lực tìm cách ngăn chặn nguy cơ chiến sự lan rộng trong khu vực.
Qatar đóng vai trò trung gian trong các cuộc tiếp xúc giữa Israel và Hamas, trong khi Oman làm cầu nối cho các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran. Ả Rập Xê Út cũng duy trì kênh đối thoại với Tehran nhằm giảm căng thẳng khu vực.
Trung Đông chìm trong khói lửa chiến sự. Ảnh: Getty
Những lần leo thang giữa Israel và Iran vào tháng 4 và tháng 10/2024, cũng như vào tháng 6/2025 khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công phối hợp, từng đưa khu vực tiến sát nguy cơ chiến tranh toàn diện, song vẫn chưa vượt qua ngưỡng đó.
Tuy nhiên, các hành động của Iran trong những ngày đầu sau chiến dịch không kích của Mỹ cho thấy sự kiềm chế tương đối của Tehran trong cuộc chiến 12 ngày trước đây đã không còn.
Iran hiện đang bị đẩy vào tình thế sinh tử. Vì vậy, Tehran dường như đang đặt cược vào việc gây sức ép lên các quốc gia Vùng Vịnh. Đồng thời, Iran cũng cảnh báo có thể nổ súng nhằm vào các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại năng lượng toàn cầu.
Theo logic chiến lược này, các quốc gia Vùng Vịnh có thể gây áp lực ngược trở lại đối với Mỹ, trong bối cảnh Washington có thể phải cân nhắc chi phí của một cuộc chiến khu vực kéo dài. Tehran kỳ vọng rằng việc gia tăng sức ép lên các nước láng giềng sẽ buộc Mỹ – đối thủ vượt trội về kinh tế và quân sự – phải tính đến khả năng xuống thang.
Tác động dây chuyền và “ván cược” hàng tỷ USD
Các quốc gia Vùng Vịnh được xem là mục tiêu dễ tiếp cận đối với Iran. Do không có khả năng tấn công trực tiếp lãnh thổ Mỹ bằng vũ khí thông thường, Tehran có thể nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vịnh, vốn nằm trong tầm bắn của kho tên lửa đạn đạo của nước này.
Quy mô các đợt tấn công của Iran trong hai ngày đầu xung đột cho thấy mức độ leo thang lớn so với năm 2025.
Chỉ trong thời gian ngắn, Iran đã phóng ít nhất 390 tên lửa đạn đạo và 830 UAV nhằm vào các quốc gia Vùng Vịnh. Trong khi đó, cuộc tấn công vào căn cứ Al-Udeid tại Qatar năm ngoái chỉ sử dụng 14 tên lửa đạn đạo và nhắm vào một mục tiêu duy nhất.
Cho đến nay, hệ thống phòng không của các nước Vùng Vịnh đã đánh chặn phần lớn các đòn tấn công của Iran, khiến thiệt hại thực tế và thương vong tương đối hạn chế, với chỉ vài trường hợp tử vong và vài chục người bị thương.
Tuy nhiên, tác động tâm lý đối với các thành phố Vùng Vịnh mới là yếu tố đáng lo ngại. Trong nhiều năm qua, các quốc gia trong khu vực đã quảng bá hình ảnh nơi đây như một “ốc đảo ổn định” và điểm đến hấp dẫn để sinh sống và làm việc.
Các cuộc tấn công của Iran đang làm suy yếu hình ảnh về những đô thị an toàn và ổn định tại khu vực Vùng Vịnh.
Cờ Iran được cắm giữa đống đổ nát sau cuộc tấn công vào một đồn cảnh sát ở Tehran hôm 4/3 (Ảnh: Reuters
Sau đó, Tehran tiếp tục nhắm vào các cơ sở năng lượng quan trọng, bao gồm Ras Laffan ở Qatar và Ras Tanura ở Ả Rập Xê Út, một bước leo thang có thể kéo theo hậu quả lớn đối với thị trường năng lượng.
Các quốc gia Vùng Vịnh cũng lo ngại rằng những mục tiêu tiếp theo có thể là các nhà máy khử mặn, cơ sở thiết yếu để đảm bảo nguồn nước cho khu vực khan hiếm nước ngọt này.
Với vai trò là trung tâm quan trọng của nền kinh tế toàn cầu nhờ trữ lượng dầu khí lớn cũng như vị trí chiến lược trong mạng lưới vận tải biển và hàng không, các quốc gia Vùng Vịnh đặc biệt dễ bị tổn thương khi căng thẳng quân sự leo thang.
Các thành phố như Dubai, Abu Dhabi và Doha đã đầu tư mạnh vào các hãng hàng không trung chuyển quy mô lớn, cho phép kết nối nhiều điểm trên thế giới chỉ với một điểm dừng tại Vùng Vịnh.
Việc đóng cửa không phận của Qatar, UAE, Bahrain và Kuwait đã khiến hàng chục nghìn hành khách bị mắc kẹt, gây ra sự gián đoạn lớn nhất đối với giao thông hàng không toàn cầu kể từ đại dịch Covid-19.
Bên cạnh đó, hoạt động vận tải hàng hóa – vốn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng của khu vực – cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, trong khi thương mại hàng hải qua eo biển Hormuz chịu nhiều gián đoạn.
Khác với năm ngoái, khi giá dầu và phí bảo hiểm ban đầu tăng mạnh nhưng nhanh chóng hạ nhiệt do hạ tầng năng lượng không bị tấn công đáng kể, thì trong lần leo thang này tình hình đang diễn biến theo chiều hướng ngược lại.
Kể từ cuộc khủng hoảng Vùng Vịnh 1990-1991, khu vực này hiếm khi phải đối mặt với mức độ bất ổn và nguy hiểm lớn như hiện nay.
Theo Asia Times, Iran hiện đang bị đẩy vào tình thế sinh tử. Vì vậy, Tehran dường như đang đặt cược vào việc gây sức ép lên các quốc gia Vùng Vịnh. Đồng thời, nước này cũng cảnh báo có thể nổ súng nhằm vào các tàu đi qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển dầu khí và hàng hóa trị giá hàng trăm tỷ USD mỗi năm.
Logic của chiến lược này khá rõ ràng: thay vì đối đầu trực tiếp với Mỹ – đối thủ vượt trội về kinh tế và quân sự – Iran tìm cách gây thiệt hại kinh tế cho các nước Vùng Vịnh, những đồng minh thân cận của Washington trong khu vực. Khi các trung tâm năng lượng, hàng không và thương mại của Vùng Vịnh bị ảnh hưởng, chi phí kinh tế của cuộc xung đột có thể nhanh chóng tăng lên mức hàng tỷ USD.
Chính vì vậy, theo Asia Times, Tehran đang đặt cược vào một "ván cược tỷ đô": tạo ra đủ sức ép kinh tế đối với các nước láng giềng để buộc họ gây áp lực ngược trở lại với Washington, trong bối cảnh Mỹ có thể phải cân nhắc chi phí của một cuộc chiến khu vực kéo dài.
Minh Nhật (Theo Asia Times, Newsweek)
